Inrasara: TÔI SẼ NÓI GÌ, NẾU ĐỨNG TRƯỚC SINH VIÊN CHAM?

[& thông báo tạm ngưng 2 series Stt: “Chuyện Văn nghệ VN. Định kiến…” & “Cham Ahier, thử tìm cách giải quyết”]

Đây chỉ là câu hỏi giả định, bởi chưa hề/ và không bao giờ xảy ra vụ đó nữa, có lẽ. Người ngoài sẽ ngạc nhiên không ít, khi biết:
Đài truyền hình các nơi, kể cả Thái, Đức đã có 24 phim riêng về Sara, Ninh Thuận thì không.
Ông Inrasara nhà văn Dân tộc thiểu số mang tiếng là… “nổi tiếng” chưa nửa lần được tham dự Ngày Hội Văn hóa các Dân tộc VN.
Tôi đã đi khắp tỉnh thành nói chuyện về văn chương với văn giới, riêng Ninh Thuận quê tôi thì – không [dù ở đó, 2 bận tôi được anh chị em hội viên yêu cầu].
Tôi hơn trăm lần nói chuyện, thuyết trình trước sinh viên Nhật, Hàn, Thái, và Việt, thế mà chưa một lần với sinh viên của tộc mình [“nói chuyện, thuyết trình” chứ không phải giảng dạy].
Dù cả bốn thứ ấy, tôi rất… thèm. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN. Định kiến 3. TỘI NGHIỆP VĂN ĐOÀN ĐỘC LẬP

[sau khi tường giải về PHÊ BÌNH ‘LẬP’, CHỨ KHÔNG PHẢI ‘GHI’ BIÊN BẢN, để tặng thi sĩ Trần Hoàng Nhân]

Năm ngoái, thi sĩ Trần Hoàng Nhân đề nghị tôi nên cải chính liên khúc phê bình của mình là: “Phê bình ghi biên bản”, chứ đừng là “lập biên bản”, bởi nó nghe cứ như vụ việc bên công an sao ấy, ớn thấy mồ. Tôi bảo: – Không, nó đã rất chính danh rồi.
Trước, tôi nghĩ [sinh hoạt] văn học Việt Nam hiện đại đến hơn phân nửa là sự cố, cần lập biên bản. Sau thời gian quan sát kĩ hơn, tôi thấy mình lầm: ở trỏng phải đến chín phần là sự cố, tai nạn.
Nhóm Ngựa Trời, nhất là Nhóm Mở Miệng tuyên bố “không làm thơ” mà cứ làm bát ngát thơ rác, thơ dơ, thơ nghĩa địa ném vào thế giới chữ nghĩa Việt Nam, là sự cố rõ nhất.
Sáng tác hậu hiện đại, thơ tân hình thức là sự cố đã đành, ngay loài thơ mãi bám trụ lối thơ xưa cũ vẫn là một sự cố. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN. Định kiến 2. TỘI NGHIỆP NHÀ VĂN HỘI VIÊN… ĐÀNG HOÀNG

Đặt cái tít như vậy dễ dẫn tới suy diễn, rằng: có nhà văn Hội viên không đàng hoàng.
Ừ, thì vậy. Nguyên do cũng từ câu “Hội Nhà văn Việt Nam là một hội chính trị nghề nghiệp” được ghi trong Điều lệ Hội mà ra. Thế giới chính trị thì ai cũng biết rồi, nhất là chính trị Việt Nam. Mà nhà văn lại đâm đầu xin tình nguyện sống và viết qua cây gây chỉ đạo đó, dưới bóng râm trắng đen lập lờ đó, trong cái khối nhùng nhằng đó, thì làm sao mà có thể… đàng hoàng cho được.

Cái lí là thế, chạy đằng trời cũng không khỏi nắng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: -1 (from 1 vote)

Thông báo cần thiết: THÊM 2 CUỘC CHIA TAY

Hôm qua, tôi có thư xin rút khỏi một vai trò văn học. Là việc riêng tôi nên xin không nói gì thêm.
Trưa nay, 13-1-2017, tôi vừa phone “xin phép” anh Dương Thụ cho tôi nghỉ Chủ trì Cà phê Thứ 7 [Văn học]. Hai tháng nay chả làm được buổi nào, thêm tôi đang ở xa, không hứa hẹn làm được gì thời gian tới, ‘bám ghế’ không tốt, nghỉ là vừa.
Cà phê Thứ 7 [Văn học] là điểm gặp mặt nói chuyện, trao đổi vui và bổ ích, rất đáng lưu trì và tiếp tục. Phụ trách Chủ trì Cà phê Thứ 7 trước tôi là Tiến sĩ Từ Huy, chị đi Pháp, tôi vui vẻ đảm nhận.
Thế nên, anh chị em nào thấy mình thích hợp, có thể tự giới thiệu mình vào vai, hay khi được anh Dương Thụ mời, chớ nên từ chối [Đây là LÍ DO CHÍNH thông báo này có mặt]. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN. Định kiến 1. TỘI NGHIỆP NHÀ THƠ

