Chuyện văn nghệ VN 23. NGẠC NHIÊN NGAY CẢ [VÀ NHẤT LÀ] VỚI ĐIỀU HIỂN NHIÊN NHẤT

Heidegger hay nói về suy tư điều đã được suy tư. Nghĩa là điều dường đã được nhân loại quyết toán rồi, chân lí được cả xã hội coi là hiển nhiên rồi, nhưng kẻ suy tư không được quyền bỏ qua, mà cần suy tư lại.
Phạm vi nhỏ hơn, văn học chẳng hạn. Các mệnh đề dường được cả xã hội mặc nhiên chấp nhận, nhà phê bình cần biết đặt chúng thành vấn đề, mới thấy được vấn đề.
Nhiều, rất nhiều điều được Hội Nhà văn, nhà văn, và cả báo chí đưa ra, tưởng như chuẩn không cần chỉnh, nếu ta quan sát tiến trình văn học kĩ hơn, suy nghĩ sâu hơn, chuyện sẽ khác đi nhiều. Tạm kê 10 phát ngôn đã từng:
– Văn học VN đã tự do rồi, các nhà văn hôm nay muốn viết gì thì viết.
– Tiếp thu thế giới, nhưng phải là tiếp thu có chọn lọc.
– Các phong trào văn nghệ kia, phương Tây đã vứt bỏ từ lâu rồi, ta cứ tưởng mới lắm, cắm đầu chạy theo.
– Thơ không cần phải mới, miễn sao hay là được; thơ cần giản dị, giản dị mà sâu sắc mới là tiêu đích của văn chương. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN 26. CHỮ CHƠI CHÚNG TA

Người Việt kêu: “trời đất ơi”; còn Cham thì: “trời biển ơi” (lingik tathik lơy). Ngôn ngữ luôn bị quy định bởi đời sống văn hóa, xã hội của một cộng đồng. Đời sống Cham đa phần gắn liền với biển cả, nhìn lên thấy trời, cúi xuống thấy biển, nên thành ra thế.
Chuyện ngày xưa sao thì chịu vậy, chứ thời hiện đại, khi ý thức đã sáng rỡ, ngôn ngữ vẫn đánh lừa ta, và chơi ta. Thế nên lắm lúc ngôn ngữ cáo giác bất công của ta, mà ta không biết. Hoặc biết, mà ta không chịu sửa sai.

Nhiều người viết hôm nay [cả cánh nữ] ưa nói: “Là nhà phê bình, anh phải…”. Thế chỉ có ông mới làm phê bình sao? Vậy là ta phân biệt đối xử cả trong cách dùng từ rồi. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHUYỆN HỌC 6. MỞ QUÁN CŨNG PHẢI HỌC

[hay Tôi học buôn bán]
ManuscritCĐTC-01
Mùa mưa 1990, thất bại te tua từ miền Tây, tôi gồng gánh cả gia đình qui hồi cố hương. Thất nghiệp, tôi vốn không ưa buôn bán, nhưng đành chiều lòng bà xã mở quán tạp hóa đầu làng. Qua năm, Tạp Hóa Haly’s [tiếng Tây đấy] lên như gió, tiếng như cồn.
Bạn học cũ Hamu Tanran mời tôi qua nhà, đãi chầu nhậu, nhờ tôi tư vấn. Quán mình 3-4 năm qua cứ trồi sụt như ma ám ấy, bồ giúp vực dậy cho nó xôm cái.
Tôi bảo bạn đưa sổ kết toán hàng tháng cho tôi xem.
Bạn bảo, có đâu. Tôi kêu, bồ chết tại đó.
Tôi nói: – LÀM GÌ CŨNG PHẢI HỌC, chớ tưởng mình đã Đại học mở quán ở quê mà không cần phải học. Bồ biết, trước khi mở quán, mình đã nhảy xe đò vào Sài Gòn ôm về non trăm cuốn sách kinh doanh: đọc, nghiên cứu, tóm tắt vào cuốn vở trăm trang cho vợ con HỌC đấy.
[25 năm đi qua rồi, xin trích đoạn đăng đây cho bà con xem, ai thấy có điều gì đáng học, thì… học, không thì xin cho tiếng “đại xá”].
ManuscritCĐTC-02
Inrasara
CON ĐƯỜNG THÀNH CÔNG

(sưu tầm – biên soạn – Pangdurangga 1990) Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHUYỆN HỌC 1. CHUYỆN CHÉP CHỮ

Tôi là người mê chữ từ bé, khi còn chưa biết… chữ.
Anh Đạm lớn hơn tôi 3 tuổi, học trước tôi. Học bài, anh đọc to, tôi thuộc. Không biết chữ, tôi lấy cái vở có chữ của anh ra mân mê, và đoán chữ. Anh biết chữ Quốc ngữ trước tôi, tôi ngược lại: biết chữ Cham trước anh.
Lớp Ba, tôi lượm các câu ca dao cuối sách Tập Làm Văn ra chép, chép theo vần kết nối thành bài lục bát dài đến 4 trang vở.
Lớp Đệ Tứ, tôi chép Từ Điển Cham Pháp của Aymonier dày cui (3 năm sau bản thảo mất, tôi chép lần hai).
“Giải phóng” về, không biết làm gì, tôi lấy nguyên tập thơ Paroles của Prévert ra chép, chép và tập dịch.
Sau đó tôi còn chép Krishnamurti, Nietzsche, Heidegger, Kinh Phật… nữa. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHUYỆN HỌC 2. HỌC & KHÔNG CHỊU HỌC

