3 THÀNH PHẦN CHỮ NGHĨA CÓ NGUY CƠ THÀNH PHẢN ĐỘNG NHẤT

Gồm luật sư, nhà báo, nhà văn là cái chắc. Dĩ nhiên, đó phải là nhà đúng nghĩa “nhà”.
Nghề luật, là nghề rành rẽ quyền công dân hơn ai hết. Luật sư, họ biết luật, thế nên đứa nào phạm luật họ biết. Biết, họ nhịn chút chút, nhưng khi không nhịn được nữa, họ “kêu”. Kêu to và kêu nhiều quá thì thành… phản động.
Nhà báo đi nhiều biết nhiều. Biết bạt ngàn bất công, mênh mông cửa quyền ức hiếp, cả đống tham ô hối lộ. Và họ nói. Khi nói đụng đến “trên” thì thành phản động.
Nhà văn suy tư sâu về phận người. Bát ngát phận người hèn yếu dưới đáy xã hội, họ không “nói” mà “phản ánh”. Phản ánh sát rạt đích thị là phản động, chứ không chạy vào đâu được. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

khaly chàm: khải thị đêm

buổi chiều bắt đầu cho sự lặng im
từng hồi chuông vô minh ngân vang truy điệu
bóng đêm thức dậy đúng nghĩa chu kỳ
chơi trò hòa âm giữa hai bán cầu não của những hình nhân
khúc dạo đầu rao truyền sứ mệnh
về sự hủy diệt từ những ý tưởng của quỷ

nỗi thống khổ về thương xót lòng từ bi hóa đá
em hài lòng với cảm giác hôn môi luôn cổ điển Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 2.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 11. TẠI SAO NHÀ VĂN VIỆT NAM SỢ ĐỨNG TRƯỚC CÔNG CHÚNG?

… một công chúng đích thực.
Chuẩn bị cho buổi nói chuyện ở Salon Cà phê Văn học tháng 9-2014: “Hiện thực đời sống và văn học Việt Nam đương đại”, tôi đã ướm thử hơn mươi nhà văn thuyết trình về chủ đề này, có đến 90% nhà thoái thác, đùn đẩy và, từ chối.
Có nhà than: Thôi Sara ơi, trao đổi với bằng hữu văn chương dăm ba người thì được, chớ ở hội trường, cho mình xin. Có nhà ban đầu hứa rất ngon lành, rốt cục kêu bận vào phút 90+1.
Tại sao?
Có mấy nguyên do, thậm chí chỉ cần mang trong mình một trong những vi-rut này, cũng đủ.
Nhà văn Việt Nam ít đọc nhau, càng ít đọc nhau có hệ thống nên ít ai nắm được toàn cảnh văn học đương đại nước nhà, nói e bị hố; mà nhà văn bị sai trước công chúng thì quê không biết cất vào đâu – ta ưa nghĩ thế.
Nhà văn Việt Nam thiếu lí thuyết, thế nên hiếm khi hệ thống được vấn đề đang bàn, thuyết sẽ rất lúng túng. Nhiều nhà thơ lên diễn đàn thuyết về thơ, nói ý trước ý sau đã lặp lại; rốt cùng xin đọc thơ, lại đọc thơ… mình. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

LÀM VÀ VUI

1. TRỒNG CÂY ĐỂ… NHỚ!

Giải phóng về, nghe các trường mở phong trào cho học sinh “Trồng cây nhớ Bác”, tôi ngạc nhiên vô cùng. Nghĩ mãi vẫn không hiểu.
Xưa ở Tiểu học, thầy Hồng cho chúng tôi trồng cây, trong khuôn viên trường lẫn bìa palei. Trồng cây, để có BÓNG MÁT cho dân làng, – thầy nói.
Lên Trung học, thầy Tỷ phân công học sinh trồng trong trường khối loại cây và hoa; sau đó về hưu ở Pabblap nhà thầy cũng trồng đầy hoa. Thầy trồng cây để ĐẸP.
Tôi may mắn theo học 2 ông thầy Hiệu trưởng cừ khôi đó.

Trong gia đình, về vụ này tôi ít may mắn hơn.

TỪ AKHAR TADUK CIET ĐẾN TƯ LIỆU HOÀNG GIA

[Dữ liệu – Thông tin – Tri thức 02]
Akhar Taduk Ciet-02

Thế hệ trước, ở buổi đám các loại, các cụ Cham hay mang sách đến pacauh xakarai (luận đàm triết lí). Đó là truyền thống tốt đẹp khó còn được nhìn thấy ở thời hiện đại.
Hôm nay, người có tuổi đi đám vội vội vàng vàng, rồi về. Cánh trẻ ngồi lại pamưyok đam (tạo không khí cho đám), hoặc gầy chầu lai rai hoặc lôi heo ra chặt. Vậy thôi, hết.

