THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 70

Cáo lỗi về “Sơ kết một khủng hoảng”
[về vụ Thầy Nguyễn Văn Tỷ và PGS-TS Thành Phần]

1. Đúng 45 ngày, từ khi “Thư Cáo Lỗi” của Thầy Nguyễn Văn Tỷ gửi đến “Hội đồng Sư cả Hồi giáo Bà-ni tỉnh Ninh Thuận” được/ bị phát tán [cả trên mạng xã hội], câu chuyện đã thu hút rất nhiều bình luận từ nhiều phía khác nhau.
Bởi sự thể liên quan đến đề tài tôi mở ra từ trước đó: “Đi Tìm Sinh Lộ Cho Ahiêr-Awal”, nên tôi theo dõi diễn biến khá sát sao. Sáng nay, tôi làm sơ kết qua mấy điểm sau:
– Về tính cách Thầy Nguyễn Văn Tỷ
– Tiến trình vụ việc
– Phê bình Thầy Nguyễn Văn Tỷ
– Phê bình PGS-TS Thành Phần
– Nhận định về Biên bản và Phản biện BB
– Cuối cùng là Sơ kết. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 69.

Chúng ta có nên mặc cảm, có quyền ngạo mạn không?

Câu trả lời được chờ đợi nhất chắc chắn là – không.

1. Bạn bị lỗi chính tả vài chữ Cham cổ, bạn nói một câu tiếng Anh sai văn phạm, hay viết một câu văn Việt hớ hênh, hoặc bạn hành xử thiếu chín chắn trong hoàn cảnh trớ trêu nào đó thì không việc gì cả. Không cần phải xấu hổ hay mặc cảm. Bạn biết sai, và sửa chữa lỗi lầm là được rồi. Bởi không ai sinh ra đã biết.
Làm sai, biết mà không sửa mới… khờ. Làm sai, mà mãi để cái sai kia cắn rứt lương tâm mình, mới… dại. Còn kẻ nào cứ nắm cổ áo cái sai của thiên hạ mà chì chiết, hay trục lợi thì, xin miễn bàn. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 68.

Tìm KINH Ahiêr-Awal ở đâu?

Lạ, người giữ nhiều sách trong Cham không phải là các vị thuộc chức sắc tôn giáo Ahiêr-Awal, cũng không phải Ông Mưdôn, mà là Gru Kalöng (thầy pháp) hay Gahêh (dân Áo Đen) là người có khả năng thay mặt thầy pháp hành lễ nhỏ.
Cạnh đó là cấp Kadhar, nhưng có lẽ Ông Kadhar lưu văn bản để chép phục vụ cho các cấp khác là chính.

Sau 75 rỗi việc, với tuổi trẻ nhiệt tình và mơ mộng, tôi lang thang qua các palei Cham đọc, và chép sách.
Ở Chakleng, nhà có sách nhiều nhất là Ông Hào Piửng – bố Jaya Mrang. Sách ông đến 4 ciêt pōng lớn. Tôi bạn anh Trăng, nhiều ngày qua nhà anh nằm đọc và chép. Chữ ông chép vào khoảng thập niên 1960, phía dưới ghi rõ ngày tháng chép. Tiếp đến là Ông Kadhar Gammūk, chép vào khoảng thập niên 1950. Cả hai thủ đắc lối viết bay bướm, đẹp, rõ.
Ở palei Hamu Crōk, bạn học Trượng Ngọc Toán dẫn tôi qua nhiều nhà có sách cho mượn đọc tại chỗ, hoặc mang qua nhà yut đọc. Ở đây cũng thế, không phải sách mượn từ cấp Paxeh, mà từ dân Gahêh. Chính tại làng này tôi biết Cham có lối phân biệt chữ “bước lên” và “khôn ngoan”. Rất nhiều văn bản Cham ở đây viết chữ “khôn ngoan” JAK với poh G+T = JA[T+G], nghĩa là vòng cong tròn nhỏ hơn “poh T” nhưng lớn hơn chữ “G kéo dài xuống”. Lạ, mà siêu! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Nguyễn: INRASARA PHỤC DỰNG NHỮNG BIỂU TƯỢNG THẤT TRUYỀN

Mấy bữa ni tôi có đụng phải chuyện hơi buồn [cười], tạm đăng bài này để giải trí, cho mình và bà con. Nguyễn là người quen biết, trước đây, là bạn đọc trung thành của web Inrasara.com, anh ưa còm dài và kĩ, trong đó có vài bài đọc rất được, tôi xin anh đăng vào trang chính. Nay anh viết bài này về… tôi, và nhờ chơi trên FB cho có dư luận.