[3 kĩ thuật siêu đẳng của người Cham mà Việt không chịu học, và…]
Tau QuangTrungCham
Xin nói về Cham không học từ Việt [từ Tàu, đúng hơn] trước. Đó là chuyện tổ chức thi [từ đó] cử người tài ra giúp nước (Maspéro: 1928, 103).
Kế đến là kĩ thuật in ấn, điều kiện cần thiết cho phát triển, vậy mà Cham không chịu học, để mãi gần cuối thế kỉ XX vẫn còn cắm đầu chép tay.

Còn Việt [trong khi chiếm, và sau đó nuốt chửng Champa] đã không chịu học ở Cham, để cho các kĩ thuật thất truyền, tạm kê 3 thứ:
1. Kĩ thuật xây tháp, sau đó nó chìm vào quên lãng, để hôm nay các nhà khoa học cứ đặt hết giả thuyết này đến giả thuyết khác, vẫn chưa xong. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN 22. THƠ DÂN TỘC THIỂU SỐ… KINH QUÁ!

[hay Phê Bình Nói Mò]

Mùa Hè 1996, ở Trại Sáng tác Đải Lải, Lò Ngân Sủn viết về Tháp Nắng, có đoạn:
“Tôi muốn biết thơ anh có cái gì thật bản sắc, thật độc đáo mang đậm phong vẻ, cốt cách Chăm của anh hay không nhưng hơi khó. Vì thơ anh là thơ hiện đại, lại rất gần với thơ Việt từ giọng điệu, ngôn từ, cách thể hiện” (Lò Ngân Sủn, “Đọc Tháp Nắng của Inrasara”, đăng tạp chí Văn, số 70, 8-1997).
20 năm sau, Nguyễn Hòa lặp lại y hệt, ở Vanvn.net(1). Tôi kêu đó là phê bình nói mò, thứ phê bình xác suất trúng đạt 3% là tối đa.
Vụ này vừa ngó qua ngỡ chân lí, chân lí, chân chân lí, nhưng nếu chịu đẩy tư duy lên xíu mới thấy nó hỏng to.

Ngay ở Trại đó, tôi [lần đầu ra Bắc, khi ấy còn vô danh] đặt 4 câu hỏi với nhà thơ dân tộc Dáy đang nổi tiếng:

1. Anh muốn thơ Dân tộc thiểu số phải thế nào? Hình ảnh gần gũi, cụ thể? Lối nói đơn giản, mộc mạc? Thậm chí thơ bằng thứ tiếng Việt ngô nghê, ngọng nghịu sao? Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

jacket2.org GIỚI THIỆU THƠ INRASARA

Jerome Rothenberg
Inrasara: From ‘the purification festival in april,’
with translation from Cham/Vietnamese & note by Alec Schachner
jacket2.org, 10-5-2016

This collection represents a broad range of Inrasara’s poetic oeuvre to date, tracing his diverse journeys through storytelling, his forays into a varying array of narrative modes and transitions through lyric and narrative verse. Like all great storytellers, Inrasara pulls from a wide network of experience, weaving together the past and the present into a tapestry of the personal and collective, blending the real and the mythical. Wandering across history, literature, folklore, music, philosophy, Hinduism, Buddhism, pop culture, myth, war, peace, harvest, community, tradition, dream, language, ritual, epic and the everyday, Inrasara’s poems sing not only the song of the Cham people in modern Vietnam, but also of all human experience – of our imagining of self and of the myriad innermost emotional lives of globalization and modernity. Deeply rooted in his readings of the Cham epics, Inrasara’s verse somehow also resonates with the flowing lines of Whitman and Hughes, a montage of human experience and insight, capturing essences both singular and universal. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ VN 21. THƠ KHÔNG CẦN CHẺ SỢI TÓC LÀM TƯ

Mươi hôm trước, bạn thơ Lê Vĩnh Tài viết Status về thơ có nhắc tới vụ tôi đếm chữ, cân dòng để đánh giá thơ, bị một bạn FB phản ứng rằng, đâu nhất thiết phải làm thế: thơ chỉ cần cảm là đủ. Khi ấy tôi đang bận vụ CHAM CẦM TAY, nên cho qua. Nay xin nói lại.

Thơ chỉ cần hay, và cái hay không cần đến sự phân tích chẻ sợi tóc làm tư, là suy nghĩ phổ quát của đại đa số người làm/ đọc thơ Việt. Phân tích chỉ dành cho triết học Tây phương, Đông phương có lối nhìn khác: tổng quát. Cả hai lối nghĩ đều bị… hỏng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Đỗ Tấn Thảo: GỞI TƠ VƯƠNG

Tạm biệt nhé ban mai đi vội vã
Thơm mọng căng hương đôi má em nồng
Đôi bím tóc mượt mà bờ vai xõa
Chưa rối tung hối hả muộn phiền
Gió hôn nhẹ đôi chân ngày vừa dẫm
Hân hoan reo lá hát khẽ ven đường Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)