NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 03

03. Làm gì để Pabblāp Birau ổn định?

Pabblāp Birau có nghề thuốc nam cổ truyền.
Thế nhưng trong khi Làng gốm Bàu Trúc và Làng Thổ cẩm Mỹ Nghiệp ổn định, thì Pabblāp Birau lại bất ổn. Bất ổn do nhiều nguyên do khác nhau, nhưng nguyên nhân cốt yếu lại từ chính bản thân làng nghề của mình: Bán thuốc nam dạo!
Vậy, làm gì?

1. Ưu điểm
– Pabblāp Birau là một trong 3 làng Cham lớn nhất, dân làng học hành cao, nhiều người thành đạt.
– Và là làng có nghề thuốc nam cổ truyền.
– Xưa, Pabblāp Birau là palei Cham giàu có hạng.
Vậy mà Pabblāp Birau hôm nay đang bất ốn, và có nguy cơ kéo dài…

2. Thiếu khuyết
– Dân làng thu nhập khá cao so với các palei Cham khác, nhưng chợ lại không ra chợ. Nhìn CHỢ là biết nếp sống dân làng, thế mà, muốn có hàng tốt, cá tươi không ít gia đình phải chạy xe qua An Xuân. Dân làng vừa thất thu, vừa bất tiện đủ đường. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 02

02. Chakleng có thể trở thành làng điểm

Vừa qua, người của UBND Thị trấn Phước Dân gặp tôi nhờ tham mưu về nền tảng văn hóa để xây dựng Làng Nghề-Du lịch cho Thị trấn. Nhân bàn về Cham làm giàu, dù có vài chi tiết lặp lại, tôi xin nêu 2 làng có nhiều điểm giống nhau để đối chứng: Chakleng & Pabblāp Birau.
Chakleng có 2 may mắn:
+ Đầu tiên, theo quan niệm Cham, Chakleng có vị trí địa lí đẹp nhất, hơn nữa làng ngự ở khu vực trung tâm palei Cham Ninh Thuận.
+ Có nghề dệt Thổ cẩm, và Làng nghề được đầu tư nhiều nhất, và phát triển mạnh nhất.

1. Để xây dựng Chakleng thành Làng Du lịch, thử điểm lại:
Chakleng CỔ. Xa, đó là làng cố có tên trên bia kí; làng của ông bà nuôi Pô Klōng Girai với Đập Nha Trinh và Tháp Pô Klōng Girai thế kỉ XIII; cạnh đó là Pô Nai ở núi Chà Bang. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 01

01. Giải định kiến: “Không ai giàu 3 họ”

Vừa đọc qua cái tít bài viết của Nguyễn Văn Tỷ bàn về kinh tế Cham đăng Tagalau, không ít người dè bỉu: “Ông Tỷ làm ăn chẳng nên thân mà đi dạy người ta làm kinh tế”. Là một phát ngôn hơi bị bậy. Tại sao? Đâu phải huấn luyện viên nào cũng là ngôi sao bóng đá, đâu phải nhà kinh tế nào cũng là triệu phú, hoặc một nhà phê bình thơ xuất sắc đâu cần ông ta biết làm thơ, hoặc làm thơ hay?
Hôm nay tôi bày Cham làm kinh tế, sẽ không bị vạ kia, không khó hiểu: Tôi đã từng 2 lần tay trắng làm nên – một ở nông thôn Cham, và một ngay trung tâm Sài Gòn.
Loạt bài làm thành serie, vừa lí thuyết vừa cụ thể về thực tiễn các palei Cham. Mời bà con và các bạn theo dõi.

01. Giải định kiến: “Không ai giàu 3 họ”
Cham cần giàu thì rõ rồi. Cham cần có nhiều người giàu – càng đúng. Và ngay cả anh láng giềng có cái mặt chả ưa nổi sống sát nhà ta, ta cũng cầu cho nó giàu.
Còn thấy người giỏi hơn ta, làm được hay giàu hơn ta mà ta sanh tâm ganh ghét, ta nói xấu, ta nảy ý làm hại, thì chỉ tổ tự chứng tỏ ta… KHỜ, không là gì khác. Tại sao? Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Jaya Bahasa: ĐỀN THỜ PO INÂ NÂGAR SAU TRÙNG TU

SAMSUNG DIGITAL CAMERA

SAMSUNG DIGITAL CAMERA


Trong một lần đi tham dự lễ hội Katê ở đền Po Inâ Nâgar thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, tôi có chứng kiến bà Pajau lên đồng và phán rằng rồi mai đây ngôi đền sẽ được xây dựng lại mới hơn và to đẹp hơn. Vài năm sau, ca sĩ Chế Linh xúc tiến vận động xây dựng ngôi đền cùng với bản thiết kế hoành tráng. Cứ ngỡ lời tinh tri đó sớm trở thành hiện thực. Nhưng, dự án của Chế Linh bị thất bại tại chính quê hương đã nuôi dưỡng ông khôn lớn và cho ông chất giọng làm say mê lòng người. Thế là, tập đoàn kinh tế Tôn Hoa Sen nhảy vào Ninh Thuận mở rộng thị trường kinh doanh đã mạnh tay mở hầu bao tặng cho UBND tỉnh 5 tỷ đồng để trùng tu di tích đền thờ Po Inâ Nâgar. Đến đây, tôi mới tin chắc lời tiên tri đã linh ứng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Đỗ Tấn Thảo: TẾT VÀ NHỮNG TÀU LÁ CHUỐI

