Cái TÔI đáng ghét? 06. Thế triệt buộc

Tôi cho đời người, có đến 90% hoạt động của ta là từ thế buộc, chớ hiếm khi theo sở thích. Hiếm lắm. Với ai không dám, nó đúng với tôi.

Tôi vốn ham bóng đá với mê triết học, chớ văn chương chữ nghĩa thì không. Nghiên cứu văn hóa Cham càng không. Từ bé, tôi lang thang vào các palei Cham sưu tầm, chỉ để thỏa mãn ham biết. Năm 25 tuổi, PVH tốt nghiệp Đại học, tôi gợi ý đưa tất cả tài liệu về ngôn ngữ Cham cho nó; cùng năm, khi bạn LVĐ ra tù, tôi cũng làm vậy với yut ấy về văn học. Mà tư liệu tôi sưu tầm, ghi chú suốt 10 năm đâu phải đùa. Rủi thay, cả hai đều từ chối. Từ thế buộc, tôi trở thành chuyên gia văn học và ngôn ngữ Cham lúc nào không hay. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Thế giới tinh thần Cham 24. Sức mạnh từ chối sự chiếm hữu không phải là của mình

Likei.Bal Riya5-2013.4

* Thanh niên Cham palei Bal Riya, làng được cho là sinh quán của Chế Bồng Nga. – Photo Kiều Maily,

Câu chuyện Chế Bồng Nga (tức Po Bin Thwơr, 1360-1390) 4 lần xua quân ra Thăng Long làm kinh hãi người Đại Việt, sử Việt chép một kiểu, Champa truyền theo cách khác. Để chiếm lại hai châu Ô, Lý đã mất, Po Bin Thwơr quyết tập hợp lực lượng, cả bên Cham Ahier [Cham Bà-la-môn] lẫn Cham Awal [Cham Bà-ni]. Để làm được việc này, bản thân ngài kiêng cữ cả thịt heo lẫn thịt bò. Hiện nay tục này vẫn còn được tuân thủ tại palei [làng] Bính Nghĩa – Ninh Thuận, được coi là quê hương của ngài. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 8.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 2 votes)

Thế giới tinh thần Cham 25. Cham & biển

Dân tộc Cham có máu phiêu lưu, phiêu lưu từ rất sớm. Sớm và xa. Sử sách ghi nhận ngay từ thế kỉ thứ IV, người Cham đã đi tận Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Java, Malaysia… Vượt đại dương thì phải đi bằng tàu thuyền lớn. Máu phiêu lưu thể hiện ngay trong câu nói cửa miệng dân gian:

Mưtai di kraung, mưtai di tathik

Thei mưtai di danaw kabaw mư-ik takai palei.

Chết nơi biển rộng sông sâu

Ai đâu lại chết vũng trâu ven làng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Câu chuyện văn học Việt Nam 09. “Sáng tạo” chính là “bắt chước”

Nguyễn Thành Nhân thân mến!

Về 2 điểm bạn đặt ra trên FB:

1. Có điều cần nói rõ rồi thôi. Về chuyện NT, anh ấy chưa hề đọc tôi (thậm chí viết tên tôi sai), không biết tôi hoạt động chữ nghĩa và xã hội thế nào, vậy mà đã tố cáo tôi “núp váy phụ nữ”. Không biết, mà chỉ cần trích 1 đoạn thơ [trong một bài thơ triết lí] tôi làm từ năm 1997, rồi đối chiếu với hiện thực xã hội đương thời, để tố cáo tôi “ngoa ngôn”, “núp váy phụ nữ”… Bạn nghĩ sao?

Do đó tôi đã mạn phép khép lại vấn đề đó rồi, bàn ở đây là lạc đề.

2. Nguyễn Thành Nhân viết: “nhà văn, nhà thơ Việt, khi tự phong cho mình vai trò rực rỡ của người sáng tạo, thật ra chỉ là những con khỉ bắt chước làm trò… Sáng tạo thật sự là cần thiết. Nhưng vì cớ gì lại chạy theo những trào lưu nhất thời như Tân hình thức, hậu hiện đại là chuyện quá ư cổ lỗ của thiên hạ! Ở nước ngoài, những trào lưu đó đã lạc hậu, và là chỗ dựa cho những kẻ bất tài” (Inrasara in đậm).  Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Jashaklikei: Chiếc vòng tay nước mắt

