Kiều Trang: ẤN TƯỢNG MINH TRIẾT CHAM CỦA INRASARA

Tiếp nối mạch nguồn văn hóa Cham từ Văn học Chăm khái luận, Văn học dân gian Chăm, Trường ca Chăm, Sử thi Akayet Chăm, Văn hóa – xã hội Chăm, nghiên cứu và đối thoại, đến Minh triết Cham, ngòi bút Inrasara vẫn sung sức bền bỉ trên nền văn hóa dân tộc, “dẫn dụ” người đọc đến những tri thức văn hóa Cham độc đáo.
Theo Inrasara:
Minh triết có thể được đúc kết từ câu chuyện thực của đời sống thường nhật, từ kho tàng tục ngữ hay châm ngôn, từ truyện ngụ ngôn, huyền thoại hay huyền sử; có thể rút ra từ các sinh hoạt lễ tục – lễ hội, quan điểm và snh hoạt tôn giáo – tín ngưỡng, nhất là từ tác phẩm văn chương xuất sắc, từ tư tưởng của bậc trí giả qua các thời đại lịch sử…”. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 6. NỖI NIỀM CHẤM GIẢI

Năm 2007, tôi được một tỉnh lớn nọ mời chấm giải thưởng 5 năm của Tỉnh. Nếu tôi nhớ không lầm, nhà văn Lê Văn Thảo phụ trách bên văn xuôi; tôi: thơ.
Mỗi tác giả nộp tập thơ sáng giá nhất xuất bản trong vòng 5 năm dự giải. Ở đó có vài bạn thơ quen biết, khá vai vế trong Tỉnh nữa. Tôi chấm: Một bạn giải C, một bạn giải B, giải cao nhất tôi dành cho tập thơ của một cây bút vô danh. Vô danh và trẻ.
Bút sa gà chết. UB Tỉnh phát giải theo đúng ý Ban Giám khảo.
Sau đó tôi bị méc: Ông Inrasara đâu còn uy tín ở Hội Nhà văn Việt Nam [tên tui trên bìa tập thơ rành rành kia, sao mi dám!]. Từ đó tôi hết là khách mời của Tỉnh đó. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

MINH TRIẾT CHAM, GÓC NHÌN TỪ BÊN TRONG

Gặp gỡ & đối thoại với nhà văn, nhà nghiên cứu Inrasara
Tại Trường ĐHKHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội
14h00-16h30, Thứ Ba ngày 26-4-2016

Tổ chức: Khoa Văn học của Trường & Nhà xuất bản Tri Thức
Diễn giả: Inrasara
Chủ trì GS.TS. Trần Ngọc Vương
MC: Giảng viên Lư Thị Thanh Lê
2016-4-MinhtrietCham-
2016-4-MinhtrietCham-012016-4-MinhtrietCham-172016-4-MinhtrietCham-21

Bắt đầu đúng giờ, là nét tiến bộ ở một bộ phận Việt Nam thời gian gần đây. Thính phòng 40 ghế, có đến 52 người về dự, xếp thêm ghế: hấp dẫn đấy chứ. Trong khi hiện đang là ngày tháng cuối niên học, sinh viên hết hứng thú với chữ nghĩa. Thay vào đó là những: Nguyễn Thanh Giang, Cao Chi, và nhiều tên tuổi lớn khác của đất thủ đô.
Giới thiệu, anh Vương “dọa”: “để bạn tôi biết mình đang đối thoại với những ai”.
Nhận định sơ bộ: Sôi động mà nghiêm túc, câu hỏi chất lượng. Tôi học được nhiều từ đối thoại thẳng thắn và bất ngờ. Đối thoại gay cấn đến cuộc gặp gỡ kéo dài thêm 20 phút. Vui.
Xin cảm ơn tất cả.
Vài hình ảnh từ buổi này…

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

TỪ PHÊ BÌNH LẬP BIÊN BẢN ĐẾN PHÊ BÌNH KHAI PHÓNG

Cà phê thứ Bảy – Văn học
TỪ PHÊ BÌNH LẬP BIÊN BẢN ĐẾN PHÊ BÌNH KHAI PHÓNG
Truyết trình: nhà thơ – nhà phê bình Inra Sara
Chủ trì: Lê Ngọc Phương
9g ngày 9-4-2016 – Lầu 1 – 19B Phạm Ngọc Thạch, quận 3-TP Hồ Chí Minh…

