TÔI & VĂN NGHỆ SĨ 9-10

09. Di Li, Thủy Anna &… tôi

Festival Thơ Châu Á-Thái Bình Dương năm 2010, tôi có kỉ niệm đẹp với hai người đẹp Hà Nội: Di Li và Thủy Anna.
Sau ngày khai mạc ở thủ đô, ngày thứ hai, cả đoàn đi xe xuống Tuần Châu làm cái đêm thơ [hứa hẹn] tầm khu vực.
[Xin mở ngoặc nói xấu phe ta xíu: Đoàn đi luôn có xe an ninh hụ còi, đằng trước đằng sau. Đụng đèn xanh nhân dân cũng phải nhường đường. Gặp khúc ngã tư đợi hơi lâu, nhân dân ngó lên xe thấy vài cái đầu thò ra, chợt mở to mắt, quay lại nói với nhân dân bên dưới: Tưởng gì, đ.m. đám… nhà văn].
Tầm khu vực mà sân khấu thấp lè tè, ngồi hàng ghế thứ 7-8 thôi mà thấy có mỗi cái đầu thi sĩ đang diễn lúc lắc qua lại, thêm MC đực rựa xém tuối thất thập nói dài, thì còn ham cái nỗi gì.
Cơm chiều, chúng tôi hẹn nhau đi chơi, chớ không dự chi cả. Kẹt nỗi, Di Li phải làm dịch giả cho đoàn, muốn thoát cũng không được, đành ở lại chịu trận. Có mỗi tôi với Thủy Anna đi lòng vòng khu du lịch vàng đất Bắc, tán chuyện văn chương trên trời dưới đất. À, có ông bạn thơ già nữa, nhưng được vài vòng thì ông kêu mỏi cẳng.
Tuần Châu đẹp, đi bên cạnh là người đẹp, được thoái mái tán thơ với người đẹp [viết văn] ít hiểu về thơ, thì sướng bằng tiên. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TÔI & VĂN NGHỆ SĨ 7-8

07. Trần Anh Thái &… tôi

Anh bộ đội đúng nghĩa bộ đội, xong nghĩa vụ trở về làm chữ nghĩa, thì văn chương ấy luôn tràn ý nghĩa. Và hay. Tôi biết vài nhà văn bộ đội như thế: Nguyễn Bình Phương, Bảo Ninh, Trần Anh Thái… Ở phía bên kia: Cao Xuân Huy là một.
Ra trận, họ cầm súng xông vào lửa đạn. Họ bắn thật, chứ không bắn bổng. Xong, họ về, họ dằn vặt về cái bắn của mình. Ngẫm thân phận con người, thân phận chiến tranh. Và viết.
Khác hẳn một anh bạn thơ, dự Trại Sáng tác Vũng Tàu năm 2002, anh kể sau một trận ác chiến giáp lá cà, đại đội anh bắt sống hơn chục lính Cộng hòa, cho xếp hàng, và xử luôn. Xử, do đồng đội mình chết nhiều, đau và căm giận – không sao cả, nhưng cái giọng anh kể sau 25 năm, nó mới khoái đến ác.
Anh làm thơ dở thì phải, – tôi nói.

Trần Anh Thái chắc chắn không thuộc típ bộ đội đó rồi. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Trần Việt Hà: HƠI THỞ CHĂM MAN HOANG MÃNH LIỆT TRONG “ĐỨA CON CỦA ĐẤT” INRASARA

(Trích tuyển tập “THI NHÂN VIỆT NAM 1986-2016”)
FB Tranvietha, 14-4-2017
Không ai có thể hát thay chúng ta
nơi đây và lúc này
cả hôm sau, có lẽ
.
Đó chính là một tuyên ngôn đầy tự tin, mạnh mẽ và ngạo nghễ về tiếng nói của thế hệ mình từ “đứa con của Đất” Inrasara, một nhà thơ người Chăm nổi tiếng của Việt Nam hiện nay. Điều này đặc biệt hấp dẫn đối với tôi, bởi sau tập thơ Điêu tàn của Chế Lan Viên (bông hoa lan trong khu vườn nhà họ Chế – dòng họ vua chúa của dân tộc Chăm ở nước Chiêm Thành xưa) hoài vọng những phế tích đổ nát và không kém phần kinh dị thần bí ở với tháp Chăm của thời Điêu tàn với xương, máu, sọ người gợi nhắc hình bóng của một vương quốc hùng mạnh thời vàng son… thì chỉ đến Inrasara, hồn cốt văn hóa dân tộc Chăm mới thực sự được cất lên mạnh mẽ, sâu sắc và ngân nga, trọn vẹn nhưng cũng không kém phần đau đáu khắc khoải đến như vậy.
Thơ của ông là chuỗi những khúc quê khi nồng nàn say đắm mang hơi thở man dại khỏe khoắn khi man mác canh cánh đầy trăn trở thổn thức theo nhịp hồn của một dân tộc cố gắng níu giữ lại những giá trị cốt lõi đang dần bị mai một, lạc điệu giữa cuộc sống nhanh, thực dụng và xu thế toàn cầu hóa. Khát vọng tìm về nguồn cội đó được thể hiện khá rõ trong “Đứa con của Đất”, bài thơ tri nhận đời người. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TÔI & BẠN VĂN NGHỆ 4-5-6