Đêm hôm ấy, một đêm thu, trăng sáng, không một tiếng động, hoa sứ nhà ai tỏa hương thơm ngào ngạt? Quấn lấy cái không gian yên tĩnh, chợt như đang lắng động lại trong lòng đôi bạn trẻ, Jadu và Mưsa ngồi đó, lặng thinh. Nước mắt trào ra, chạy dài trên đôi má Mưsa từ lúc nào? Nàng không biết và cũng chả muốn lau. Tay của Jadu đã bầm tím lên vì chàng ghì nó quá chặt vào mảnh đá chàng đang ngồi. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 4.3/10 (3 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Cái TÔI đáng ghét? 04. Chán… viết

Chán kì lạ. Cứ định kì nó lại đến. Hai, ba bận một năm. Nay không hẹn nó lại cứ lên. Cấp tập…

Từ cuối 2007, gần như tôi mất hết hứng nghiên cứu văn hóa Cham. Nghiên cứu quá khứ để mà chi, khi thế giới sắp nổ tung? Biển Đông, khủng bố, tự thiêu… đang xảy ra vô thiên lủng ngoài kia. Và gì nữa? Thế là tôi lao vào viết thơ thời sự. Tập Ở Nơi Ấy [Thơ Thời Cuộc] xuất hiện trên Tienve.org, vì lẽ ấy.

Cũng may, tôi còn chút hứng thú với tiến trình thơ Việt. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: Top ten thơ Việt – Đáp án Đố vui có thưởng

10 năm thơ và xung quanh thơ Việt 2003-2013, không kể trong hay ngoài nước, chính hay phi chính thống, theo bạn đâu thuộc (có thể kể 1-3) Top Ten?

Tôi đã thông tin long trọng như thế ở Facebook, hi vọng mọi người hồ hởi đăng kí tham gia, nhưng sau 24 giờ, nó cứ đìu hiu: không độc giả hay nhà thơ nào xung phong để có thưởng cả. Thơ ca nước nhà hấp dẫn thua kém xa các trò chơi truyền hình là vậy. Thôi thì mình đố vui, mình trả lời và tự thưởng vậy. Đây là đáp án chủ quan của Inrasara, gọi là giải trí cuối tuần:

1. Bài thơ độc đáo nhất?

Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.5/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Câu chuyện văn học Việt Nam 08. Hậu hiện đại, từ nhầm lẫn mang tính phạm trù đến “ngồi lại bên cầu thương dĩ vãng”

Liên quan đến sự kiện HS-TS, bàn về thơ hậu hiện đại qua các đoạn thơ tôi trích dẫn, có bạn: “cho một số bài trong đó là ‘thơ tự do’”; bạn khác thì thấy “… có dấu hiệu của thơ tự do trong những bài đã dẫn”.

- Đây là một lẫn lộn tai hại. HHĐ không phải là một hình thức, một thể thơ… mà là một triết học, một chủ nghĩa, một trào lưu, một quan niệm và thái độ, là một cái gì lớn, khác hơn nhiều. Nhà thơ hậu hiện đại không đối xử phân biệt các thể thơ truyền thống, đây là điểm mà nhiều người ngộ nhận. Lí thuyết là vậy, cả thực tiễn sáng tác hậu hiện đại Việt, các nhà thơ vận dụng đủ thể thơ: từ lục bát cho đến tự do. Mang tâm phân biệt mới phản hậu hiện đại. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Cái TÔI đáng ghét? 03. Tôi & câu chuyện Cham

Trunghoc Pô-Klong

Ngay từ năm 11 tuổi, để có tiền chuẩn bị lên Huyện học Trung học, tôi đã đạp xe qua các palei Cham bán cà-rem. Nhiều người trong lứa bạn học tôi khi ấy cũng lên Phú Quý nhận cà-rem bà Thiệt bán, nhưng chỉ được vài bữa mươi hôm thì nghỉ. Gần như tôi là đứa duy nhất còn tiếp tục cho đến ngày khai trường. Tôi đạp xe hết làng Chakleng, qua các làng khác xa hơn, cả làng Bal Riya cách quê đến 20km. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Thế giới tinh thần Cham 22. Phản tỉnh Cham

Khi tôi nêu ra hàng loạt “thế giới tinh thần Cham”, không ít người cho tôi ca ngợi cái đẹp của con người và văn hóa Cham; hay nói to như anh Phạm Quang Trung thời xa ấy (xin lỗi anh, chỉ nhân tiện nhắc lại kỉ niệm xưa): ông Inrasara cái gì dân tộc ông cũng nhứt! Ngược lại, nhóm Champaka thì cứ lặp đi lặp lại rằng tôi khi không tố cáo với thế giới “dân tộc Cham có 10 khuyết tật”! Có lẽ chất văn với giọng điệu của tôi đã khiến mọi người ngộ nhận thế, trong khi ý tôi rất khác Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)