Inrasara: VĂN CHƯƠNG – TIẾNG NÓI TỪ ĐƯỜNG BIÊN

[Bài phát biểu tại Sàn Art, Sài Gòn, 6-7-2016]
2016-7-San Art-07
Không bên lề
không trung tâm
tôi trú trên đường biên

Không ngoài luồng
không chánh lưu
sống như thể không đường biên

Cũng chẳng có gì trầm trọng cả!
mỗi các ông cứ dựng chòi
mỗi các ông cứ có mặt như một biên giới
.
(Chuyện 40 năm mới kể & 18 bài tân hình thức, 2006)

1. Sự chọn lựa của tôi
Tôi vô chính phủ từ trong trứng, có nghĩa tôi là sinh thể không thể bị định hướng.
Ngay từ tuổi tìm học – tuổi 15 – tôi đã ý thức mạnh về tự do và dân chủ. Ý thức và hành động. Tôi tự do và dân chủ trong đời sống thường nhật, được thể hiện ngay cả với con cháu trong nhà.
Dân chủ thì cần đến đối thoại. Khác với nhiều diễn giả, trên các diễn đàn, tôi dành cho khách thính nửa thời gian đối thoại, tranh luận. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: TRUNG – VIỆT VIỆT – TRUNG LÀ TÁC PHẨM BẠN ĐANG VIẾT & ĐANG VIẾT BẠN, SAO BẠN KHÔNG THỬ ĐỌC ĐI?

TV-VT
Đỗ Quyên là người viết ưa dài.
Anh sưu tầm hàng lô hàng lốc trường ca và thơ dài để làm thành Trường ca Việt với cả đống tên tuổi, bất kể hay dở.
Anh làm “200 tác giả, 8 thế hệ: Phê bình thơ Việt hậu Đổi mới”, cũng dài chán.
Là những cái dài cần thiết, có ích cho nghiên cứu văn học.
Nỗi dài ở Đỗ Quyên khiến tôi ngán nhất, là trả lời phỏng vấn. Ở Thơ đến từ đâu (Nguyễn Đức Tùng, NXB Lao Động, 2009), anh nói tận 56 trang. Đích thị là trường ngôn!
Và phê bình của anh, dài [dòng] đọc đến hụt hơi, đọc đến chữ cuối nó khiến ta như bị lạc vào rừng rậm của chữ nghĩa và diễn giải. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: NHÀ PHÊ BÌNH CỦA THẾ HỆ

Phát biểu tại Hội nghị lý luận, phê bình văn học lần thứ IV: “Văn học 30 năm đổi mới, hội nhập và phát triển 1986-2016” – Hội Nhà văn Việt Nam, Tam Đảo, 6.2016.
Dự kiến là thế, nhưng do trục trặc rất ư hậu hiện đại, nên tác giả của nó vắng mặt ở diễn đàn lớn [và… loạn] này.

1. Sao gọi là nhà phê bình của thế hệ?
Mỗi thế hệ sáng tác cần có nhà phê bình của mình, một người theo dõi toàn cảnh, ghi nhận và đánh giá các tác phẩm ra đời trong thời đoạn văn học nhất định.
Không phải họ không đọc, và không thể đánh giá tác phẩm của thế hệ đi trước, mà bởi thế hệ nhà văn đó đã có người làm rồi, và có thể đã làm khá tốt rồi. Trong khi đó, các sáng tác mới nhất của thế hệ đượng đại chưa được ghi nhận. Hơn nữa, ở ngày hôm nay bao nhiêu khuôn mặt mới xuất hiện và cho ra đời bao nhiêu tác phẩm mới lạ; đọc tất cả chúng là điều bất khả, ngay cả với người yêu văn học nhất. Thế nên, một nhà phê bình chỉ có thể bao quát một thể loại, thậm chí một trào lưu ở một thời đoạn nhất định. Và không thể khác, nếu hắn muốn làm tốt công việc của mình.

2. Đối tượng phê bình của tôi
Cá nhân tôi, với tư cách một người làm phê bình cũng thế.
Tôi vẫn theo dõi tiến trình văn học Việt Nam hiện đại, nhưng thể loại ưu tiên của tôi là thơ. Thơ, tôi vẫn đọc Thanh Thảo, Hữu Thỉnh, Nguyễn Trọng Tạo, cùng các nhà thơ chống Mỹ và thế hệ nhà thơ hậu chiến, song đối tượng phê bình chính của tôi là nhà thơ thời Đổi mới, hậu Đổi mới, và nhất là các sáng tác ngoại biên.
Sáng tác ngoại biên, có thể kể: Tác phẩm của nhà thơ Dân tộc thiểu số, các sáng tác của người Việt hải ngoại, thơ của cây bút chưa là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, các nhà thơ cư trú ở vùng sâu vùng xa ít được biết đến, văn chương mạng, và cả các tên tuổi xuất hiện ngoài luồng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGHĨ TỪ FORMOSA 04. VÔ MINH & HÀNH ĐỘNG