04. Nguyễn Viện & Tôi

Nguyễn Viện thích chơi chữ, nên bị chữ chơi lại, đáng lắm.
Đẻ xong tập thơ để đời, vội kêu là tập duy nhất, sẽ không thêm bài nào nữa – lại làm.
Xong vài tiểu thuyết bất hủ, hứa không viết nữa – lại ra tiếp mấy cuốn.
Hứa chi để mà thất hứa chứ. Thà như Nguyễn Duy, một lần hứa là hạ quyết tâm giữ lời. Muốn chơi lại thì kêu Vietnam Airlines chở cả đống thúng mủng rổ rá đính kèm thơ ra Hà Nội với quê nhà triển lãm cho thiên hạ xem chơi.
Nói đùa vậy chớ, có lẽ do Nguyễn Duy xài hết trơn trọi đạn. Còn anh, sung ống còn đầy ra, sao lại nín! Nín gì thì được, ai dại đi nín chữ. Nguyễn Viện là một trong vài tác giả [văn xuôi] ruột của tôi.
Kể một kỉ niệm hơi dài với anh [liên quan tới tấm ảnh]. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TÔI & BẠN VĂN NGHỆ 1-2-3

01. Lê Vĩnh Tài & Tôi

Xa palei, xa bạn văn, xa cả văn chương, cũng nhơ nhớ.
Vừa qua đăng loạt ảnh “Giữa lòng bạn bè thân hữu”, tính làm dài dài, nửa chừng ngoảnh lại thấy nó hơi vô duyên. Vô duyên, thì ngưng. Thôi thì thử tỉ tê vài kỉ niệm nho nhỏ với bạn văn nghệ, biết đâu mai hậu nhà nào đó sử dụng làm tư liệu cho… văn học sử, mình cũng được xí phần. Thì kể…

Tôi biết Lê Vĩnh Tài lần đầu qua Hoàng Thiên Nga, khoảng năm 1997 gì đó; rồi cái tên đó trôi tuột đi mất đâu không nhớ nữa. Mãi gặp Niê Thanh Mai, khi ấy lên Ban Mê rủ rê cô nàng viết cho Tagalau, tôi nghe lại nó lần hai. Ở trển, chúng ca nhau phải biết! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Nguyễn: INRASARA PHỤC DỰNG NHỮNG BIỂU TƯỢNG THẤT TRUYỀN

Mấy bữa ni tôi có đụng phải chuyện hơi buồn [cười], tạm đăng bài này để giải trí, cho mình và bà con. Nguyễn là người quen biết, trước đây, là bạn đọc trung thành của web Inrasara.com, anh ưa còm dài và kĩ, trong đó có vài bài đọc rất được, tôi xin anh đăng vào trang chính. Nay anh viết bài này về… tôi, và nhờ chơi trên FB cho có dư luận.

*
I. Những người nổi tiếng đã viết rất nhiều về ông. Tôi đọc đến trăm bài nghiên cứu, đọc luôn cả chục luận văn Thạc sĩ, còn các nhà báo tán tụng ông thì vô số. Bởi thế cho nên tôi biết sẽ có người cho tôi viết thêm là thừa. Tôi cho rằng mình không thừa, nên tôi quyết định chấp bút.
Ca tụng ông đã lắm; đâu đó cũng có người toan vùi giập ông. Dẫu có chê hay khen tất cả họ đều đồng ý với nhau ở điểm: Tầm vóc ông vươn ra khỏi dân tộc Chăm, vượt ra ngoài biên cương Việt Nam. Nhưng dù sao họ viết vẫn lập lại nhau mà bỏ lơ đi một khía cạnh mà tôi cho là độc đáo nhất của ông. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: KHÔNG KHÓC Ở MỸ SƠN