*
I. Những người nổi tiếng đã viết rất nhiều về ông. Tôi đọc đến trăm bài nghiên cứu, đọc luôn cả chục luận văn Thạc sĩ, còn các nhà báo tán tụng ông thì vô số. Bởi thế cho nên tôi biết sẽ có người cho tôi viết thêm là thừa. Tôi cho rằng mình không thừa, nên tôi quyết định chấp bút.
Ca tụng ông đã lắm; đâu đó cũng có người toan vùi giập ông. Dẫu có chê hay khen tất cả họ đều đồng ý với nhau ở điểm: Tầm vóc ông vươn ra khỏi dân tộc Chăm, vượt ra ngoài biên cương Việt Nam. Nhưng dù sao họ viết vẫn lập lại nhau mà bỏ lơ đi một khía cạnh mà tôi cho là độc đáo nhất của ông. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 67.

Lịch sử từ ngoại vi
[Thế giới ai mà nhớ đến Cham, sao mãi cất công truy tìm sinh lộ Cham Ahier-Awal!]
PO 01
Tất cả chỉ xảy đến một lần, nhưng vẫn còn lại mãi mãi trong vạn đại. Nếu không có gì mất thì chẳng có gì được. Chỉ còn lại những gì còn lại. Tôi là.” (Henri Miller, Phạm Công Thiện dịch).

Lịch sử thế giới có ai mà quan tâm tới đất nước Somali hay Nigieria, nếu nơi xó xỉnh kia không xảy ra khủng hoảng nhân đạo hay khủng bố; và có ai biết Cham tồn tại hay không, sao mãi cất công truy tìm sinh lộ Cham Ahiêr-Awal!
Dẫu sao đi nữa, Cham vẫn tìm, vẫn lên tiếng – khẳng định vị trí của mình trên mặt đất đầy đau thương, để làm nên ý nghĩa của vô nghĩa giữa vũ trụ bao la này. Đó chính là lịch sử…

1. Ở một Stt sáng nay, đề cập đến biên độ trí thức phản biện [kháng], bạn FB Trần Công Thanh còm: “Đừng gắng gượng nói nhiều về điều mà không được lịch sử thu nhận!
Khi tôi hỏi: “điều được nói nhiều” kia là điều gì?, và “không được lịch sử thu nhận!”, lịch sử là lịch sử nào?, bạn ấy im lặng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

FB AMUCHANDRA (tham khảo)

FB Amuchandra Luu, 20-3-2017
Trùng Tu Pô Inư Nưgar Hamu Tanran: Niềm Vui và Tiếng Khóc

Đền Pô Inư Nưgar ở Hamu Tanran được tri huyện Dương Tấn Phát vận động tất cả các làng Cham góp công xây dựng vào năm 1954. Đền đã xuống cấp từ hơn 20 năm qua. Cham vác đơn kêu mãi kêu hoài mà chẳng ai nghe. Hay nghe mà cứ giả vờ điếc. Hôm nay bỗng nghe tin Đền được trùng tu, xiết bao là mừng vui. Tôi vui, bà con anh chị em Cham vui. Vui vì Thang Pô được trùng tu, được mở rộng. Đến mùa lễ, mùa Katê, bà con Cham có nơi chốn đàng hoàng để cúng tế, thờ phụng.
Thế nhưng, vui có một, mà buồn thì gấp trăm. Buồn, tại sao?
1. Các tôn giáo khác được phép trùng tu và xây dựng các nhà thờ, chùa chiền thật lớn, thật hoành tráng đến không cần thiết, sao Cham lại không? Cứ nhìn mấy chùa Phật mọc lên khắp nơi từ Bắc vào Nam cũng đủ biết. Chẳng phải Cham ghen tị đâu, mà là so sánh để bà con thấy. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TIN DANŌK PÔ INƯ NƯGAR, CẬP NHẬT…