[Chuyện liên quan đến Cham]

1. Vừa qua, FB Săm Ri có bài tố cáo tôi theo Cộng sản chống Champaka, rồi theo tàn dư Cộng hòa chống Cộng sản [và…], tôi mới có: “Thư gửi Kiều Dung” đính chính sự vụ.
Hai bạn trẻ viết cho tôi: “Anh Sara không trả lời gì cả thì tốt hơn”. Tôi reply: “Mình luôn viết lại một lần về ngộ nhận của bất kì Cham nào; một lần, nếu không nghe thì thôi. Đó là nguyên tắc của mình, bạn à”.
Một bạn viết dài hơn, đại ý: “Sara hay lên tiếng về các vấn đề cộng đồng Cham, trong đó nhiều vụ cũng mang lại hiệu quả. KD xuyên tạc cei Sara như thế; vậy nếu gia đình nó bị nạn, cei có lên tiếng bênh vực không?”

2. Hỏi như vậy là rất đúng với tâm lí chung: Nó muốn hạ uy tín mình, thì hà cớ mình phải đấu tranh cho nó! Tôi nghĩ, và làm khác. Ví dụ: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGHĨ TỪ FORMOSA

01- THAM, SI & ĐỔ VỠ

Mọi rắc rối đời người đều khởi đầu bằng THAM. Tham tối mắt tối mũi thành SI. Si nên làm bừa nói bậy, từ đó dẫn tới đỗ vỡ và đau khổ.
Tôi có bạn học cũ chơi hụi đổ nợ. Chị bảo do tin người mới ra nông nỗi, tôi nói: không phải, do bạn tham thôi. Tham, thấy lợi nhiều, nhanh, dễ thì nhào vô. Được vài kèo, sau đổ nợ là khó tránh.
Mươi năm trước, thằng em bạn học rủ tôi nhập cuộc bán hàng đa cấp. Sau 3 tháng, anh em mình chả phải làm gì, chỉ biết đi xe bốn bánh du lịch thôi. Tôi đùa hắn: muốn chơi bốn bánh, anh đã chơi lâu rồi. Chưa đầy 2 tháng, hắn suýt lên xe 4 bánh du lịch nhà đá.
Nguyên tắc của tôi: Chỗ nào kiếm tiền dễ thì tránh xa. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 13. TỪ PHÊ BÌNH CHỈ ĐIỂM ĐẾN CHỈ ĐIỂM KHÔNG CẦN PHÊ BÌNH

1. Chữ “phê bình [như là] chỉ điểm” tôi dùng trên Tienve.org, 7-6-2008 để phản biện một tiểu luận của Phạm Quang Trung, khi ông phê phán nặng nề Nguyễn Hưng Quốc và Hoàng Ngọc-Tuấn. Hết sưu tra lí lịch: “Họ đều định cư ở Úc, có quan hệ cá nhân gần gũi, thân thiết…”, đến khai báo: “Có điều, nó tác động nhiều chiều, ảnh hưởng sâu xa dường như lại âm thầm trong phần đông cây bút trẻ ở cả ba miền”, tôi mới gọi đó là “phê bình [như là] chỉ điểm”.

2. Còn chữ “phê bình chỉ điểm” do Phạm Xuân Nguyên chỉ đích danh Nguyễn Văn Lưu, khi – tại Hội nghị lý luận phê bình văn học lần 3 do Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức tại Tam Đảo tháng 6-2013 – ông này phê phán với lời quy kết mang tính chụp mũ Luận văn Thạc sĩ “Vị trí kẻ bên lề: thực hành thơ của nhóm Mở Miệng từ góc nhìn văn hóa” của Nhã Thuyên Đỗ Thị Thoan. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 12. HỘI NGHỊ: VỖ TAY & LOẠN

Trần Nhương vừa có bài “tường thuật tại chỗ” Hội nghị LLPB của HNVVN tại Tam Đảo vừa qua, đăng trên Trannhuong.net, 27-6-2016. Tôi chắc chắn Trần Nhương không thể làm đúng tinh thần “Biên bản Lập chậm”, nghĩa là đầy đủ, chính xác và cụ thể; dẫu sao ta cứ tạm tin anh.