Tôi nhớ ở các buổi xưa ấy, có một chi tiết khá thú vị, rằng khi cuộc luận đàm rơi vào thế bí, vài cụ ưa nhất là lôi Akhar taduk ciet ra phân chứng. Thế là đối tượng tắt đài. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

khaly chàm: ý niệm về nỗi sợ hãi cuối cùng

tôi có thét gào gì đâu
sao cứ dội lại trùng trùng âm sóng
khi ý tưởng muốn ám sát thời gian đã vụt biến
ánh sáng đang oặn mình chết dần trong vỏ bọc bóng tối
mặt trời đen nhỏ xuống từng giọt máu
chạm vào ngôn ngữ bị đóng đinh chói loá niềm kiêu hãnh Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TỪ DỮ LIỆU QUA THÔNG TIN ĐẾN TRI THỨC

Nhà chứa khối dữ liệu, nếu bạn không xử lí để chúng biến thành thông tin, từ đó tiêu hóa thành tri thức, thì nó vẫn mãi là thứ quặng thô vô giá trị.
Tôi có nhà người quen mà văn bản cổ quý được ông cha chép chứa đầy 4 ciet sách lớn, vậy mà năm đứa con trai ông cả đời chả có anh nào rớ tới: sách thành sách hoang akhar bhaw. Tội! Bao nhiêu là dữ liệu ở đó, và bởi mấy đứa con không ai đọc-phân loại-dịch-phổ biến, nên chúng chưa thành thông tin. Mà thời đại internet, “thông tin” chưa được số hóa càng không thể gọi là thông tin đúng nghĩa. Sử dụng trí tuệ để tiêu hóa thông tin khổng lồ kia, chúng mới biến thành tri thức. “Khác với thông tin, tri thức cần đến óc phê phán và trình độ phản tư cao.”
Trên nền tảng tri thức, ta diễn ngôn. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

URANG CHAM – KÝ ỨC CỘNG ĐỒNG

Một cộng đồng, hay lớn hơn: một dân tộc chia sẻ chung kí ức: kí ức được ghi chép, và cả kí ức truyền khẩu. Dẫu xa cách về mặt địa lí, tôn giáo hay ý thức hệ, khi kí ức được chia sẻ càng sâu đậm thì tính cố kết cộng đồng/ dân tộc càng cao, bền.
Kí ức xa như kí ức lịch sử, như kí ức về Po, Cei, Bia được xướng tên trong các lễ Rija; kí ức gần như các sự kiện xã hội ảnh hưởng đến đời sống cộng đồng, những nhân vật được nhiều người trong cộng đồng biết đến, ít hay nhiều tạo thành lối nghĩ của bộ phận người trong cộng đồng ấy.
Kí ức không được nhắc lại thường bị lãng quên, mờ nhòe đi, hay bị thay đổi, bẻ cong – thậm chí, bị mất. Do đó, chúng cần được kể lại, được nhiều người trong cộng đồng kể lại càng tốt. Có thể khác biệt ở tiểu tiết, nhưng nhất quán ở tinh thần chung. Nhân vật Po Rome chẳng hạn, mỗi Rija được Ong Mưdwơn kể mỗi khác, mỗi nơi mỗi khác, nhưng cốt tủy câu chuyện về con người Ngài vẫn không đổi. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 10. THƠ & KHÔNG LÀM THƠ

Về Nhóm Mở Miệng, không ít độc giả xu hướng dân chủ, dù ủng hộ hành động văn học đẫm chất phản kháng của nhóm này, nhưng không thể chấp nhận được thơ MM. Họ còn cho đó không phải là thơ nữa là.
Nói chi độc giả! Ở Hội thảo Thế hệ Nhà văn sau 1975, một nhà thơ thời danh luôn ủng hộ cách tân, phát biểu khá tự tin, rằng:
– Thơ gì Nhóm Mở Miệng, tụi nó làm chuyện gì ấy chứ. Lý Đợi tuyên bố rất rành rẽ: “Chúng tôi không làm thơ”. Thế nên, ai khen thơ MM hay, mới hố to. Tụi nó có làm thơ đâu. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

HÃY LÀM ĐI, ĐỪNG KHẤT…

Đừng khất sang ngày mai, khi bạn có thể làm được ngay hôm nay
Chớ khất, khi bạn còn trẻ
Cũng đừng làm dở chừng, và khất…
Sau đây là vài kinh nghiệm của tôi. Xin kể thất bại trước.
1975
1978
1. Nhiều tác phẩm đang viết, vì nhiều lí do khác nhau – tôi khất, để mãi mãi là dang dở: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)