CHÚNG TA ĐANG TÀN PHÁ SINH LỰC TINH TÚY NHẤT CỦA CHÚNG TA, HÀNG NGÀY. cuối – Tội nghiệp TÔI

[Mục này lẽ ra còn kéo dài, nhưng do tôi ý định “dồn sinh lực” vào một truyện vừa đã lên kế hoạch từ trước, nên ngưng chơi FB một thời gian. Và tạm xem Stt này như bài “cuối”. Hi vọng xong việc sớm trở lại].
2015-7-5-TSN-07
Với nhà văn, độ tuổi 30-50 là tuổi đứng bóng mặt trời của sức sáng tạo. Sớm hơn, nhà văn chưa chín; muộn hơn, lực mòn, óc tưởng tượng cạn, lửa đam mê cũng nguội lạnh. Ở độ tuổi đó, tôi đã làm gì?
Năm 1987-1992: tôi lao mình tìm sinh nhai nuôi gia đình; 5 năm tiếp theo, tôi đắm đầu vào soạn từ điển với nghiên cứu văn học Cham; từ năm 1997-2002: thì lo ổn định cuộc sống ở Sài Gòn; để sau khi dựng Cty cho bà xã, tôi mới được thật sự sống trọn vẹn với chữ nghĩa.
Thế là chỉ còn vỏn vẹn 5 năm!
5 năm, cố rặn lắm, tôi mới được Lễ Tẩy trần tháng Tư, Chân dung Cát, và phần nào đó: Chuyện 40 năm… với Ở nơi ấy [thơ thời cuộc], tiểu thuyết Tcherfunith tạm gọi là sáng tạo. Còn lại, chỉ là sáng tác nhai lại, cùng mấy thứ nghiên cứu với phê bình nhảm nhí.
Sau đó, lực đã mòn, lửa đã nguội, và óc tưởng tượng kém bay bổng đi.

Hai năm qua, trước ngưỡng lục thập, tôi càng chẳng làm gì ra hồn.
Lại là từ điển: 4.650 Từ Việt – Chăm thông dụng (2014).
Sáng tạo ư? – Có mỗi cái tùy bút: Những cuộc đi & cái Nhà (2015), ở đó đến một nửa là chỉnh sửa từ những gì từng đẻ ra trước đó. Cả Thơ Ba Anh Em (tiếng Cham) cũng thế.
Ngay phê bình, cả 3 cuốn: Thơ Việt, hành trình chuyển hướng say, Nhập cuộc về hướng mở ((2014), Thơ nữ trong hành trình cắt đuôi hậu tố ‘nữ’ (2015) cũng chỉ là cái cũ sắp xếp lại, thêm thắt chút ít mà thành.

Tội cho tôi, tội cho cả thân phận nhà văn Việt Nam. Sinh lực tinh túy nhất ở tuổi đứng bóng mặt trời của sáng tạo, chúng ta đã phung phí vào những điều không đâu.
Mà không biết!

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN 18. VĂN CHƯƠNG TAN RÃ-02

[Tư liệu Đông La: về Bảo Ninh mất giải thưởng Nhà nước – phê bình chỉ điểm – HNVVN không làm gì ra hồn – nhiều nhà văn bất hảo, thoái hóa nhân tính – vỗ tay loạn…]

Trong ý hướng tìm hiểu tâm hồn “nhà văn” VN, tôi dõi theo không chừa thứ gì. Đọc cả chuyện ngoài lề, cả cái bị cho là vặt vãnh, nhảm nhí. Đọc các blog nhà văn, trong đó có blog Đông La. Chuyện về Hội nghị LLPB của HNV ở Tam Đảo, đăng ở blog cá nhân anh trong ba ngày: 3, 7 & 13-7-2016, có giá trị “tư liệu” đáng kể. Trích, không để phê bình hay tranh luận với ĐL, mà là để hiểu thêm nhà văn VN hôm nay.
Lắm chuyện, chỉ xin lẩy ra 6, và “trích” những gì liên quan đến nhà văn VN, còn chi tiết riêng về cá nhân ĐL xin miễn.

1. Không biết Hội Nhà văn đã làm được gì, chỉ thấy quấy rối, mất ổn định
“… người ta hoàn toàn không biết Hội Nhà Văn đã làm được những gì. Ngược lại, chỉ thấy trên tuyến đầu của sự quấy rối, gây mất ổn định xã hội, còn chống lại cả chính HNV, lại là những nhà văn tên tuổi: Nguyên Ngọc, Dương Thu Hương, Nguyễn Huệ Chi, Trần Mạnh Hảo, Võ Thị Hảo, Nguyễn Quang Lập, Phạm Viết Đào, v.v… Trong đó có những người còn bị “tóm”!” Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN 17. TRÍCH DẪN CHƯA HẲN LÀ ĐỒNG Ý

Nhiều người lơ mơ hiểu thế, nhưng thế nào rồi cũng bị nhầm lẫn.
Chuyện chính trị xã hội thì không nói, người ta cố ý để có cớ phê phán. Nhầm lẫn này còn xảy đến với cả cánh làm văn học.
Tiểu luận “Phê bình văn học: hội chứng rên rỉ và đổ thừa” in trong Thơ Việt, Hành Trình Chuyển Hướng Say, 2014 (có nhân, vật chứng hẳn hoi, ở đây xin tạm ẩn địa chỉ).

