THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 67.

Lịch sử từ ngoại vi
[Thế giới ai mà nhớ đến Cham, sao mãi cất công truy tìm sinh lộ Cham Ahier-Awal!]
PO 01
Tất cả chỉ xảy đến một lần, nhưng vẫn còn lại mãi mãi trong vạn đại. Nếu không có gì mất thì chẳng có gì được. Chỉ còn lại những gì còn lại. Tôi là.” (Henri Miller, Phạm Công Thiện dịch).

Lịch sử thế giới có ai mà quan tâm tới đất nước Somali hay Nigieria, nếu nơi xó xỉnh kia không xảy ra khủng hoảng nhân đạo hay khủng bố; và có ai biết Cham tồn tại hay không, sao mãi cất công truy tìm sinh lộ Cham Ahiêr-Awal!
Dẫu sao đi nữa, Cham vẫn tìm, vẫn lên tiếng – khẳng định vị trí của mình trên mặt đất đầy đau thương, để làm nên ý nghĩa của vô nghĩa giữa vũ trụ bao la này. Đó chính là lịch sử…

1. Ở một Stt sáng nay, đề cập đến biên độ trí thức phản biện [kháng], bạn FB Trần Công Thanh còm: “Đừng gắng gượng nói nhiều về điều mà không được lịch sử thu nhận!
Khi tôi hỏi: “điều được nói nhiều” kia là điều gì?, và “không được lịch sử thu nhận!”, lịch sử là lịch sử nào?, bạn ấy im lặng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

FB AMUCHANDRA (tham khảo)

FB Amuchandra Luu, 20-3-2017
Trùng Tu Pô Inư Nưgar Hamu Tanran: Niềm Vui và Tiếng Khóc

Đền Pô Inư Nưgar ở Hamu Tanran được tri huyện Dương Tấn Phát vận động tất cả các làng Cham góp công xây dựng vào năm 1954. Đền đã xuống cấp từ hơn 20 năm qua. Cham vác đơn kêu mãi kêu hoài mà chẳng ai nghe. Hay nghe mà cứ giả vờ điếc. Hôm nay bỗng nghe tin Đền được trùng tu, xiết bao là mừng vui. Tôi vui, bà con anh chị em Cham vui. Vui vì Thang Pô được trùng tu, được mở rộng. Đến mùa lễ, mùa Katê, bà con Cham có nơi chốn đàng hoàng để cúng tế, thờ phụng.
Thế nhưng, vui có một, mà buồn thì gấp trăm. Buồn, tại sao?
1. Các tôn giáo khác được phép trùng tu và xây dựng các nhà thờ, chùa chiền thật lớn, thật hoành tráng đến không cần thiết, sao Cham lại không? Cứ nhìn mấy chùa Phật mọc lên khắp nơi từ Bắc vào Nam cũng đủ biết. Chẳng phải Cham ghen tị đâu, mà là so sánh để bà con thấy. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TIN DANŌK PÔ INƯ NƯGAR, CẬP NHẬT…

Tượng Ngài ở Danōk Pô Inư Nưgar và… đã được dời vào danōk trong làng từ 15-3-2017.
Ngày mai, Tỉnh sẽ về Hamu Tanran bàn giao Dự án cho nhà thầu, thế nên không dừng được rồi. Giấy mời đã được phát đi các nơi.
Thông tin cụ thể. Khởi sự, bà con Hamu Tanran đã 4 lần đấu tranh với trên, để rồi đi đến quyết định được và không được như sau:
– Đền quá cũ cần làm mới hoàn toàn. Trả lời: Không thể, vẫn giữ vài tường Danōk cũ, nếu khoảng ấy còn tốt. Vì đây là di tích, nên chỉ có thể làm mới 70%.
– Vị trí Danōk quá thấp, cần chuyển về hướng Tây 15 mét, khô ráo hơn. Trả lời: Không thể, đền vẫn giữ nguyên vị trí cũ, chỉ mở rộng tường thành 10 mét về Tây và mua thêm 70m2 đất dân ở phía Bắc để mở rộng khuôn viên.
– Nâng nền, vì quá thấp. Trả lời: Chỉ gia cố nền cũ bằng bê-tông, nâng bằng cách “nối” trụ cũ lên 1 mét.
– Các biểu tượng “lai căng” cũ cần dẹp bỏ đi: Trả lời: Đồng ý, thay bằng biểu tượng mới mang bản sắc Cham.
– Chấp nhận làm thêm các công trình phụ như tôi đã nêu ở bài “60. Danōk Pô Inư Nưgar – có là câu chuyện cổ tích hiện đại?”
Theo thông tin từ Ban Giám sát Công trình, xin bố cáo cho bà con, anh chị em biết đại khái như thế.

