Đỗ Tấn Thảo: 2 bài thơ

1.
NGÃ TƯ

Ngã tư bừa bộn
Vôi vữa xi măng
Và bụi bay mịt mờ
Chỉ có những đồng xu méo mó nằm chờ
Từ những thế kỷ trước đến nay là không bận rộn, sáng rõ
Sáng từng bước leng keng sớm lên nguồn chiều xuôi về biển Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Trần Quốc Toàn: 2 bài thơ

Ở bên kia của cõi hoang đường…

ngọn núi trước ánh trăng và những con bướm đêm bay qua giấc mơ của dòng sông
tôi bị nhấn chìm vào trong thế giới của lãng quên
cô gái từ kiếp hồ ly mọc trên thân thể ngôi mộ cỏ cương thi
hai cánh tay cột chặt vào giọt máu sau cơn mưa rươi
đêm thức trắng lắp con chữ vào vết thương hiện khởi…
bên trong tôi những ngón tay quỷ bóp nhói ngực
đủ để nến cháy trong màn khuya lách tách
âm thanh cuộn xoáy
cây bời lời Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Inrasara: SONG TỬ, TIẾNG HÁT HI VỌNG TỪ NÁT TAN

Đọc Song tử, tập thơ của Như Quỳnh de Prelle, NXB Thuận Hóa, 2017.
images1365720_SongTu_01
1. Song tử là thơ của chuyện kể, kể những câu chuyện riêng tư, của mình và những sinh linh xung quanh mình. Như thứ nhật kí nội tâm, bằng thơ. Bài thơ khởi đầu bằng chi tiết vặt vãnh: kí ức, hành vi hay ước mơ vặt vãnh. Trong ngày:
Buổi sáng thứ 7 của tuần đầu tiên tháng 7
tôi đi chợ tươi ngoài trời

(“Thứ 7 của tháng 7”)
Một buổi sáng thức dậy
nàng muốn được ăn cả vạn vật trên thế giới

(“Nàng thơ”)
Một buổi chiều thứ 7, mọi thứ xếp gọn lại
(“Những đốt ngón tay rời nhau” Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (3 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 2 votes)

khaly chàm: đêm lạnh trong mắt tôi

cùng bóng ma mặc áo khói nối gót lê bước
ngữ âm mùa đông bò trên lưỡi theo quán tính chúc phúc
có thể mùi bùn đất đầu đường xó chợ chui vào cơn mơ trú ẩn
sẽ trương nở trong tử cung bóng tối lời sáng thế cổ điển
em ký họa câu thánh kinh nhiệt hạch phản ứng lại cú pháp rơi nhanh
chuông giáo đường thời khắc rụng trắng mắt hồn điên tôi thao thức
môi gió lạnh ngàn năm hôn thập giá hao gầy tiếng thở Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

SINH MỆNH CHAM, HÔM NAY & NGÀY MAI 13. Ngàn Lẻ Một ĐÊM CHÀM

[Đây là Stt cuối, kết cho một MỞ ở ngày mai. Sau Stt này, tôi vẫn viết FB bình thường, nhưng tạm dừng “sinh lộ”. Chúng ta sẽ trở lại vào ngày 20-9-2017, đúng sinh nhật thứ 61 của Sara].

1. Ngay thuở lập quốc, Pô Inư Nưgar – ở thế buộc, đã đánh đắm con thuyền giết chết chồng và hai đứa con trai yêu của mình; rồi suốt quá trình lịch sử Champa, xung đột gay gắt Bà-la-môn và Islam dẫn đến cái chết bi tráng của cặp tình nhân Bini Cham.
Đó là nút thắt lớn.
Thời cận đại, Thak Wa dấy binh chống nhà Nguyễn. Ở cuộc nổi dậy này, do ông anh can ngăn, ông đã bắt chính anh ruột mình trói vào cột (padang kham), chém, buộc dân Cham [lúc đó đã ớn tất cả cuộc cách mạng] theo ông “làm nước”, để ngay trận đầu tiên [và cuối cùng] ông bị quân nhà Nguyễn bắt dẫn về palei xử trước tàn quân và bà con mình.
Hôm nay, hai anh em họ và được cho là trí thức lớn nhất Cham Awal hiện đại: NVT-TP, kéo nhau lên diễn đàn xã hội vào cuộc đấu cho cả “thế giới” xem. Hệ quả và hậu quả thì không ai lường được. Và còn gì nữa…

