Inrasara: NHỮNG NGƯỜI THẦY CỦA TÔI 01

1-trunghoc-po-klong3-trunghoc-po-klong-3luuquangsang-2015-4
[1. Trường Trung học Pô-Klong 1974, 2. Năm 2004, “học sinh” sắm vài Sara về thăm trường xưa là Tuệ Ngôn, 3. Cùng thầy Sang và thầy Tỷ về trường “xưa”, 2015]

Vừa đi xa về, sau hứng thú là mệt.
Thêm Hội thảo Việt Nam học ở Hà Nội, tham luận với giấy mời thì có, thiếu mỗi tiền tàu xe, nên tôi quyết nghỉ chơi.
May, loạt Video clip của anh Ysa Cosiem trò chuyện với nhân sĩ Cham hải ngoại, đã đến đúng lúc lấp khoảng trống tâm hồn. Karun anh!
Và karun các đối tượng được “phỏng vấn”, trong đó có những người thầy của tôi.
Về các vị, tôi từng viết về họ trong tiểu thuyết Hàng mã kí ức (2011), và ở website Inrasara.com: “Những người đàn ông của tôi” (2014). Nay xin được đậm, và kĩ hơn. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NHÀ VĂN LÀM HỒ SƠ, TẠI SAO KHÔNG?

Trên website Inrasara.com, mỗi cuối năm tôi đều có “Inrasara: Dấu vết chữ nghĩa năm…”, thống kê chuyện chữ nghĩa với tôi xảy ra trong năm. Gồm:
1. Tác phẩm đã in & Bản thảo hoàn thành,
2. Nghiên cứu & Bài báo,
3. Phỏng vấn & Dư luận,
4. Tham luận & Thuyết trình,
5. Khác… với đầy đủ địa chỉ, ngày tháng đăng hay in.
Vài bạn văn kêu chi mà khổ thế; có người còn mỉa “Sara đang dọn chỗ Văn học sử ấy mà”. Đó là chưa kể đến “Nhật kí” cùng những “Ghi chép” tùy hứng và ngẫu hứng [nhưng đều đặn], tháng 2-3 lần có; hay tuần 3-4 bài; rồi từ khi chơi FB, mỗi ngày 1-2 Status, là thường.

Mình thì vậy, chớ nước ngoài đó lại là điều bắt buộc. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

HỌC, ẢNH HƯỞNG, CHÔM CHỈA & PHI TANG [trường hợp tôi]

Picasso nói: Tài năng thì sáng tạo, thiên tài thì ăn cắp; Xuân Diệu thêm: Đánh cắp & biết phi tang (ghi theo trí nhớ, chưa kiểm tra lại).
Thơ – tôi đã học, ảnh hưởng, chôm chỉa & phi tang thế nào?
1. Ảnh hưởng tệ nhất
Chính là bài “Khuôn mặt” (viết 1997, in trong Hành Hương Em, 1999). Đây:

“Ba khuôn mặt như mùa xuân tạc
Mùa xuân ấy xa xôi
Rồi đi – cuốn dòng đời

Mười năm
Mặt chảy màu bơ mật
Mặt cháy mùi than
Mặt ủ mầm ẩm mốc

Khuôn mặt nào
Còn đọng chút trời xuân?”

Mấy năm trước tôi mê Hoàng Hưng, bị nhiễm lúc nào không biết. “Khuôn mặt” chính là đứa em út của “Tam ca buồn” (trong Người Đi Tìm Mặt, 1993). Đứa em dở tệ. Nguyên văn HH: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TÂM LÍ TÒNG THUỘC CỦA NGƯỜI VIỆT

Tôi không nói nô lệ, mà là tòng thuộc.
Tòng thuộc khởi từ truyền thống “tam tòng tứ đức” thời phong kiến [Tàu]. Tàu sao ta bổn chánh mà copy lại. Thế nên không lạ, khi quan coi dân như con cái cần chăn dắt; con có hư thì quan có thể đóng cửa dạy nhau, đố người ngoài nào can thiệp.
Qua xã hội xã hội chủ nghĩa dẫu có chế biến chút đỉnh, nhưng không khác mấy. Cứ xem phát ngôn của Tôn Nữ Thị Ninh về quan hệ quan-dân cũng đủ biết. Thử nêu mấy điển hình [tiên tiến] tôi chứng thực ở thế giới hiện đại.

Thuở ở quê, buổi họp HTX, ông Chủ tịch Xã đang họp bà con ngon lành bất chợt ông Bí thư Xã xộc tới, bước thẳng lên bục. Ông chủ tịch liền dạ vâng, nhường mi-crô, lầm lụi bước xuống. Rồi khi ông Bí thư thao thao bất tuyệt quá xá là lạc đề, ông chủ tịch cứ thin thít mà nín. Lạ vô cùng lạ. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

VĂN HỌC MIỀN NAM 1954-75 CÓ GÌ [MÀ MIỀN BẮC KHÔNG CÓ]?