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 5. YÊU NÊN TỐT, GHÉT NÊN… TỆ

Sáng hôm qua tôi đưa một bài thơ mới toanh kí tên một nhà thơ cách tân nổi tiếng Th. cho ông anh là nhà phê bình cấp tiến, ông nhìn liếc qua tờ giấy A4, vỗ đùi cái bốp:
– Thơ thế mới là thơ chứ… thiên tài… thiên tài…
– À, quên. Không phải của Th. mà là sáng tác mới của anh Ch. vừa đưa…
– Thằng này lâu lâu cũng làm bài đọc được chứ hỉ… nhưng đến câu kết thì hỏng rồi… mi xem nè…
Chuyện Cham. Cháu tôi đưa cho bạn nó bản dịch Ariya Glơng Anak, có câu:
“Ra caik ulik daok pakhik phun darang
Di grep tapien ra pawang, pa-mbuk pajaih nan ka drei” Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 3. TỰ DO ĐẾN THẾ LÀ CÙNG

Anh nhà phê bình trẻ một thời gây xôn xao dư luận văn đàn tuyên bố: nhà văn Việt Nam tự do muốn viết gì thì viết.
Chị nhà thơ thuộc thế hệ trẻ tiếng nổi không kém cũng cả quyết: nhà văn Việt Nam sống và viết hoàn toàn tự do.
Tự do đến thế là cùng.

Muốn viết gì thì viết, là sex thoải mái chả ai cấm, đồng tính nam hay nữ cũng không chừa. Thơ thử nghiệm gì cứ tùy thích. Lặp lại hay vắt dòng, thơ con âm, cắt dán với giễu nhại cũng chả có ma nào kiểm duyệt. Thôi thì đủ cả.
Sống và viết hoàn toàn tự do, là/ bởi/ tại/ do/ vì…
Chị chưa được hân hạnh xếp hàng nhận thùng mì tôm bão lụt miền Trung Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 2. KHÔNG ĐỀ

Chuyện kể, Henri Miller một hôm nổi hứng rủ Hemingway đi xem buổi trình chiếu phim đầu năm tại quê mình. Hemingway được nhường xếp hàng trước:
– Ôi, Ông già và biển cả, quý hóa quá… Mê ngài lắm, mê lắm… – Cô trực cửa reo lên. Hemingway xì vé ra, đi vào.
Đến lượt Miller.
– Ô, my God, ngài Đóng đinh màu hồng… Đúng là rồng đến nhà tôm.
Miller lục túi mà chả thấy vé đâu.
– No problem… No problem… Em thủ sẵn vé dự bị đây rồi.
Thế là Miller mất đứt 40 đô la mua vé lần hai.

Chuyện ở Việt Nam xã hội chủ nghĩa có khác. Xuân Diệu rủ Chế Lan Viên qua nhà hát lớn xem hát, tiền bán vé dành tặng cho chiến sĩ Trường Sa sau này.
– Vé, chú ơi! – Cô trực cửa la to, khi thấy Xuân Diệu đi thẳng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: HÀNH HƯƠNG PO RIYAK

Bút Ký [Vấn đề Po Riyak. bài 4]
NguyenHung-29-2-2016.03 [Photo Nguyễn Hùng]
Thuở xà lỏn, mỗi đầu năm Cham lịch, tôi hay theo mẹ đi Nau Yang ở Bingun Ia Ralong Giếng Nước Ngàn cách palei cũ về hướng biển nửa cây số. Trẻ con biết thế nào là đầu năm, cứ đến mùa đỉnh nắng, là tôi mình trần chạy theo mẹ. Mẹ la: nắng thế này mà mi cứ đòi. Nhưng thế nào rồi mẹ cũng quăng cho tôi cái áo.
Mẹ bước nhanh, tôi càng nhanh hơn. Để kịp xem múa đạp lửa, sau đó được trái chuối chấm với bỏng nếp, thêm miếng cùi dừa nữa.
Vậy thôi. Chiều, tôi theo đám bạn đi lễ Rija Nưgar ở đầu làng.

