TỪ CHỦ NGHĨA THEO-ISM

1. Trong tiểu luận “Giải Nobel cho văn chương Việt Nam, tại sao không?” (Vietnamnet, 2008), tôi thử phân tích tinh thần “tòng” của tâm tính Việt, dẫn đến tính đồng bộ [đa phần] của nền thơ Việt. Xin trích:
“Sự đồng bộ bắt nguồn sâu xa từ căn tính thơ Việt và xã hội Việt Nam, được đắp nền và tô bồi thêm bởi thứ triết học Theo-ism đang được miệt mài giảng dạy trong nhà trường. Bước chân ra khỏi giảng đường, sinh viên Việt Nam khó dứt lìa nếp nhà nghĩ theo, viết theo, khen chê theo…”
Liên hệ xã hội Cham, bài “Tinh thần triết học và vấn đề xã hội Cham hôm nay” (Tagalau, 2010) cụ thể hóa tinh thần tòng thuộc đó. Ở đây tôi nhấn về tư thế và tinh thần tư duy độc lập. Xin trích:
“Bạn không phải nghe theo, tin theo, nói hùa theo bất kì ai cả! Bạn đủ khôn lớn để phán xét mọi việc. Chỉ khi nào bạn biết độc lập tư duy, bạn mới trở thành người lớn, trở thành chính bạn”. Làm sao có tư duy độc lập?
“Họ hàng bà con, anh chị em hay bằng hữu thường nghe theo nhau; khi ta từ bỏ sự nghe theo một chiều ấy, là ta đã học biết suy tư độc lập. Người của phe nhóm ta nói sai, ta không còn nhắm mắt tin nghe theo, là ta khởi đầu cho tư duy độc lập”. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHUYỆN KỂ VỀ MẢNH ĐẤT CHAM CUỐI CÙNG: MƯLI-BUMI. TRUYỀN THUYẾT LÀNG MALI

(Bút kí dân tộc học của ngài giáo sư Trần Hùng) – trích tiểu thuyết Chân Dung Cát, 2006.
DSC_7745 Photo Kiều Maily.
[Ở đây xin mở ngoặc nói thêm về tiểu thuyết đầu tay này.
Tôi khởi động viết Chân Dung Cát vào năm 1990, 33 tuổi, nghĩa là còn rất trẻ với một nhà tiểu thuyết. Sửa, xóa, vứt, làm lại suốt 15 năm, mới đưa cho nhà xuất bản Hội Nhà văn và Cty Phương Nam in năm 2006. Trẻ, nên có nhiều dự cảm táo bạo ở đó, và lạ – đến hôm nay xem lại: gần như các dự cảm ấy đều gần… đúng!
Hôm nay, nhân “Chuyện kể về mảnh đất Cham cuối cùng: MƯLI-BUMI”, truyền thuyết ấy cần góp mặt. Lần đầu tiên sau 12 năm xuất bản, nó được lên mặt báo. Nên hiểu Mali ở đây bao gồm cả BUMI.] Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 2 votes)

Sống minh triết 15. TÔI YÊU BÙI VĂN NAM SƠN

2016-5-14-Caphe7-02
Bùi Văn Nam Sơn là con người được/ tự khai sáng đạt tầm cao tuyệt. Cao, và qua dấu chân triết gia tiền bối, anh trở lại “khai sáng” chúng ta. Không kêu mình “triết gia”, mà – rất khiêm tốn, anh vui vẻ nhận danh vị người đời gán cho anh: Nhà nghiên cứu triết học.
BuiVanNamSon PCT 2013.3
*
Tôi từng say mê các nhà văn: Bùi Giáng, Chế Lan Viên và có nhiều cơ hội “gặp” họ, nhưng tôi không ham thích. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: HÀNH HƯƠNG CABBUR MƯLI-BUMI LÀNG CHĂM NƠI TẬN CÙNG MIỀN TRUNG