2. Hệ triết học Ấn Độ, Brahmin là đẳng cấp cao viễn nhất, đồng thời nền tảng nhất để giữ cho Ấn Độ [ở đây là Cham] được là Ấn Độ. Đẳng cấp thứ hai: Vua chúa và chiến sĩ có thể chuyển từ triều đại này sang triều đại khác mà không hề hấn gì; riêng đẳng cấp Brahmin nếu mất đi, cả hệ thống tư tưởng Ấn Độ suy đồi hay sụp đổ.
Xã hội Cham hiện đại, Po Dharma thuộc đẳng cấp chiến sĩ. Ông sẵn sàng chết [từng bị thương], sẵn sàng đẩy đồng đội vào chỗ chết; và hôm nay – tiếp tục xung trận. Ông là một Ksatriya đúng nghĩa.
Do một Brahmin nào đó chưa trót đường tu, đã gây cho ông [đại diện đẳng cấp Ksatriya] nổi giận. Hệ quả: Thay vì bảo vệ Brahmin, ông trở ngọn giáo chống lại người anh em thuộc đẳng cấp này. Ông trút giận [đa phần là oan] lên mọi đạo sĩ Brahmin nào bất kì ông đụng phải dọc đường.
[Như hoàng đế Persia trong Nghìn lẻ một đêm, do bị vợ đầu làm mất lòng, thành căm thù phụ nữ; sau đó mỗi đêm ông cưới một vợ mới để sáng hôm sau cho lính dẫn nàng giết đi. Scheherazade, một người nữ thông minh, “vợ” kế tiếp của hoàng đế, đã sử dụng chuyện kể để tự cứu sống, đồng thời cứu sống cả thế hệ người nữ Ả Rập].

Ariya Glang Anak:
Bbai tabuh di graup nưrah tagrāng kađōng pak halei”:
[Ta] đã dâng lễ cứu chuộc mọi ngả đường, còn vướng nơi đâu, mà chưa thoát.
Cứ tạm tin: DO NỬA BẢN TRƯỜNG CA BỎ HOANG CÒN THẤT LẠC, chưa tìm thấy.

3. Inrasara là một Brahmin đắc đạo thập thành: Kẻ bảo dưỡng nền tảng của nền tảng tinh thần và tư tưởng Cham. Kẻ tình nguyện làm “vợ” kế tiếp của hoàng đế…
Và như Scheherazade, tôi sẽ kể chuyện Đêm Chàm, cho đến khi – như hoàng đế Persia trở lại yêu người nữ – Po Dharma bắt đầu yêu Inrasara, nghĩa là yêu Brahmin.
Tôi gọi câu chuyện này là Một Ngàn Lẻ Một Đêm Chàm.
Nhớ, đừng xem Po Dharma là sử gia hay sinh linh Cham cụ thể nào đó, mà là một BIỂU TƯỢNG của đại diện cho một thứ quyền lực đang cưỡng dâm lịch sử Champa và văn hóa Cham. Do đó có thể thay tên tuổi bất kì nào vào đây cũng được.
Và Inrasara, không là nhà văn-nhà nghiên cứu-nhà phê bình đang sống ở Việt Nam, mà là một biểu tượng cho đẳng cấp Brahmin thất truyền được tìm thấy lại.
Cuộc PAP [giáp mặt, gặp gỡ, đụng độ] của hai làm thành một ẨN NGỮ.
Một Ngàn Lẻ Một Đêm Chàm quyết tìm ra chìa khóa giải mã Ẩn ngữ đó.

4. Một Ngàn Lẻ Một Đêm Chàm kết hợp 4 phong cách: Sử thi Ấn Bhagavad-Gita, Sử thi Homere, Nghìn lẻ một đêm, và cả tiểu thuyết sử thi ở văn học cận đại.
Xin dùng bài thơ ĐÊM CHÀM (1998) làm kết thúc cho mở đầu này…

Người nông dân nhô từ đồng nhiễm mặn
trồi từ đồi cát hanh
xuống từ núi đá trần
người nông dân bay từ phố sáng

Về
đều bước về palei

Cởi bỏ, rũ bỏ sau lưng quang gánh
Ginang, Baranưng giục về
từng chuyến mưa nồng nã Katê

Với đêm nay rừng tháng Mười phát sáng
với đêm nay mắt họ bừng kiêu hãnh
tha hương bao nhiêu năm vẫn nhịp đề huề

Baranưng vỗ dội bờ dĩ vãng
người nông dân buông mình vào mẫu số chung định phận
trong bập bềnh những thế kỷ Ginang

Rồi mai bước đều về miền xa tít.

