Sống minh triết 04. SỐNG, NHƯ MỘT PHÉP LẠ

[… và làm cho từ CHAM vang xa]

Xưa
dưới cái rây lịch sử khổng lồ
cha lọt sàng sống sót
lổm ngổm bò dậy làm người
một phép lạ
(Lễ Tẩy trần tháng Tư, 2002)

Cái rây lịch sử khổng lồ kia đã sàng sinh linh Cham khủng ra sao, và Cham lọt sàng rồi lổm ngổm bò dậy thế nào, xin miễn lặp lại. Bởi Cham ĐƯỢC SỐNG thôi, đã là một phép lạ.
Tuổi lên ba, tôi cùng anh Đạm chạy bộ theo cha từ Chakleng lên Palau làm ruộng rẽ. 7 cây số nẻo đồng với lối rừng. Các trận đi đi về về gần như bất tận. Mãi khi tôi vào năm đầu Tiểu học, mới thôi.
Lớp Tư, tôi theo mẹ ra làng Raglai Cát Gia tìm mua mấy thứ Cham không có. Non 30 cây số, mà hai mẹ con chỉ được lên xe ngựa một chặng từ Phú Quý xuống Phan Rang, còn thì lội bộ. Mương suối, ruộng rừng, lối quẹo, nẻo ngoặt. Hỏi tên làng, hỏi lối đi tắt, hỏi tên người quen đâu từ mấy chục năm trước. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Đời là vui 07. 9 MÓN ĐỘC TÔI HỌC ĐƯỢC [& ỨNG DỤNG MỖI NGÀY]

Có một số mánh vặt [và ý kiến ngắn] tôi học được từ con người hay cuốn sách. Vặt vãnh, ngắn nhưng chúng đã giúp tôi rất nhiều trong suy nghĩ cũng như sinh hoạt thường nhật. Có thể nói to: chúng góp phần thay đổi đời tôi. Tạm trích ra 9 chiêu với tên tuổi cụ thể; còn nó ở sách nào hay câu cú có chuẩn hay chẳng thì không chắc lắm.

1. Nguyễn Hiến Lê
Cái gì cũng phải ghi; kí tính tốt nhất không bằng nét mực mờ nhất.

2. Chế Lan Viên
Chớ xài sổ lớn, nặng và mất công cầm, hơn nữa – nó trang trọng quá. Chỉ cần tờ A4 gấp làm tám bỏ túi cũng đủ cho ghi chép điều cần làm [hay ý bất chợt đến] trong ngày. Giải quyết xong [hay sau khi ghi ý kia vào sổ lớn ở nhà] ta vứt nó đi, dùng tờ khác. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

khaly chàm: bước qua năm thứ 43

những con chó ngoái đầu nhìn lại
chạy vòng quanh mõm táp cái đuôi của nó
chùm lông đuôi được sơn phết nhủ vàng
lũ chó nào hay biết có ngọn dao nhọn hoắt sẵn chờ
những bóng ma đang khoác áo quan trường
ném củi vào trong họng lò của tên đồ tể
lửa hú cùng tiếng cười man rợ Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Đỗ Tấn Thảo: QUÊ HƯƠNG/ NẮNG MƯA SÀI GÒN

QUÊ HƯƠNG

Nằm êm trên tiếng gà trưa
Đong đưa làng mạc rừng vừa đượm xanh
Đâu đây lọn gió dỗ dành
Ngày hè bỏng rát trên cành phượng non
Nghe thời gian khỏa môi son
Có ngày bỗng thắm nụ hôn dãi dầu
Cánh cò trắng vẫy triền dâu
Và em ô cửa chuyến tàu bắc nam Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Sống minh triết 05. GÌ CŨNG CÓ THỂ NÓI ĐƯỢC

– “Ban đầu có Lời, và Lời ở với Đức Chúa Trời, và Lời là thần” (Giăng 1:1).
– “Tôi nghĩ các cán bộ là người dân tộc thiểu số hay người Kinh đang công tác ở vùng đồng bào dân tộc, cần nắm vững chính sách dân tộc của Đảng. Nắm vững và dũng cảm thực hiện mà không ngại bất kì thế lực nào, miễn là mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng” (Inrasara, Tạp chí Văn hóa Dân tộc, số 1,2006.)

Gì cũng có thể nói được. Tại sao phải chừa trừ? Từ Chúa đến Phật, từ kinh sách tôn giáo đến tuyên ngôn chính trị, cả mấy taboo các loại, những thứ bị cho là nhạy cảm nhất trong cộng đồng. Quan trọng là ta tiếp cận nó từ đâu? Lên tiếng bằng tâm thế nào? Và ta nói điều đó ra sao?

1. Thuở bé, khi tôi hỏi mẹ hôm nay thứ mấy, mẹ kêu: “Ông khin”! Xakawi là công việc của Pô Adhya, người phàm không được đụng đến. Nhưng rồi, nửa thế kỉ qua, Cham đã bàn búa xua về nó, còn làm Lịch biếu tặng hay bán cho người nhu cầu nữa.
Kiêng kị đâu mà kiêng kị. Và có “ông khin” đâu! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

khaly chàm: liên tưởng

ban mai đã thuôc về những ý nghĩa phù phiếm
con người luôn tái tạo lại sự suy nhược bản năng
để rồi khởi động khoe mẻ xương cốt và thần kinh lão hóa
dưỡng khí trôi tuột vào buồng phổi như một kẻ trộm Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Sống minh triết 07. HAY TÔI ĐÃ QUA BỜ BÊN KIA RỒI MÀ KHÔNG HAY?