Ghi chép
[Chuyện kể về mảnh đất cham cuối cùng: MƯLI & BUMI: Chuyện 1]
DSC_7827
Khác Ninh Thuận với hơn 30 làng người Chăm sống tập trung ở hai huyện Ninh Phước, Ninh Hải, sau đó là Thuận Nam; ở Bình Thuận ngược lại – nhất là càng xuôi miệt nam, lác đác kì lạ. Trên quốc lộ 55 từ thị xã La Gi đi vào Vũng Tàu là làng Bumi [tiếng Việt phiên âm: Phò Trì) thuộc xã Tân Thắng, huyện Hàm Tân. Làng Phò Trì cách La Gi 17 cây số, và nằm ngay hai bên lộ. Từ thị xã La Gi đi xe khoảng 20 cây số ra hướng thành phố Phan Thiết là làng Mưli Hiệp Nghĩa thuộc xã Tân Thuận, huyện Hàm Thuận Nam. Vào nam xa hơn nữa hướng lên Bảo Lộc là làng Pacham thuộc thị trấn Lạc Tánh, huyện Tánh Linh. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 2 votes)

Đời là vui 07. 9 MÓN ĐỘC TÔI HỌC ĐƯỢC [& ỨNG DỤNG MỖI NGÀY]

Có một số mánh vặt [và ý kiến ngắn] tôi học được từ con người hay cuốn sách. Vặt vãnh, ngắn nhưng chúng đã giúp tôi rất nhiều trong suy nghĩ cũng như sinh hoạt thường nhật. Có thể nói to: chúng góp phần thay đổi đời tôi. Tạm trích ra 9 chiêu với tên tuổi cụ thể; còn nó ở sách nào hay câu cú có chuẩn hay chẳng thì không chắc lắm.

1. Nguyễn Hiến Lê
Cái gì cũng phải ghi; kí tính tốt nhất không bằng nét mực mờ nhất.

2. Chế Lan Viên
Chớ xài sổ lớn, nặng và mất công cầm, hơn nữa – nó trang trọng quá. Chỉ cần tờ A4 gấp làm tám bỏ túi cũng đủ cho ghi chép điều cần làm [hay ý bất chợt đến] trong ngày. Giải quyết xong [hay sau khi ghi ý kia vào sổ lớn ở nhà] ta vứt nó đi, dùng tờ khác. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

VIẾT ĐẦU NĂM 2018

Tối đầu năm lịch Tây. Sân thượng. Cô độc nhìn trăng rằm tròn mờ đục gượng sáng qua màu khói bụi Sài Gòn dở nóng dở lạnh. Màu trăng chết chóc. Bỗng nhớ Glang Anak. Màu trăng Glang Anak nhìn ngày xưa cũng hệt vậy, có lẽ.
Đời tôi bắt đầu bằng Ariya Glang Anak, và cũng sẽ chấm dứt với Ariya Glang Anak.
Thi phẩm có 116 cặp ariya lục bát Cham tôi được ông ngoại dạy thuộc lòng từ năm 4 tuổi. 60 năm trườn lướt qua cuộc đời, dù đọc nó cả ngàn lần, nay tôi vẫn còn đọc. Tối nay đang nhẩm đọc lại.

Glơng anak linhaiy likuk jang o hu: Nhìn trước ngó sau chẳng thấy ai người, để cùng bàn việc, cùng sẻ chia. Còn ai không? – Không ai cả!
Bhian drơp ngap ralo piơh hapak khing ka thraung: Tháp đền, báu vật văn hóa ông bà làm ra cả đống kia, ai cất giữ, và cất giữ nơi đâu? – Không đâu cả! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

TÔI NỢ CHAM NHỮNG GÌ?

2010-Khonggian VHCham.6
+ Kể Câu chuyện Cham ở Không gian Văn hóa Cham – Hà Nội, 2010 – Photo Inrajaya.
2011-Jalau.3
+ ở Sài Gòn, 2011.
Cuối mỗi năm, tôi ưa làm tổng kết buồn vui nỗi người và cuộc chữ. Năm nay, xin báo cáo ngay, là quá ẹ!
Dễ thấy nhất là khoản báo chí sút kém rất rõ: 32 bài, chưa bằng con số 1/3 các năm trước. Từ đó, cái túi cứ là lép kẹp, dù nhuận bút ở đất Việt còm đến không thể còm hơn. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.1/10 (9 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 2 votes)