Tùy bút
Văn hóa Nghệ An, 28-2-2017

1. Trưa 24-2, Kiều Maily khởi hành từ Sài Gòn đi theo đường Đak Nông, lên Ban Mê để vòng xuống Hội An. Chụp ảnh miễn phí cho người bạn thơ Trần Hiếu cùng vị hôn thê cho lễ thành hôn sắp tới. Miễn phí, để có cơ hội một lần trong đời làm được chuyến “Mỹ Sơn đường về”. Cũng đáng!
Sáng hôm sau, xe từ từ lăn bánh trên con đường từ Hội An dẫn lên thánh địa.
Biết rằng nữ thi sĩ từng nghe, từng đọc, từng nhìn ảnh, từng xem video clip nhưng chưa lần đặt chân đến miền thánh địa. Bồi hồi, xúc động với háo hức kể sao cho xiết.
Nàng vận bộ áo dài Cham, dây lưng, tua tai với khan mưtham đủ bộ. Đến cổng Mỹ Sơn, nàng bị chặn lại. Không có vé thì không được vào. Không có ngoại lệ, hay biệt lệ.
Nàng mở to mắt, đớ người ra. Và khi hiểu chuyện, nàng lăn đùng ra, khóc. Và khóc suốt nửa tiếng đồng hồ giữa trưa nắng tháng Hai Mỹ Sơn.
Vé vào cửa cho công dân Việt Nam: 100.000đồng.
Nàng khóc, không phải vì không có tiền, không phải bởi anh chàng gác cổng soát vé thiếu cái nhìn cảm thông [không thể trách], không do suy nghĩ đây là đất của tổ tiên tôi sao lại cấm tôi vào. Không vì cái gì cả. Mà khóc, bởi một hụt hẫng đột ngột ập đến. Như thể sợi dây kết liên đứa con của Đất với Đất – thiêng liêng và thẳm sâu đột ngột bị đứt.
Một hụt hẫng tâm linh, một chấn động tinh thần, và gì nữa…
Không thể hiểu, không ai hiểu, nếu sinh linh ấy không phải là Cham.
Không phải là Cham từ Pangdurangga.
MySon VE-01
2. Không thể hiểu, nếu không quay trở lại chuyện đoàn người gồm ba mươi sinh linh Cham trên chuyến xe đò từ Phan Rang ra Mỹ Sơn ngày xưa ấy… Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Lê Hồ Quang: THƠ INRASARA “NHẬP CUỘC VỀ HƯỚNG MỞ”

Vanviet.info, 26-2-2017

1. Trong tác phẩm của mình, Inrasara thường xuyên nói đến sự “nhập cuộc”, “chuyển hướng”, cái Mới, cái Khác… Nhiều tên sách của ông đọc lên như tuyên ngôn: Chưa đủ cô đơn cho sáng tạo, Nhập cuộc về hướng mở, Song thoại với cái mới, Thơ Việt hành trình chuyển hướng say… Đó là những tín hiệu ngôn ngữ rất đáng chú ý. Nó cho ta nhận thấy mối quan tâm cũng như sự tập trung và nhất quán trong tư tưởng của tác giả về những vấn đề ấy. Trong tư cách người cầm bút, mối quan tâm hàng đầu của Inrasara, cũng là chủ đề trở đi trở lại trong nhiều tác phẩm của ông, ấy là vị trí/ tình thế của người viết/ sự viết trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện tại. Với ông, người nghệ sỹ hôm nay phải hiện diện vừa với tư cách “công dân toàn cầu”, vừa với tư cách một vùng/ địa phương văn hóa cá biệt. Một mặt, anh ta phải hướng ra thế giới bên ngoài để tìm kiếm, khám phá những giá trị chung, phổ quát của nhân loại, mặt khác, phải biết bảo lưu, gìn giữ những giá trị bản địa riêng biệt. Tất nhiên, những nhận thức, tư tưởng đó phải được thể hiện bằng thứ ngôn ngữ hình tượng độc đáo, kết đọng những tìm tòi, khám phá táo bạo của tác giả trên hành trình hướng ra thế giới. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

TỰ HUYỄN: CHAM 2 & VIỆT 1

1. Đại diện tự phong
Chả ai đề cử, chả biết ai giơ tay bầu ở đâu, mà ăn nói như thể mình đại diện cho Cham, thậm chí cho quyền lợi “đất nước” Champa.
Từ đó, kẻ nào khác ý mình, ai phản bác mình dứt khoát phải dán nhãn cho nó: “theo Yuon”, làm tay sai chính quyền Việt Nam, đồng lõa với thế lực công an chống lại dân tộc Cham.
Miệng hô hào chống CS mà hành động thì hệt CS: Ai phản biện mình, kẻ nào yêu nước không theo kiểu mình đều bị gom bỏ chung vào rọ “thế lực thù địch”, chống lại đất nước và nhân dân.
Thêm cái vụ đưa lịch sử ra dọa: Mi thấy đó, 2 thế kỉ trước tên này tên này nè làm tay sai cho nhà Nguyễn để rồi không lâu sau đó bị chính nhà Nguyễn mang ra chặt đầu.
Đúng là suy nghĩ trẻ con! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THÁI, MIÊN & VIỆT, AI NGON HƠN?

Sang Thái Lan thì khác ngay.
Ấn tượng đầu tiên dính chặt vào mắt du khách chính là nụ cười Thái Smile of Thailand. Người ta còn đặt cho xứ sở này cái tên: The Land of Smiles nữa.
Tại khách sạn 5 sao, tôi thử dành nguyên buổi sáng chơi trò qua lại mươi lần, thì đúng chục lần nụ cười đó có mặt, không sai phân tấc. Người Thái luyện nụ cười thành thứ bản năng.
Khmer cười hay chả rất tùy hứng, còn ở Việt Nam thì họa hoằn lắm ta mới nhận được.
Dĩ nhiên các so sánh ở đây chỉ là cảm nhận của một người ưa quan sát, có thể sai.

Đất nước chùa tháp hiện vẫn còn tồn tại dai dẳng nạn ăn xin. Ăn xin ngay ngã tư đèn xanh đèn đỏ. Và người Miên cũng rất chịu khó cho. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)