Rija Nưgar 2017.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

SINH MỆNH CHAM, HÔM NAY & NGÀY MAI 12. Hành động 3. Say sưa & hoan lạc [trong nhảy múa]

Tamia Hawei.J
Photo Inrajaya.
Khi tiếng nói bất lực, ngôn ngữ thân thể lên tiếng.
Nhảy múa là nghệ thuật bay bống nhất trong mọi nghệ thuật. Nhảy múa đưa xác phàm con người vươn tới, thoát ra, và bay lên.
Tiếp nhận hơi thơ, trường ca và sử thi từ ông bà, thế hệ Cham hôm nay đã biết làm thơ. Và là thơ hay. Phú Đạm, Trà Vigia, Jalau Anưk, Đồng Chuông Tử, Tuệ Nguyên, Kiều Maily…
Múa nữ, không kể các sáng tạo của Đặng Hùng, riêng khu vực truyền thống – Hani, Sani, Maily tiếp nhận các điệu múa dân gian Cham, đã có nhiều sáng tạo riêng, thổi hồn vía vào điệu Biyen, Tiong… xưa cũ.
Tamia Jwak Apwei-Chakleng 2016-4-7-M
Photo Kiều Maily.
Còn múa nam, đâu là sáng tạo?
Theo chỗ tôi biết, người Việt thiếu truyền thống múa nam.
Cham thì khác. Múa roi, múa đạp lửa, múa chèo thuyền, múa klai kluk, và cả ông Mưdôn hóa thân làm vũ nữ múa quạt cũng là một cách điệu sáng giá.
Âm nhạc ta còn có thể kể được hai tên tuổi: Đàng Năng Quạ, Amư Nhân. Nhảy múa nam vẫn là khoảng trắng.
Còn đâu…
Thế đứng với ánh mắt hướng biển đưa con tàu cô độc vượt đại dương?
Dáng cánh tay vung roi quất ngựa xông vào vùng lửa đạn?
Hai chân trần giập tắt ngọn lửa hừng hực cháy?
Không còn sáng tạo, thì làm sao tâm hồn Cham có thể vươn tới, thoát ra, và bay lên?
Tamia Klaikluk Bal Riya-KTamia Taniak Danauk Po Bia-2017-4-K
Photo Kiều Maily.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Phan Văn Thắng – Inrasara: Hòa giải, hòa hợp dân tộc về văn hóa

Tc Văn hóa Nghệ An, tháng 4-2017, với Đỗ Minh Tuấn và Linh Nga Niê K’đam
(Bài dài, tôi đăng làm 3 kì, tách riêng phần của mình)
PhanVanThang
Phan Văn Thắng. Lâu nay ở VN đã và đang nói rất nhiều đến hòa giải, hòa hợp dân tộc và nổi lên như một vấn đề, một nhu cầu vừa cấp bách vừa cơ bản dài lâu của quốc gia dân tộc. Thực ra vấn đề này không phải chỉ có ở VN, và cũng không phải bây giờ mới xuất hiện. Sau mỗi biến cố lịch sử quan trọng của bất kỳ quốc gia – dân tộc nào thì cũng đều xuất hiện nhu cầu này. Tùy vào tính chất mức độ phân hóa, phân ly sau các biến cố mà nhu cầu nhiệm vụ hòa giải hòa hợp đặt ra với các quốc gia – dân tộc khác nhau. Ở VN, suốt hơn 70 năm qua, đặc biệt là từ sau sự kiện 30.4.1975, vấn đề này được đặt ra như một nhu cầu tất yếu, cơ bản làm nền tảng để ổn định và phát triển đất nước, trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, từ chính trị đến kinh tế, văn hóa… Trong cuộc gặp gỡ hôm nay, chúng tôi muốn chúng ta sẽ chủ yếu trao đổi vê hòa giải, hòa hợp dân tộc về văn hóa.
Theo anh, sau sự kiện 30.4.1975, nhu cầu hòa giải, hòa hợp về văn hóa đã xuất hiện và lộ diện như thế nào? Tại sao phải thực hiện hòa giải, hòa hợp dân tộc về văn hóa?
Inrasara: Câu hỏi đầu tiên cần đặt ra là, nhu cầu hòa giải, hòa hợp về văn hóa đã xuất hiện khi nào? Trước hết, khi đất nước mở cửa, nhu cầu hiểu biết phía “khác” là cần thiết, để mở ra thế giới bên ngoài, trong đó có bộ phận văn hóa miền Nam trong giai đoạn chiến tranh. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: KIỀU MAILY & ĐỊA DƯ CHÍ ĐẦU TIÊN VỀ LÀNG CHĂM