Đời là vui 04. ĐỜI TÀI HOA CŨNG LÀ ĐỜI

1. Tôi đọc câu thơ này của Bùi Giáng ở tuổi 20, đọc mà toát mồ hôi hột. Và ám ảnh. Sau đó lâu lâu nhẩm lại, mỗi bận là mỗi tủm tỉm cười một mình. Tôi cho đây là một trong những câu thơ đậm chất Bùi Giáng nhất.
“Đời tài hoa cũng là đời bỏ đi” của Nguyễn Du thì thảm quá, bác Bùi cắt “bỏ đi”, thành “Đời tài hoa cũng là đời”, qua đó ý thơ hoàn toàn lột xác: Bi đát và tài hoa vẫn còn đó, ý thơ nối thêm mục bỡn cợt, và mang khả tính khai phóng nỗi người.
Bạn thử tin tôi đi, cứ nhẩm đọc nó trăm lần, ngàn lần thì… thấy ngay!

2. Nguyễn Du phân người hùng làm 2 kiểu:
“Nàng đà biết đến ta chăng
Bể trầm luân lấp cho bằng mới thôi!” Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.1/10 (9 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: -1 (from 1 vote)

Vui vui vui 01. CHUYỆN VAY – TRẢ & TRÍ THỨC UY TÍN

Nhân cuộc gặp mặt “Đại biểu người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào dân tộc thiểu số” đang diễn ra, xin kể vài chuyện vui.

1.
Năm 2010, tôi được ông anh Chàm kiều quý mến biếu cho trăm đô, kêu Sara phải tiêu cho kì hết nhé. Gọi là quà mừng Giải thưởng Phan Châu Trinh năm ấy, nhân tiện chúc sinh nhật 54 luôn.
Chiều, tôi chạy xe qua quán quen [vắng khách] lai rai cô độc hết 10usd, khoản thừa cuối tuần dzọt về quê biếu lại cho các bà mẹ Cham tôi gặp dọc đường. Một bà kêu: Sao lại cho bà tiền, mậy? Bà còn có con cháu mà…
Tôi nói: – Xưa con có xin bà vài cái rô mồi câu được mấy con tràu cồ, nay có con đưa bà ăn trầu.
– Ui, mầy nhớ, tao thì quên lâu rồi. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGOẢNH LẠI 4 DIỄN TỪ GIẢI THƯỞNG

22 năm làm chữ nghĩa, tôi được 20 giải thưởng các loại. Bởi vài nguyên do khác nhau, tôi chỉ 4 lần hiện diện. Có lần tôi nhờ bà xã đến nhận, có giải được phát ở quán ăn, có cái tôi nhận qua bưu điện, cũng có bận người ta mang đến tận nhà. Phong phú và đa dạng đáo để.
Nỗ lực của mình được bà con công nhận là điều vui. Về nỗi công nhận kia, có 3 vụ tôi nghe sướng, vì nghĩ nó xứng đáng. 1. Về sáng tác: Giải HNV & ĐNÁ dành cho tập thơ Lễ Tẩy Trần Tháng Tư, sướng – bởi tôi cho nó ít nhiều có sáng tạo. 2. Về nghiên cứu: Giải Phan Châu Trinh dành cho bộ Văn Học Cham cũng vậy, ở đó tôi đã diện trình với thế giới khuôn mặt văn học Cham khá chỉnh tề mà trước tôi chưa ai làm được. 3. Về phê bình: Giải Văn đoàn Độc lập cho 19 Hồ Sơ Biên Bản So Sánh khoái bởi cách nhìn mới về văn học. Chỉ tiếc là nó chưa vuông tròn, ví mà cả 40 biên bản được bày ra đủ đầy thì hay biết bao.
4 “diễn từ” [tạm kêu thế cho oai chút] thuộc 4 tổ chức khác nhau ở 4 thời điểm khác nhau thể hiện tâm thế khác nhau, nhưng ý hướng vẫn là một. Thử ngoảnh lại như cách ôn kỉ niệm buồn vui. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 6.2/10 (10 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 2 votes)