Nhiều, rất nhiều…
BÁO CHÍ
Nếu miền Bắc, các loại báo chỉ phát hành đến cơ quan nhà nước, thư viện hay trường học, còn đại bộ phận dân chúng phải đọc báo dán tại các địa điểm công cộng hay chấp nhận nghe loa phường; thì ở miền Nam: người dân có tất.
Nguyệt san, bán nguyệt san hay tuần báo, nhật báo, tin buổi chiều. Đa dạng, đa chiều, đa khuynh hướng. Báo thiên tả hoặc thân Cộng, báo chống chính quyền hay báo trung lập cũng có. Dân thành phố được đọc đủ loại đã đành, ngay người nhà quê hẻo lánh cũng có thể đặt báo để được mang đến tận nhà.

TỰ DO
Tự do, các nhóm văn nghệ cấp tập xuất hiện: Sáng Tạo, Chỉ Đạo, Quan Điểm, Đại Học, Tư Tưởng, Bách Khoa, Nhân Loại, Tinh Việt Văn đoàn, Văn Hóa Ngày Nay… rồi Thái Độ, Hành Trình, Trình Bầy, Ý Thức…
Đó là sinh hoạt chữ nghĩa tự do mà người miền Nam được thụ hưởng ngay trong giai đoạn chiến tranh ác liệt nhất. Tự do ngôn luận, bạn tự do nói lên tiếng nói của bạn.
Dĩ nhiên nếu hành vi bạn nguy hiểm đến chế độ, bạn có thể bị bắt. Bị bắt, anh chị em văn nghệ sĩ đấu tranh buộc họ thả bạn ra, để bạn có cơ hội lên tiếng tiếp. Là điều văn nghệ sĩ miền Bắc có nằm mơ cũng không thấy. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TỪ KHI CHÚNG TA LÀ MỘT HỘI THOẠI…

Hoelderlin: “Từ khi chúng ta là một hội thoại, và có thể nghe ra nhau”.
[mến tặng các bạn thế hệ trẻ Cham]

Để có được hội thoại, là điều khó; khó đến từ nhiều lối, lắm ngả.
Tạm nêu, và phân tích sơ bộ.

1. Nói bằng Tâm thành
Chửi bới Cộng sản này nọ, phê phán chính quyền bất cần nền tảng thì không gì dễ hơn: trên mạng đầy ra; để tạo chú ý, ta cứ nhặt từ đó mà ăn theo. Ở phía ngược lại, chụp cái mũ phản động cho các loại tiếng nói phản biện, cũng chẳng khác gì.
Với Cham, nói xỉa xói, đâm thọc người đồng tộc [hay người Việt chung chung] thì dễ: khó ai có thể cãi lại nỗi bóng gió ấy của ta. Còn đối tượng bị xỉa xói, đâm thọc quay lại chửi một tiếng rồi ngoảnh đi, cũng hệt. Hệ quả là cả hai cùng bị cuộn xoắn vào vòng kim cô không lối thoát.
Phản biện đúng-mạnh để buộc bên kia chịu ngồi lại nói chuyện, mới khó; nói, để có thể nghe ra nhau, càng khó hơn nữa. Chỉ khi nào ta biết “đi ra khỏi con người mình” với tâm giải sân hận, ta mới “có được hội thoại”. Qua đó nút thắt Gordian mới có cơ may được tháo gỡ. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Biên bản tóm lược: CÀ PHÊ VĂN HỌC

VĂN CHƯƠNG ĐƯƠNG ĐẠI TIẾP NHẬN GÌ TỪ VĂN HỌC MIỀN NAM 1954-1975? & CHÚNG TA NỢ GÌ Ở NỀN VĂN HỌC NÀY?
2:30 giờ, 30-10-2016, số 264 Nam Kỳ Khởi Nghĩa – TPHCM

Mưa to kéo dài, nên vào cuộc muộn 30 phút: 3:00 giờ.
Khách dự: 30, trong đó có nhà thơ Ngọc Bạch và nhà phê bình Văn Giá đến từ Hà Nội.

ĐỀ DẪN
– Văn học miền Nam 1954-1975 nảy sinh nhiều trào lưu, nhóm, diễn đàn trong đó xuất hiện tác giả, tác phẩm thực sự giá trị.
– Giá trị văn bản được đánh giá qua: Giá trị truyên truyền mang tính giai đoạn, giá trị lịch sử và dấu mốc (ví dụ “Tình già” của Phan Khôi thời Thơ Mới), và giá trị thẩm mĩ.
– Nghiên cứu một hiện tương văn học (tác giả, tác phẩm, sự kiện…), cần đặt nó vào tiến trình văn học đất nước [và thế giới, nếu được].
– Văn học miền Nam để lại nhiều dấu ấn lên sáng tạo của thế hệ tiếp nối, nhưng do nó không được công chúng độc giả hôm nay biết nhiều, nên xảy ra tình trạng “vay mượn” và phi tang. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TỪ VĂN HÓA KHINH BỈ ĐẾN TỰ TRỊ ĐẠI HỌC