Đọc Palei Phước Nhơn của tôi, khảo cứu của Kiều Maily, NXB Tri Thức, 2017
đã đăng Bình Thuận cuối tuần, 21-4-2017
PhNhon 01PhNhon 03

Đây là một tin vui cho giới nghiên cứu, nhất là với những người quan tâm đến vùng đất làng palei Chăm và văn hóa Chăm, khi cuốn địa dư chí đầu tiên về một làng Chăm cụ thể được viết bởi đứa con của chính ngôi làng ấy: thi sĩ Kiều Maily, vừa phát hành.
Kiều Maily đã từng làm người yêu thơ ngỡ ngàng qua thi phẩm đầu tay: Giữa hai khoảng trống (nhà xuất bản Văn hóa Văn nghệ in năm 2013), tập thơ đầu tay nhưng được Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc thiểu số Việt Nam đánh giá là một hiện tượng thơ trong năm của Hội, và được trao giải cao nhất năm ấy.
Sau đó là tác phẩm nghiên cứu dài hơi, cũng là đầu tiên: Độc đáo Ẩm thực Chăm, do nhà Phương Nam in rất đẹp với giá bìa lên tới 200.000 đồng/ cuốn. Thì đủ biết công trình ấy được đánh giá cao như thế nào.
Hôm nay, cuốn địa dư chí Palei Phước Nhơn của tôi của tác giả nữ Chăm này lần nữa được trình làng. Ở Lời giới thiệu, dịch giả – nhà nghiên cứu Nguyễn Tiến Văn viết rất trang trọng:
“Kiều Maily với tập sách địa dư chí Palei Phước Nhơn của tôi tha thiết kể lại cho chúng ta lịch sử mảnh đất quê hương của cô cùng đời sống tôn giáo tín ngưỡng, người sống người chết với các lễ hội, những làng nghề, và những con người kiệt xuất là cuốn sách đầu tiên trong thể loại này do chính một người nữ của xã hội mẫu hệ Champa là một báo hiệu rất đáng mừng và trân trọng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

SINH MỆNH CHAM, HÔM NAY & NGÀY MAI 11. Hành động 2. Tưởng tượng bay bổng [trong thi ca]

1. Thơ mất giá. Và, nhà thơ cũng đang mất giá khắp nơi. Còn hơn thế, nhà thơ là thứ danh vị buồn cười. Hắn là nhà thơ, phát ngôn đính kèm cái chỉ chỏ như thể thế giới vừa xuất hiện thêm một quái vật giữa dòng đời tất bật.
Lơ mơ, ngơ ngáo, nhếch nhác, chập cheng, vô trật tự, vô nguyên tắc, tùy hứng và tùy tiện cùng bạt ngàn hình dung từ tiêu cực khác được gán cho nhà thơ. Thế nên, tránh xa là tốt nhất.
Bao nỗi ấy, vì đâu?
Nhà thơ hôm nay bị đồng hóa với sự thả nổi tình cảm và đòi hỏi thân xác thay vì chế ngự giác quan và bản năng; bởi thế, hắn phó mặc cho những vụn vặt của “trần gian” thao túng, thay vì tìm hướng thượng cõi siêu việt. Về nghề nghiệp, chính quan niệm sáng tác thuộc bản năng, thế nên nhà thơ ít chịu trui luyện trí tuệ; hệ quả: Nhà thơ nhiễm thói quen dùng các từ làm sẵn (thơ second hand) thay vì nỗ lực sáng tạo ngôn từ mới.
Từ dễ thỏa mãn đến bị khinh thường, cách nhau chỉ nửa bước chân. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)