Ý kiến Inrasara:
1. Về thiết kế Danōk, trên và “nhân dân” đã quyết, không thay đổi được nữa rồi.
2. Có thể: Cổng Danōk và Nhà mặt tiền: làm cho hoành tráng và đặc Cham vào – sẽ bàn cụ thể sau.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 66.

Biên độ trí thức

Kẻ không mù, không câm trước vấn đề xã hội; nói khác đi, kẻ thấy được các vấn nạn của xã hội và lên tiếng về nó, là kẻ biết tỏ thái độ chính trị.
Tỏ thái độ chính trị ở một cấp độ nào đó, gọi là trí thức.
Ở đây tôi không đề cập đến cấp độ, mà là BIÊN ĐỘ (amplitude) hoạt động của trí thức. Qua hiện thực Việt Nam, ít liên quan đến hàm nghĩa mà các dụng ngữ Tây phương mang chứa.
Do vị thế, môi trường, và tính cách mà mỗi trí thức có thể [chọn] hoạt động ở biên độ khác nhau.

1. Biên độ 1: Trí thức thuần túy.
Nhà phê bình Nguyễn Hưng Quốc cư trú ở chân trời này. Động cập đến nhiều vấn đề Việt Nam, phân tích sâu sắc, rốt ráo, quyết liệt. Nói trí thức thuần túy, bởi anh lấy thông tin từ chữ, phản kháng qua chữ, chịu trách nhiệm về chữ của mình. Và không gì khác. Không tham gia biểu tình, không viết thư phản kháng, cả không kí thư được soạn sẵn đó. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 65.

Có liên quan gì giữa Phok Dhan Cơk và Mật tông Cham?

Nhân vật Dhan Than trong Chân Dung Cát được tôi mô phỏng từ con người thực: Phok Dhan Cơk, ông họ nội tôi. Một sinh linh cô độc, với rất nhiều hành vi và cử chỉ quái dị, chả giống ai.
Ông bị anh em họ tôi chọc ghẹo, bị lứa đàn anh tôi đưa hành vi quái đản kia lên sân khấu nhà quê châm chọc. Tôi thuở ấy cũng không khác.
Đùa, nhưng tôi cứ bị sinh linh này ám mãi từ khi mất đi.

1. Để đạt bốn cứu cánh đời người, đạo sĩ Bà-la-môn cần trải nghiệm bốn giai đoạn tôi luyện: Sống đời môn đệ antevāsin thuần thành tuân theo ý chỉ của Guru; làm một chủ hộ grhastha, nai lưng gánh vác gia đình; khi công việc xã tắc đã xong, rũ bỏ mọi gánh nặng, cắt đứt tất cả liên quan máu mủ ruột rà, bạn dũng mãnh bước vào giai đoạn thứ ba: đi vào rừng vanaprastha; và giai đoạn cuối cùng: khất sĩ bhiksu, làm kẻ lang thang vô gia cư, “phong phanh giữa trời đất”! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 63.

Thư giãn cuối tuần
[Đảng viên nhưng mà tốt – Hãy học Ngợi ca – 3 Bài giải nick ảo]

1. Mỗi bận đụng chuyện, giận chính quyền, ta chưởi cả người Việt. Ghét Đảng viên, ta chưởi luôn đảng viên là bà con, anh chị em ta.
Giết người đi thì ta ở với ai?
Nhìn quanh: Em tôi là đảng viên, cháu ruột tôi là Đảng viên, anh họ tôi Đảng viên, ngay cả bạn rất thân của tôi Đảng viên tuốt.
Chuyện Sân Đa Năng Chakleng hôm nay, 7 trụ cột đứng ra cáng đáng nó, kẹt nỗi – họ vẫn cứ là… Đảng viên. Sống ở Việt Nam, ta có chạy đàng trời!
Công an nhưng mà tốt, ta còn còn chơi được, huống chi Đảng viên nhưng mà tốt.
Câu chuyện Kim Ngân mất tích, tôi phải nhờ đến công an. Từ công an huyện, tỉnh, cho đến “trung ương”. Chế độ nào mà chẳng cần đến công an, cảnh sát. Tránh được không? Quan hệ với công an, tôi đánh thức cái tốt, kích thích phần tích cực nhất ở họ. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 62.

Thái độ trí thức 09. Vấn đề trí thức DTTS [hay Nhà báo Cham đang ở đâu?]

Tôi nghĩ các cán bộ là người dân tộc thiểu số hay người Kinh đang công tác ở vùng đồng bào dân tộc, cần nắm vững chính sách dân tộc của Chính phủ. Nắm vững và dũng cảm thực hiện mà không ngại bất kì thế lực nào, miễn là mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng” (Inrasara, Tạp chí Văn hóa Dân tộc, số 1, 2006.)