Khi FB Chau Doan nêu 5 điều “người Việt đang rất yếu hèn trong tư duy”, một bạn FB phê: không mới. – Đúng.
Tiêu đề một Status của tôi: “Nếu họ chịu dừng lại ở con số 20”, một bạn FB khác bình: tại sao không dứt điểm tham nhũng luôn, mà chỉ đề nghị dừng ở con số 20%? – Càng đúng nữa, bởi ăn cướp 1% cũng là ăn cướp.
Làm gì?

Xin trích nguyên văn báo chính thống Vietnamnet:
– Tham nhũng là hiện thực, là “cả một bầy sâu lúc nhúc” (Trương Tấn Sang, 7-5-2011).
– Cả xã hội bức xúc là thực: “Điều mà nhân dân băn khoăn nhất, lo lắng nhất bao giờ cũng là nạn tham nhũng” (Đinh Thế Huynh, 12-9-2016).
– Cần phải chống. Nhưng chống tham nhũng là điều cực khó “vì ta tự đánh ta” [nghĩa là trong ta là “cả bầy sâu lúc nhúc”] (Nguyễn Phú Trọng, 17-10-2016). Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TỪ CHẠY TRỐN TỰ DO ĐẾN CHẠY TRỐN CÔ ĐƠN

Chạy trốn tự do Escape from Freedom nảy sinh do ta kém hiểu biết, do hèn nhát và vô trách nhiệm với mình và với người. Tự do như tặng vật cao vời nhất được ban cho con người, ta biếu không cho kẻ khác sử dụng. Kẻ khác kia có thể là lãnh tụ, giáo chủ, hay thần tượng nào bất kì…
Nếu “chạy trốn tự do” do hèn yếu tư tưởng, thì chạy trốn cô đơn đích thị là thiếu sức mạnh tinh thần.
Cô đơn không đồng nghĩa với cô độc [ở đơn lẻ, đơn côi], càng khác với cô lập [là thứ tác nhân từ bên ngoài buộc mình phải chịu đựng], mà là cô đơn.
Được cô đơn, cô đơn toàn phần Solitude, aloneness, to be alone, totally alone, completely alone.
(Krishnamurti, Freedom from the Known):
“To be alone you must die to the past. When you are alone, totally alone, not belonging to any family, any nation, any culture, any particular continent, there is that sense of being an outsider. The man who is completely alone in this way is innocent and it is this innocency that frees the mind from sorrow”.

Con người hiện đại chạy trốn cô đơn bằng nhiều hình thái khác nhau. Bù khú bạn bè để trút bầu tâm sự hay lao vào mọi thứ giải trí có sẵn, tham gia hội hè các loại hay cạo đầu vào chùa tụng kinh, đi shopping hay lang thang trên mạng, tìm đến chất kích thích hoặc thậm chí đóng cửa đọc sách cũng là một cách chạy trốn cô đơn.
Sống là tương giao, với con người, với mảnh đất, với ý tưởng. Tương giao càng nhiều thì đời sống càng phong phú, thú vị – Cendrars nói thế. Tôi thêm: tương giao với chính ta nữa. Chỉ khi học biết tương giao với chính mình, con người mới đạt đến độ chín của tinh thần.
Cô đơn, ta nhìn vào sâu thẳm tâm thức ta, dõi theo từng động tĩnh của nó, từng phản ứng tế vi của nó trước sự thể, ý tưởng, con người ta tương giao. Cô đơn, ta HIỂU ta.
Lão Tử: Biết người là trí, biết mình là sáng.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

MẶC ÁO ĂN CƠM

Câu chuyện Thiền (D.T. Suzuki (1971), Thiền luận [bộ thượng], Trúc Thiên dịch, An Tiêm, Sài Gòn, tr. 30):
“Ngày kia, có ông đạo hỏi thiền sư Mục Châu, một cao tăng ở hậu bán thế kỷ IX:
– Suốt ngày mặc áo ăn cơm, làm sao khỏi mặc áo ăn cơm?
Sư đáp: Mặc áo ăn cơm. Thầy kia trả lời không hiểu.
Sư đáp: Không hiểu thì mặc áo ăn cơm”.
Ông đạo đặt câu hỏi về cái đời thường nhất: “mặc áo ăn cơm” với Thiền sư vốn được coi là đại biểu của “siêu hình”: một câu hỏi lạ thường. Và Mục Châu ngay tức khắc giải-vấn đề bằng chặt đứt vấn đề với chữ THÌ cực tuyệt, lạ thường không kém.
Xin tạm cho chữ “thì” này vào ngoặc ở đây. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)