Tháng trước, cà phê cóc ở Phan Rang, ông anh Bá Văn Trinh nổi hứng khen Sara:
– Công nhận Sara chịu đựng giỏi thiệt, người ta công phá dữ thế, mà thằng em cứ là tỉnh bơ.
Cảm ơn ông anh đã khen, dù là lời khen hơi bị… sai. Tôi nói lửng:
– Sara có chịu đựng đâu, mà là cái khác cơ.
Ngay ở Stt “Viết Đầu Năm”, tôi nói rõ nguyên do, và đã kết rồi: “Tôi không thể hiểu, làm sao một Cham hiểu biết có thể thù ghét một sinh linh Cham nào đó được?”. Nay, xin kể mấy chuyện vui, để minh chứng thêm, như cách trả nợ lời khen của ông anh quý mến.

1. TỰ ÁI & MỈA MAI
Mấy rày từ chuyện đẩu đâu chả dính dáng tẻo teo tới mình, không dưng tôi bị ám chỉ, để rồi mỉa mai rằng là “sáng tạo”, rằng là “hàng đầu”, là “đại biểu tiếng nói Cham”, vân vân. Mỉa mai từ các bạn thuộc hàng con cháu, mới ẹ chứ!
Nghe – đọc phải, không buồn mới lạ. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

VIẾT ĐẦU NĂM 2018

Tối đầu năm lịch Tây. Sân thượng. Cô độc nhìn trăng rằm tròn mờ đục gượng sáng qua màu khói bụi Sài Gòn dở nóng dở lạnh. Màu trăng chết chóc. Bỗng nhớ Glang Anak. Màu trăng Glang Anak nhìn ngày xưa cũng hệt vậy, có lẽ.
Đời tôi bắt đầu bằng Ariya Glang Anak, và cũng sẽ chấm dứt với Ariya Glang Anak.
Thi phẩm có 116 cặp ariya lục bát Cham tôi được ông ngoại dạy thuộc lòng từ năm 4 tuổi. 60 năm trườn lướt qua cuộc đời, dù đọc nó cả ngàn lần, nay tôi vẫn còn đọc. Tối nay đang nhẩm đọc lại.

Glơng anak linhaiy likuk jang o hu: Nhìn trước ngó sau chẳng thấy ai người, để cùng bàn việc, cùng sẻ chia. Còn ai không? – Không ai cả!
Bhian drơp ngap ralo piơh hapak khing ka thraung: Tháp đền, báu vật văn hóa ông bà làm ra cả đống kia, ai cất giữ, và cất giữ nơi đâu? – Không đâu cả! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Sống minh triết 06. SỐNG CÓ NGHĨA LÀ TẠ ƠN

[Cuối năm rồi, sơ kết ơn nghĩa: Tạ ơn đời & “Đại Cảm Ơn Champaka”]

1.
60 năm lướt qua đời người, ngoảnh lại, tôi nhận ra: Bên cạnh phạm không ít tội lỗi [không phải tội ác], tôi cũng đã chịu ơn rất nhiều. Lời nói và hành động, cuốn sách và sự kiện, mảnh đất, sự vật và con người, nhân vật nổi tiếng cho đến sinh linh vô danh. Không thể kể xiết.
Cụ thể hơn…
Tạ ơn văn học và ngôn ngữ Cham cùng kẻ đồng hành suốt đoạn đường nhọc nhằn của tìm tòi và sáng tạo cũng như cơ quan chấp nhận cho các công trình đó ra đời. Tạ ơn tiếng Việt cho tôi thơ, truyện, bút kí, phê bình bên cạnh không thể không tạ ơn các tổ chức trao cho chúng giải thưởng.
Tạ ơn Nguyễn Văn Tỷ, Trà Vigia, và… hỗ trợ tôi tại thời điểm khởi đầu Tagalau; cả Jalau Anưk, Tuệ Nguyên… chịu đưa tay nhận cây gậy tiếp sức ở giai đoạn chuyển giao thế hệ. Tạ ơn cộng tác viên, mạnh thường quân và độc giả.
Tạ ơn Palei Chakleng cho ra đời “đứa con của Đất” để nói lời tạ ơn: “Những người đàn ông của tôi”, những “urang Cham”, cha mẹ và anh chị em tôi, bằng hữu và cả “kẻ thù” của tôi; tôi chịu ơn cả chính bản thân tôi nữa. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 2 votes)

Đỗ Tấn Thảo: CHẠM SƠ NGUYÊN/ LỖI HẸN VỚI HÀ NỘI

CHẠM SƠ NGUYÊN

Khi vì sao mai còn nán lại
Tôi cúi xuống
Nhặt giấc đêm thiệt dài
Phía đằng đông mách vậy

Khi mặt hồ còn mê ngủ
Tôi tản bộ với lớp mờ sương la đà
Quanh hàng cây bao phủ
Men theo con đường mới mở
Cùng những người vừa đi tắm biển về Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.3/10 (8 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: -1 (from 1 vote)