Tượng Ngài ở Danōk Pô Inư Nưgar và… đã được dời vào danōk trong làng từ 15-3-2017.
Ngày mai, Tỉnh sẽ về Hamu Tanran bàn giao Dự án cho nhà thầu, thế nên không dừng được rồi. Giấy mời đã được phát đi các nơi.
Thông tin cụ thể. Khởi sự, bà con Hamu Tanran đã 4 lần đấu tranh với trên, để rồi đi đến quyết định được và không được như sau:
– Đền quá cũ cần làm mới hoàn toàn. Trả lời: Không thể, vẫn giữ vài tường Danōk cũ, nếu khoảng ấy còn tốt. Vì đây là di tích, nên chỉ có thể làm mới 70%.
– Vị trí Danōk quá thấp, cần chuyển về hướng Tây 15 mét, khô ráo hơn. Trả lời: Không thể, đền vẫn giữ nguyên vị trí cũ, chỉ mở rộng tường thành 10 mét về Tây và mua thêm 70m2 đất dân ở phía Bắc để mở rộng khuôn viên.
– Nâng nền, vì quá thấp. Trả lời: Chỉ gia cố nền cũ bằng bê-tông, nâng bằng cách “nối” trụ cũ lên 1 mét.
– Các biểu tượng “lai căng” cũ cần dẹp bỏ đi: Trả lời: Đồng ý, thay bằng biểu tượng mới mang bản sắc Cham.
– Chấp nhận làm thêm các công trình phụ như tôi đã nêu ở bài “60. Danōk Pô Inư Nưgar – có là câu chuyện cổ tích hiện đại?”
Theo thông tin từ Ban Giám sát Công trình, xin bố cáo cho bà con, anh chị em biết đại khái như thế.

Ý kiến Inrasara:
1. Về thiết kế Danōk, trên và “nhân dân” đã quyết, không thay đổi được nữa rồi.
2. Có thể: Cổng Danōk và Nhà mặt tiền: làm cho hoành tráng và đặc Cham vào – sẽ bàn cụ thể sau.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 66.

Biên độ trí thức

Kẻ không mù, không câm trước vấn đề xã hội; nói khác đi, kẻ thấy được các vấn nạn của xã hội và lên tiếng về nó, là kẻ biết tỏ thái độ chính trị.
Tỏ thái độ chính trị ở một cấp độ nào đó, gọi là trí thức.
Ở đây tôi không đề cập đến cấp độ, mà là BIÊN ĐỘ (amplitude) hoạt động của trí thức. Qua hiện thực Việt Nam, ít liên quan đến hàm nghĩa mà các dụng ngữ Tây phương mang chứa.
Do vị thế, môi trường, và tính cách mà mỗi trí thức có thể [chọn] hoạt động ở biên độ khác nhau.

1. Biên độ 1: Trí thức thuần túy.
Nhà phê bình Nguyễn Hưng Quốc cư trú ở chân trời này. Động cập đến nhiều vấn đề Việt Nam, phân tích sâu sắc, rốt ráo, quyết liệt. Nói trí thức thuần túy, bởi anh lấy thông tin từ chữ, phản kháng qua chữ, chịu trách nhiệm về chữ của mình. Và không gì khác. Không tham gia biểu tình, không viết thư phản kháng, cả không kí thư được soạn sẵn đó. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 65.

Có liên quan gì giữa Phok Dhan Cơk và Mật tông Cham?

Nhân vật Dhan Than trong Chân Dung Cát được tôi mô phỏng từ con người thực: Phok Dhan Cơk, ông họ nội tôi. Một sinh linh cô độc, với rất nhiều hành vi và cử chỉ quái dị, chả giống ai.
Ông bị anh em họ tôi chọc ghẹo, bị lứa đàn anh tôi đưa hành vi quái đản kia lên sân khấu nhà quê châm chọc. Tôi thuở ấy cũng không khác.
Đùa, nhưng tôi cứ bị sinh linh này ám mãi từ khi mất đi.

1. Để đạt bốn cứu cánh đời người, đạo sĩ Bà-la-môn cần trải nghiệm bốn giai đoạn tôi luyện: Sống đời môn đệ antevāsin thuần thành tuân theo ý chỉ của Guru; làm một chủ hộ grhastha, nai lưng gánh vác gia đình; khi công việc xã tắc đã xong, rũ bỏ mọi gánh nặng, cắt đứt tất cả liên quan máu mủ ruột rà, bạn dũng mãnh bước vào giai đoạn thứ ba: đi vào rừng vanaprastha; và giai đoạn cuối cùng: khất sĩ bhiksu, làm kẻ lang thang vô gia cư, “phong phanh giữa trời đất”! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)