NGOẢNH LẠI 4 DIỄN TỪ GIẢI THƯỞNG

22 năm làm chữ nghĩa, tôi được 20 giải thưởng các loại. Bởi vài nguyên do khác nhau, tôi chỉ 4 lần hiện diện. Có lần tôi nhờ bà xã đến nhận, có giải được phát ở quán ăn, có cái tôi nhận qua bưu điện, cũng có bận người ta mang đến tận nhà. Phong phú và đa dạng đáo để.
Nỗ lực của mình được bà con công nhận là điều vui. Về nỗi công nhận kia, có 3 vụ tôi nghe sướng, vì nghĩ nó xứng đáng. 1. Về sáng tác: Giải HNV & ĐNÁ dành cho tập thơ Lễ Tẩy Trần Tháng Tư, sướng – bởi tôi cho nó ít nhiều có sáng tạo. 2. Về nghiên cứu: Giải Phan Châu Trinh dành cho bộ Văn Học Cham cũng vậy, ở đó tôi đã diện trình với thế giới khuôn mặt văn học Cham khá chỉnh tề mà trước tôi chưa ai làm được. 3. Về phê bình: Giải Văn đoàn Độc lập cho 19 Hồ Sơ Biên Bản So Sánh khoái bởi cách nhìn mới về văn học. Chỉ tiếc là nó chưa vuông tròn, ví mà cả 40 biên bản được bày ra đủ đầy thì hay biết bao.
4 “diễn từ” [tạm kêu thế cho oai chút] thuộc 4 tổ chức khác nhau ở 4 thời điểm khác nhau thể hiện tâm thế khác nhau, nhưng ý hướng vẫn là một. Thử ngoảnh lại như cách ôn kỉ niệm buồn vui. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TÌNH CHỈ ĐẸP KHI CÒN DANG DỞ

1990-Conduong Votan
Nhà thơ Hồ Dzếnh thì vậy, chớ tôi chả có nổi mảnh tình dang dở nào được gọi là đẹp. Ở đó hoặc là tôi được, hoặc mất – mất theo thể cách buồn cười không biết cất vào đâu.
Riêng vụ dang dở về chữ nghĩa, thì khác: cực đẹp. Bởi nó buộc ta nhớ nhung, tơ tưởng mà không thể chắp nối. Chắp nối, nó mất đi cái đẹp của thuở ban đầu lưu luyến ấy.

1.
Mùa Đông 1990, buôn bán thất bại te tua từ miền Nam, tôi quy hồi cố hương làm lại từ con số âm, để nuôi sống gia đình 7 miệng ăn thời buổi giá-lương-tiền. Làm hàng xáo, trồng rau muống, chích heo, câu cá… tranh thủ giờ phút rỗi, viết. Trên tập kẻ ngang vàng ố dưới ánh điện leo lét cuối palei. Lại đụng tiểu thuyết sử thi, mới ớn.
CON ĐƯỜNG VÔ TẬN, 3 phần 9 tập, dự tính hơn ngàn trang. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TINH THẦN HỌC

Không bạo động, bạo động tất chết! Không trông người nước ngoài, trông người nước ngoài tất ngu! Đồng bào ta, người nước ta, ai mà ham mến tự do, tôi xin có một vật rất quý báu tặng cho đồng bào, là “Chi Bằng Học” (Phan Châu Trinh, 1933).

Muốn Tự do cần: HỌC.
Vậy mà tôi biết rất nhiều Cham và nhà văn Việt Nam, tự do thì thèm, nhưng không [chịu] học.
Chuyện kể.
– Đầu thập niên 1990, Viện KHXH xuất bản cuốn Văn hóa Chăm rất bề thế. Tôi mua 2 cuốn tặng 2 trí thức Chakleng là người thân cận với tôi. Trong khi một vị lật qua trang mục lục, kêu lên: Hay quá, bà con Cham có cái để mà tra cứu; còn vị kia: Chú được họ tặng một bản rồi, mấy đứa Việt [dôm ban Yôn] này mà nghiên cứu nỗi gì, đọc đến chỗ họ viết “đàn bà thì 9 miếng xương trán còn đàn ông Cham 7 miếng để chuẩn bị vào Kut”, chú không thèm đọc nữa!
Ẹ vậy đó. Một công trình có mỗi chi tiết sai mà vứt cả khối, thì thôi học rồi còn gì. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 2 votes)

BẢN TÍNH KHÓ DỜI

Đây là định kiến có vẻ đúng, nhưng sai.
Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời – ông bà ta nói thế. Nhưng với nỗ lực lớn, ta vẫn có thể dời được, từ chuyện lớn, nhỏ, cho đến nhí. “Gieo hành vị, bạn sẽ gặt thói quen; gieo thói quen, bạn sẽ gặt tính cách; gieo tính cách, bạn sẽ gặt số phận”. TÍNH CÁCH = BẢN TÍNH.