[tặng bạn thơ Minh N Vuong]

Phàm lệ [1]. Henri Miller (ghi theo trí nhớ): Đến một lúc nào đó, tôi quyết định chỉ viết về tôi. Tôi và bạn bè tôi, những người thân quen với tôi, những điều tôi biết, tôi kinh nghiệm, tôi cảm nhận… Tất cả những điều còn lại theo tôi chỉ là văn chương. Và tôi không quan tâm đến văn chương.
Phàm lệ [2]. Năm 2014-15, tôi làm Stt phim bộ “Cái tôi đáng ghét” và “Câu chuyện Cham”, sang năm 2016 là “Câu chuyện văn nghệ Việt Nam” kéo dài qua năm 2017. Câu chuyện về những cái tôi biết, tôi trải nghiệm, tôi và bạn văn, tôi với Hội Nhà văn, tôi cùng bát ngát sự cố văn nghệ, vân vân.
Từ [1] và [2] ta có: Luôn có mặt TÔI ở trỏng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHAM AHIER, THỬ TÌM GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 6.

Xakawi, một trong hai thứ Cham cãi nhau hăng nhất

Đó là Akhar thrah (chữ Cham truyền thống) & Xakawi (lịch).
1. Xin nói chuyện nay trước.
Về chữ viết, chỉ vì vài nét thay đổi thôi mà tranh thắng thua nhau tóe lửa, đến thành “chiến trường Akhar thrah”, kéo dài suốt mười năm [chưa có dấu hiệu kết thúc] – hỏi có tội nghiệp không? Chỉ cần đặt 3 câu hỏi, là xong, vậy mà ta cứ gân cổ cãi.
– Thứ nhất, “Akhar thrah truyền thống có từ thời Po Rome, không ai được quyền sửa đổi” là một phát ngôn không biết mình nói gì. Nhớ, Po Rome thuộc thế kỉ XVII. Chữ viết được con người bày ra, trải qua 4 thế kỉ mà con người không được quyền sửa đổi, cứ hỏi bất kì nhà ngôn ngữ nào trên thế giới, là biết ngay!
Đó là lí thuyết. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN. CHẤM PHÁ 12 NHÀ PHÊ BÌNH VĂN HỌC HÔM NAY

[chủ yếu bạn văn thế hệ, trong phạm vi những người tôi đọc, và… nổi tiếng]

Nguyễn Đăng Điệp đích thị là nhà phê bình mô phạm cấp 4 thập thành: chuẩn, đĩnh đạc và không mới.
Phê bình tài hoa ở bậc Đại học, ta có Chu Văn Sơn.
Riêng Văn Giá làm được vài thứ rất khá.
Nguyễn Trọng Tạo không hiểu, nhưng luôn cổ súy “cách tân”, là điều đáng vỗ tay ủng hộ.
Nguyễn Hòa có tài bắt bẻ “giáo sư tiến sĩ” bằng giọng văn đanh đá, khiến vài vị tái mặt. Thêm món “một năm ngoảnh lại” nhờ chịu theo dõi báo chí, qua đó “tổng hợp”. Kẹt là, mỗi bận anh chêm ý riêng là mỗi bận trật. Trật to.
Đặng Thân ý ít mà chữ nhiều, nên quậy cũng được. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

khaly chàm: trí tưởng được treo ngoài ô cửa khép

sẽ thật hài hước
khi những ngày cuối đông thinh lặng
bầy chim mang mật ngữ của khải huyền đen trở về thả xuống
tặng người
cơn bão tìm cách biện minh vì sự trá hình trong dấu hỏi
chẳng còn khuôn mặt nào cố trì hoãn hơi thở chìm sôi theo dòng nước
những thân phận lặng lẽ nhìn cái chết không một chứng từ thị thực Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHAM AHIER, THỬ TÌM GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 05

Tanưh paywa Đất gửi của Cham Ahier

Con người là một trong hiếm “sinh vật” biết chôn nhau. “Sống cái nhà, già cái mồ” là điều hệ trọng, với bất cứ dân tộc nào. Cham, và Cham Ahier không khác.
Thời chạy loạn khi sinh linh Cham mất không được chôn cất tử tế, để sau đó không được hưởng nghi thức đám thiêu tối thiểu, “chúng” trở thành Ma Hời thì Cham đã khác; thời bình – Cham khác; rồi trăm năm qua, Cham Việt sống gần nhau hay cộng cư cùng palei, với vấn đề “già cái mồ”, Cham càng khác. Và nghiêm trọng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)