Nhà thơ này viết:
“Lâu nay, tôi thường có thói quen đọc các bài “phê bình” thơ bằng cách đọc dăm bảy câu thơ dẫn chứng. Nếu thấy các dẫn chứng không thuyết phục thì không đọc nữa. Tôi tin không có “bột” thì dù có tán hươu, tán vượn thế nào, cũng không thể “gột” nên “hồ” được”.
Chân lí “có bột mới gột nên hồ” khiến người đọc dễ nghe lọt tai, và nghĩ đoạn văn trên là… chí lí. Nhưng có vậy đâu. Tôi bình như sau:

1. Đó là cái chí lí của độc giả sách giáo khoa cấp Trung học Phổ thông. Viết giáo khoa thư, nhà phê bình thường trích bình những đoạn thơ hay, đẹp theo quy chuẩn đã được thừa nhận rộng rãi. Ở đó, “bình” là chính. Trong khi phê bình ngoài trần gian muôn màu thì khác, hoàn toàn khác. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHÚNG TA ĐANG TÀN PHÁ SINH LỰC TINH TÚY NHẤT CỦA CHÚNG TA, HÀNG NGÀY

05. Việt Nam thì khác!

Ngoài kia,
trong khi các nhà tư tưởng và khoa học gia thế giới phiêu lưu khám phá vô số cái mới mẻ để cống hiến cho nhân loại tiến bộ; ta thì đi tranh luận về mấy nỗi làm thế nào để thoát khỏi thứ chủ nghĩa xã hội đã bị loài người vứt bỏ từ bao đời
trong khi sinh viên thế giới đang tiếp nhận bao nhiêu trào lưu triết học tân tiến, để có khả năng phản biện và phát triển xã hội; ta lại đi bắt nhau học vẹt loại triết học Theo-ism, để mãi mãi nghĩ theo, nói theo, sống theo đầy thê thảm

Nhà văn, Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: VĂN CHƯƠNG – TIẾNG NÓI TỪ ĐƯỜNG BIÊN

[Bài phát biểu tại Sàn Art, Sài Gòn, 6-7-2016]
2016-7-San Art-07
Không bên lề
không trung tâm
tôi trú trên đường biên

Không ngoài luồng
không chánh lưu
sống như thể không đường biên

Cũng chẳng có gì trầm trọng cả!
mỗi các ông cứ dựng chòi
mỗi các ông cứ có mặt như một biên giới
.
(Chuyện 40 năm mới kể & 18 bài tân hình thức, 2006)

1. Sự chọn lựa của tôi
Tôi vô chính phủ từ trong trứng, có nghĩa tôi là sinh thể không thể bị định hướng.
Ngay từ tuổi tìm học – tuổi 15 – tôi đã ý thức mạnh về tự do và dân chủ. Ý thức và hành động. Tôi tự do và dân chủ trong đời sống thường nhật, được thể hiện ngay cả với con cháu trong nhà.
Dân chủ thì cần đến đối thoại. Khác với nhiều diễn giả, trên các diễn đàn, tôi dành cho khách thính nửa thời gian đối thoại, tranh luận. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN 16. ĐƯỜNG BIÊN & BÀN TRÒN VĂN CHƯƠNG

2007-BTVC-10
Limuk sup mưta: Ghét tối mắt – dân gian Cham kêu thế. Không riêng gì ghét, yêu quá cũng thành “tối”. Nóng giận dẫn tới vô minh, nhẹ hay nặng tùy.
Nhớ năm xưa, trao đổi với tôi đuối lí, một bạn thơ Cham khá thân đã “tối mắt” đi lạc [qua đời tư của tôi] khá là bậy. Vừa qua, bàn về vụ Formosa, một bạn FB lạc đề [sang tinh thần làm việc của tôi] rất trật, nguyên văn như sau:
[Tôi] “nghi ngờ việc anh chủ trì hội nghị bàn tròn bàn méo gì đó về văn chương. Sẽ thiên vị lắm đấy!”.
Việc lạc đề thì rõ rồi; còn chuyện không biết điều gì đó không phải vô minh, mà vô minh nằm ở giọng điệu. Để giúp sinh linh rời bỏ cõi vô minh [nhất thời] ấy, tôi mới giải thích [chứ không phải tranh luận]. Chuyện cũ rồi, đáng lẽ cho nó vào… văn học sử, nhưng do sự cố không đáng trên, xin ghi lại để tránh ngộ nhận về sau: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN 15. KHINH, TRỌNG & CHUYỆN CÁI MÂM