Rija Nưgar là lễ đầu năm Cham lịch, tại mọi làng Cham, không kể Cham Awal hay Cham Ahier. Sau đó mới tới bao nhiêu cuộc lễ ăn theo khác. Rồi không hiểu tại sao riêng mỗi palei Chakleng tôi Nau Yang Po Riyak trước lễ trọng đại này.
Văn học Cham khái luận do nhà Tri thức in lần ba (2015, tr. 81-82): Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Mai Văn Phấn: Nhà thơ Inrasara, người khai hoang ánh sáng

Maivanphan.com, 14-4-2016

“Nhưng nhà văn phải nhìn thấy mọi biến động của dân tộc mình”(1)
INRASARA

1. Lời dẫn

Inrasara, trước khi xuất hiện với danh xưng nhà thơ, ông là nhà nghiên cứu và sưu tầm văn hóa Chăm uy tín. Tên tuổi Inrasara không chỉ gắn với quá trình đổi mới, cách tân thơ Việt sau 1975, mà ông còn được ghi danh là người có công lớn trong việc khôi phục và bảo tồn những giá trị vật thể và phi vật thể của văn hóa Champa.

Dân tộc Chăm có nền văn hóa rực rỡ và phong phú, từng ghi dấu thời hoàng kim trong lịch sử. Văn hóa Champa ảnh hưởng của văn hóa Ấn Độ, là nơi gặp gỡ với các nền văn minh lớn như Trung Hoa, Ấn Độ, Java… Đây là một trong ba cội nguồn văn hóa lớn nhất trên lãnh thổ nước ta từ xa xưa. Văn minh Champa có nguồn gốc từ văn hóa Sa Huỳnh. Văn minh Đại Việt bắt nguồn từ văn hóa Đông Sơn. Và văn minh Phù Nam, tập trung là văn hóa Óc Eo có nguồn gốc từ văn hóa Đồng Nai. Qua thời gian, văn hóa Champa tồn tại như vỉa quặng quý hiếm ít được khai thác, ngày càng bị chìm khuất. Có nhiều giá trị văn hóa độc đáo, giàu bản sắc dân tộc còn có nguy cơ bị hư hại, mai một.

Nhà thơ Inrasara là người dấn thân quyết liệt để phá hoang, khai khẩn chính miền đất ông đang sinh sống nhằm khôi phục những giá trị quý báu của dân tộc Chăm. Ông là người đưa văn hóa Chăm hòa nhập với đời sống hiện đại, làm phong phú thêm nền văn hóa đa dạng, giàu bản sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Chuyện văn nghệ Việt Nam 1. “CHỦ SOÁI” VĂN ĐÀN

Không hiểu sao và vì đâu đôi người viết ưa cặp đôi tên Inrasara với mấy hình dung từ đại to cồ, như: “chủ soái”, “minh chủ” hay “là cờ đầu cách tân” gì gì đó.
Mới nhất cuối 2014, trao đổi qua lại trên FB, một bạn FB [không hiểu vô tình sao ấy] viết, nguyên văn:
“… tôi có cảm giác anh đã đi quá xa khi muốn trở thành một chủ soái văn nghệ và lái thế hệ trẻ non dại theo hướng nghĩ của anh”.
Ôi là “chủ soái”! Tôi có ý đồ đó hồi nào và ở đâu mô. Từ năm 17 tuổi, tôi mê mệt Krishnamurti, ông đạo sư đuổi tín đồ như đuổi tà, thì đủ biết. Mà chủ soái để làm gì ở thời buổi này – không hiểu.
Còn “thế hệ trẻ non dại” là những ai, không hiểu nốt. Tôi yêu thơ tiếng Việt, không biết sao khi có tuổi lại đổ đốn đi mê thơ trẻ, từ đó tôi tiến hành lập biên bản. Mà cánh trẻ có còn trẻ dại gì cho cam, toàn tay cừ không hà, tôi học ở chúng thì có, chớ gì kết Inrasara đi “lái” họ theo hướng nghĩ [có lẽ rất bậy] của mình!

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)