1. Chớ gọi họ là trí thức…
Việt Nam có truyền thống trọng khoa bảng, nên hay ngộ nhận kẻ có học vị là trí thức. Bằng cấp càng cao thì càng trí thức. Thế nhưng, các nhà khoa bảng, chuyên gia và nhà khoa học, họ làm nghề của họ. Trí thức ngược lại, không là một nghề, mà là dám và biết tỏ thái độ mang tính trí thức trước thời cuộc.
Bạn là nhà văn, bạn viết văn: đó là một nghề; bạn là giảng viên Đại học, đó là một nghề; bác sĩ, nông dân hay nhà nghiên cứu cũng thế.
Khi bạn chưa bước ra khỏi ngành nghề của bạn để giáp mặt với các vấn đề xã hội, bạn vẫn cứ là kẻ làm nghề không hơn không kém. Chỉ khi bạn hiểu thời cuộc, dám lên tiếng, dám đòi hỏi là bạn có thái độ trí thức. Những “dám” này vượt ra ngoài lợi ích cá nhân hay đảng phái của bạn. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 61.

Công trình Danōk Pô Inư Nưgar – Đâu là Ban Giám sát?
Po Inư Nưgar 03
1. Quyết định của Sở Xây dựng, số 3763/SXD/QLXD, do Phó Giám đốc Hồ Ngọc Tiến kí. Tóm tắt:
“…
I. Thông tin chung về công trình [Đền Pô Inư Nưgar tại Hữu Đức, Ninh Thuận]
Mục 2. Chủ đầu tư: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Đại diện Chủ đầu tư: Ban quản lí dự án chuyên ngành Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Mục 6. Hình thức quản lí dự án: Chủ đầu tư tự điều hành và quản lí
Mục 8. Nhà thầu khảo sát, thiết kế xây dựng công trình, lập dự toán xây dựng: Cty TNHH tư vấn thiết kế xây dựng Phú Mỹ”.

2. Ở mỗi công trình xây dựng, câu hỏi cốt yếu đặt ra là: Ai LÀ ĐỐI TƯỢNG THỤ HƯỞNG CÔNG TRÌNH.
Đền Pô Inư Nưgar được sửa, trùng tu cho ai? – Bà con Cham trong khu vực Ninh Thuận.
Vậy, câu hỏi tiếp theo: Họ có vai trò gì ở đây?
“Hình thức quản lí dự án” được ghi là: “Chủ đầu tư tự điều hành và quản lí”, vậy đối tượng hưởng dự án này ở đâu? Ai giám sát công trình? Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 60.

Danōk Pô Inư Nưgar – có là câu chuyện cổ tích hiện đại?
Po Nưgar cu -01
Po Nưgar cu -02
Câu chuyện Danōk Pô Inư Nưgar ở palei Hamu Tanran Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước – tỉnh Ninh Thuận là truyện dài nhiều tập.

1. Xưa, mỗi mùa Katê, bà con từ Pangdurangga gồng gánh dắt díu nhau hành hương ra Tháp Bà – Nha Trang cúng tế, cầu nguyện. Mưdôn Hán Phải kể, thời Tây, ông còn leo xe trâu theo đoàn người đi chẳng chừa năm nào. Thời gian đi về mất ba ngày hai đêm. Mãi năm 1944, phong trào Việt minh nổi lên mất an ninh, chính quyền can thiệp, Cham mới tạm ngưng chương trình hành hương đất cũ.
Làm gì?
Bỏ chi chớ, bảo Cham bỏ Thần Yang mình thì không ổn rồi. Cham mới kanư (thỉnh) Bà về cư ngụ tạm đất Hamu Ram. Mãi đến năm 1954 khi tri huyện An Phước Dương Tấn Phát vận động bà con xây xong Đền, tất cả tượng Bà cùng của cải được chuyển về hẳn Đền Pô Inư Nưgar ở palei Hamu Tanran như hôm nay. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THỬ TÌM SINH LỘ CHO CHAM AHIÊR-AWAL 59.

Rija Nưgar – độc đáo, khác biệt, nhưng vẫn rất Cham

1. Cuối tháng Tư là Rija Nưgar rồi! – Lễ Tẩy trần tháng Tư. Rija: lễ, Nưgar: xứ sở -là lễ hội của xứ sở. Chắc chắn đây là lễ lớn nhất của Cham, bên cạnh KatêRamưwān.
– Về thời gian: đầu năm Cham lịch, diễn ra trong hai ngày: Tamư di Jip, tabiak di Xug: Vào ngày thứ Năm, ra ngày thứ Sáu.
– Về lễ vật: Tamư mưnuk, tabiak pabe: Vào gà, ra dê.
– Liên quan đến thần Yang: Tamư Pô birau, tabiak Pô klak: Vào Thần mới, ra Thần cũ.
Sao lạ thế? Thần mới là thần có nguồn gốc Islam như Âulwah, Môhamet được cúng đầu tiên; sau đó mới cúng tới thần cũ là thần [trước đây thuộc] bên Cham Ahiêr: Pô Inư Nưgar, Pô Klong Girai, Pô Rômê…. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)