[tặng Trần Thiên Thị]
2002-Fim Suthi
2014-12-Silpakorn-03
Từ tuổi “tìm học” tôi mê 3 thứ: triết học, văn thơ & bóng đá. Nhưng số phận lôi tôi đi lối gồ ghề, bắt tôi phải gánh bao nỗi bá vơ, rất tội. Chuyện chữ nghĩa, ai mà chả thích nẻo sướng, chỗ sang, ngôi cao trọng; tôi cũng thế, vậy mà Bà Trời cắc cớ cứ bày ra mấy mâm bị người đời chê, đẩy tôi ngồi vào.
Riêng về văn học, có thể kê…

1. Năm Đệ Tứ, đọc thấy ông Paul Mus kêu văn học Cham chỉ bó gọn trong 20 trang sách, nghĩa là chả có gì đáng cả, nổi máu anh hùng rơm, tôi mới lao vào công cuộc truy tìm, để 30 năm sau trở thành chuyên gia của cái nền văn học bị bỏ quên ấy.
[“chuyên gia” cần được hiểu là kẻ bao quát được vấn đề, diễn đạt được, và khả năng thuyết trình về nó]. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

HẢI SỬ CHAMPA & VĂN HÓA BIỂN CHAM NHƯ LÀ MỘT GỢI Ý

Tôi không phải sử gia, các bài viết của tôi về Hải Sử Champa và Văn Hóa Biển Cham đăng trên các báo và tạp chí thời gian qua chỉ như là một gợi ý. Sau đây là 10 bài tiêu biểu:
Sea of Champa
1. Tìm nền hải sử Việt Nam ở đâu?, Tiền phong chủ nhật, 23-3-2014; tạp chí Non Nước, số 200-7-2014
2. Chủ quyền biển Việt Nam qua văn hóa Chăm, BBC.co.uk/vietnamese, 25-3-2014
3. Văn hóa biển Việt Nam, báo Thể thao & Văn hóa cuối tuần, Văn Bảy thực hiện, 23-5-2014
4. Biển trong văn chương Chăm, tạp chí Tia sáng, 5-7-2014
5. Việt Nam nhìn từ huyền thoại ít được biết đến, tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3&4.2014. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: TRUNG – VIỆT VIỆT – TRUNG LÀ TÁC PHẨM BẠN ĐANG VIẾT & ĐANG VIẾT BẠN, SAO BẠN KHÔNG THỬ ĐỌC ĐI?

TV-VT
Đỗ Quyên là người viết ưa dài.
Anh sưu tầm hàng lô hàng lốc trường ca và thơ dài để làm thành Trường ca Việt với cả đống tên tuổi, bất kể hay dở.
Anh làm “200 tác giả, 8 thế hệ: Phê bình thơ Việt hậu Đổi mới”, cũng dài chán.
Là những cái dài cần thiết, có ích cho nghiên cứu văn học.
Nỗi dài ở Đỗ Quyên khiến tôi ngán nhất, là trả lời phỏng vấn. Ở Thơ đến từ đâu (Nguyễn Đức Tùng, NXB Lao Động, 2009), anh nói tận 56 trang. Đích thị là trường ngôn!
Và phê bình của anh, dài [dòng] đọc đến hụt hơi, đọc đến chữ cuối nó khiến ta như bị lạc vào rừng rậm của chữ nghĩa và diễn giải. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN 15. TIẾNG NÓI ĐƯỜNG BIÊN 03

(đảng [phe, bè] phái tính trong sinh hoạt trí thức)

Chuyện của Cham.
Trong “chiến trường Akhar thrah” vừa qua, bên CPK dứt khoát cho tôi phe BBS. Có mấy nguyên do: Tôi 4 năm làm việc tại BBS, ở đó nhiều người là bạn và thầy tôi; rồi khi rời BBS tôi nhiều lần trở lại giúp hay cộng tác với BBS; và rõ nhất: khi có tranh luận, tôi đã một lần đứng ra biện minh cho BBS tại Hội nghị ở Phan Rang!
Còn phe BBS đinh ninh tôi thuộc phe mình.
Không phải. Tôi vẫn viết chữ Cham theo Từ điển Moussay (mà ta nhầm là “truyền thống”), chứ không viết theo BBS (mà ta tố là “chế biến, lai căng”). Còn ở đặc san Tagalau, tôi viết cả 2 kiểu, tùy tác giả bài đó yêu cầu.
[Vài sinh linh phe BBS biết thế, có vẻ thất vọng về tôi; tuy thế những người hiểu tôi, thì “Sara cá biệt mà, có chi trầm trọng đâu”].
Thế là, không ít người cho tôi phe giữa, TRUNG LẬP, và nghĩ: ông Inrasara nghiêng bên nào bên ấy thắng là cái chắc. Năm 1982, vào làm ở BBS, tôi vẫn cứ viết Akhar thrah theo lối Moussay, mà chẳng ai ở đó phiền hà tôi cả.
Đơn giản, tôi cư trú ĐƯỜNG BIÊN. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)