Trần Nhương vừa có bài “tường thuật tại chỗ” Hội nghị LLPB của HNVVN tại Tam Đảo vừa qua, đăng trên Trannhuong.net, 27-6-2016. Tôi chắc chắn Trần Nhương không thể làm đúng tinh thần “Biên bản Lập chậm”, nghĩa là đầy đủ, chính xác và cụ thể; dẫu sao ta cứ tạm tin anh.
Thử kê:
– Thúy Toàn tham luận bị rung chuông đến 2 lần mà chưa ngừng.
– Trần Ninh Hồ vừa “Vấn đề thứ hai là phân kì” thì vỗ tay rào rào mời xuống.
– Bùi Việt Sỹ nói dài dòng giọng lại buồn ngủ nên hội trường vỗ tay mời xuống. Ông kiên cường nói tiếp. Lại vỗ tay nữa, Bùi Việt Sỹ vẫn bám trụ diễn đàn.
– Nguyễn Văn Lưu đang nói thì mất micro. Trầm Hương người Sài Gòn lên diễn đàn. Micro rú lên rồi lại ngon lành.
Câu hỏi: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 1.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

3 THÀNH PHẦN CHỮ NGHĨA CÓ NGUY CƠ THÀNH PHẢN ĐỘNG NHẤT

Gồm luật sư, nhà báo, nhà văn là cái chắc. Dĩ nhiên, đó phải là nhà đúng nghĩa “nhà”.
Nghề luật, là nghề rành rẽ quyền công dân hơn ai hết. Luật sư, họ biết luật, thế nên đứa nào phạm luật họ biết. Biết, họ nhịn chút chút, nhưng khi không nhịn được nữa, họ “kêu”. Kêu to và kêu nhiều quá thì thành… phản động.
Nhà báo đi nhiều biết nhiều. Biết bạt ngàn bất công, mênh mông cửa quyền ức hiếp, cả đống tham ô hối lộ. Và họ nói. Khi nói đụng đến “trên” thì thành phản động.
Nhà văn suy tư sâu về phận người. Bát ngát phận người hèn yếu dưới đáy xã hội, họ không “nói” mà “phản ánh”. Phản ánh sát rạt đích thị là phản động, chứ không chạy vào đâu được. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.5/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 11. TẠI SAO NHÀ VĂN VIỆT NAM SỢ ĐỨNG TRƯỚC CÔNG CHÚNG?

… một công chúng đích thực.
Chuẩn bị cho buổi nói chuyện ở Salon Cà phê Văn học tháng 9-2014: “Hiện thực đời sống và văn học Việt Nam đương đại”, tôi đã ướm thử hơn mươi nhà văn thuyết trình về chủ đề này, có đến 90% nhà thoái thác, đùn đẩy và, từ chối.
Có nhà than: Thôi Sara ơi, trao đổi với bằng hữu văn chương dăm ba người thì được, chớ ở hội trường, cho mình xin. Có nhà ban đầu hứa rất ngon lành, rốt cục kêu bận vào phút 90+1.
Tại sao?
Có mấy nguyên do, thậm chí chỉ cần mang trong mình một trong những vi-rut này, cũng đủ.
Nhà văn Việt Nam ít đọc nhau, càng ít đọc nhau có hệ thống nên ít ai nắm được toàn cảnh văn học đương đại nước nhà, nói e bị hố; mà nhà văn bị sai trước công chúng thì quê không biết cất vào đâu – ta ưa nghĩ thế.
Nhà văn Việt Nam thiếu lí thuyết, thế nên hiếm khi hệ thống được vấn đề đang bàn, thuyết sẽ rất lúng túng. Nhiều nhà thơ lên diễn đàn thuyết về thơ, nói ý trước ý sau đã lặp lại; rốt cùng xin đọc thơ, lại đọc thơ… mình. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

LÀM VÀ VUI

1. TRỒNG CÂY ĐỂ… NHỚ!

Giải phóng về, nghe các trường mở phong trào cho học sinh “Trồng cây nhớ Bác”, tôi ngạc nhiên vô cùng. Nghĩ mãi vẫn không hiểu.
Xưa ở Tiểu học, thầy Hồng cho chúng tôi trồng cây, trong khuôn viên trường lẫn bìa palei. Trồng cây, để có BÓNG MÁT cho dân làng, – thầy nói.
Lên Trung học, thầy Tỷ phân công học sinh trồng trong trường khối loại cây và hoa; sau đó về hưu ở Pabblap nhà thầy cũng trồng đầy hoa. Thầy trồng cây để ĐẸP.
Tôi may mắn theo học 2 ông thầy Hiệu trưởng cừ khôi đó.

Trong gia đình, về vụ này tôi ít may mắn hơn.