Truyện ngắn

Nhà tôi gần nhà nó, gần đến nỗi con rắn mối da láng lậy trườn quá rào gợn tiếng lướt tiêu sơ, tiếng mối mọt gặm nhấm còn nghe rệu rạc hao gầy, tiếng con thạch sùng tặc lưỡi đêm khuya còn nghe dư vang nỗi niềm hối tiếc, tiếc cho những năm tháng hoang vu đời người, tiếc cho tháng ngày qua mau
Tôi nhẹ nhàng mở cửa đón một ít gió trời và ngắm nhìn hoa mơ một chút nhụy
Tôi nói, mấy tàu lá chuối sau hè mấy bữa rày đưa qua đưa lại, liếc qua liếc lại như cặp mắt ướt đa tình, thi thoảng nhỏ chậm rãi từng giọt nước còn sót lại của mùa đông như tiển đưa một trĩu nặng hay tự nhiên trôi ẩm mốc
Nó nói, mi lại lẩn thẩn nữa rồi, không lo làm ăn, ” nhàn cư vi bất thiện”,nhìn tàu lá chuổi rồi nói huyên thuyên, mà tàu lá chuối sao lại là cặp mắt ướt đa tình!. Tôi cười, đúng vậy người lẩn thẩn thường hay suy tư, ưu tư hay tư duy theo cái kiểu gì đấy! có lần tôi nghe Descanter thốt lên ” tôi tư duy tức là tôi hiện hữu”. Chẳng phải trong khoảng thời gian nhàn rỗi nào đó! người ta hay ngồi cắt đi những móng tay thưa, tỉa tót lại bộ râu, xoa nhẹ những nếp nhăn, à mà cũng là một cái nghề đấy nhé, nghề này cũng thịnh cho những người Việt xa xứ, ở Mỹ chẳng hạn, nhưng đó là công việc ngắn hạn, còn LÀM ĐẸP và vô hạn thì sao?. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

ĐÁM TANG ĐAM CUH CHAM AHIÊR & CÁC BƯỚC CẢI CÁCH

[có tham khảo ý của Đạt Chữ, Lộ Minh Trại, Quảng Đại Thính, Đạt Ngọc Quận]

1. CHAM TIẾP NHẬN & LÀM KHÁC ẤN ĐỘ, TẠI SAO?
Con người là “sinh vật” biết chôn nhau, nói khác đi và ở một bậc cao hơn: biết làm đám tang cho nhau. Đám tang qua nhiều hình thức: Địa táng, thiên táng, thủy táng, hỏa táng… Cham ahiêr, theo hệ văn minh Ấn Độ, hỏa táng.
Người Ấn Độ theo Ấn giáo hỏa táng thế nào? Người mất được làm lễ thiêu, sau đó tất cả di cốt gồm xương, tro, than được cho xuống sông Hằng là con sông linh thiêng. Hết! Rất nhẹ nhàng.
Cham ahiêr nhận ảnh hưởng Ấn Độ chắc chắn vẫn giữ “nguyên bản” Ấn; nhưng sau đó nhận thấy làm theo kiểu Ấn Độ thì HƯ VÔ quá, trong khi dân Đông Nam Á vẫn tục thờ cùng tổ tiên, mà ta cho trôi xuống sông tất tần tật thế thì còn gì để thờ cúng.
Thế là Cham ahiêr nghĩ ra cái KUT. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GIẢI ẢO TRUYỀN THỐNG.bis

Do có sự nhầm lẫm giữa cặp phạm trù: SÁNG TẠO/ TRUYỀN THỐNG với TRÙNG TU, CHUẨN HÓA, nên mới có “bis” này. Nhầm lẫn có thể do tâm sanh hay bởi gì khác, nhưng ta cứ tạm cho là do ngây ngô về tri thức. Dẫu sao hữu ích của nhầm lẫn cũng gợi ý cho một giải minh cần thiết.
Đưa ví dụ cụ thể, vấn đề sẽ tự nó sáng rỡ.

1. SÁNG TẠO
Lục bát được xem là truyền thống thơ Việt, khi Bùi Giáng đưa lục bát thoát ra khỏi tâm thức cổ điển hay hiện đại để lấn sang hậu hiện đại, ta gọi đó là một sáng tạo. Đó là điều trước ông chưa ai làm.
Khi Thanh Tâm Tuyền từ bỏ lục bát, để tiếp nhận thơ tự do Tây phương và viết với tâm thức hiện sinh, ta gọi thơ tự do của TTT là sáng tạo.
Vẫn là thơ, vẫn mục đích hướng đến độc giả, cùng phương tiện là tiếng Việt, nhưng 2 nhà này đã có những xử lí rất KHÁC. Khác này là sáng tạo. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)