Tôi thử nhặt ra 3 sự vụ của chính mình:

1. Hồi thiếu niên, con trai ưa mắc ngứa vùng kín. Ngứa thì phải gãi, gãi mãi thành quen, thành ghiền. Ngó lại, thấy vừa mất lịch sự, vừa thành vết sẹo rất ẹ. Hiểu đó là thói tật xấu, và quyết tâm… không gãi.
Cuối cùng mình vượt qua nó, sau… 3 năm phấn đấu miệt mài. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

LỜI CẢM TẠ VÀ GIẢI MINH TỪ INRASARA

[qua bài viết trên FB Nguyễn Phú Yên, 2-12-2017]
Hát Dân ca
Trước tiên xin nói lời cảm ơn đwa karun ông anh nhạc sĩ Nguyễn Phú Yên nhiều, rất nhiều! Có 2 điều cần nói rõ, 1 ngắn, và 1 dài:
1. Anh viết: “Tôi hỏi anh Sara và Kiều Maily cho xem những bản nhạc ký âm để theo dõi khi nghe nghệ nhân hát thì cả hai mỉm cười, làm gì có?”
Có lẽ KM nói, chứ không phải tôi, vì từ 18 năm qua chúng mình chưa gặp nhau.
Dân ca Cham được kí âm bài bản và đã xuất bản thời còn Thuận Hải thập niên 1980, sau đó có vài người kí âm lẻ tẻ nữa.

2. Câu chuyện rất cần kể lại.
Vào Sài Gòn 1992, tư liệu văn học Cham đã ổn, tôi dấn vào âm nhạc.
– Năm 1993, tôi về Phan Rí, Tuy Phong thu nhiều băng dân ca và hát lễ các loại.
– Năm 1995, tôi đưa tiền + bằng trắng cho anh Sử Văn Ngọc đi các palei Cham Ninh Thuận thu âm các nghệ nhân lớn tuổi và xịn nhất, đủ thể điệu hát khác nhau – được 5 băng.
– Mùa hè năm 1998, tôi về quê nguyên tuần tập hợp 7-10 nghệ nhân các nơi về Chakleng làm bộ sưu tập âm nhạc Cham: quay phim, chụp ảnh, hát.
[Hiện băng ảnh hư toàn bộ, riêng băng tiếng năm 2013 nhạc sĩ Tuấn Khanh giúp tôi số hóa để lưu trữ]
– Kate 1998, tôi làm Đêm nhạc dân gian Cham [đúng nghĩa] đầu tiên ở Chakleng, tập hợp nhiều nghệ sĩ Cham nổi tiếng các nơi về. Lần nữa trời không chiều lòng người! Đúng tối đầu tiên Phan Rang bị bão, tối thứ hai thì 2/3 nghệ nhân tản mác về quê Kate, nên cuộc diễn dang dở. Băng hình anh Thiên Sóng thu tối đó không đạt yêu cầu về nghiên cứu.
– Sau đó tôi bắt đầu thúc và hỗ trợ thầy Đàng Năng Quạ tập hợp các sáng tác của Thầy. Sắp xếp, dịch, viết bạt và chuẩn bị in để tổ chức “Đêm nhạc Đàng Năng Quạ” ở Hamu Tanran năm 1999. Đã qua 95%, nhưng rồi thất bại, chỉ do một hớ hênh nhỏ. Chuyện này tôi đã kể chi tiết trên mạng trẻ Cham Chamyouth.com ở Mỹ.
– Sau Tết 1999, tôi gặp Nguyễn Phú Yên ở căng-tin báo Tuổi Trẻ với ý định kết hợp với anh làm “Âm nhạc Cham”. Nghĩa là từ ấy đến nay: 18 năm!
+ Năm 1996, sau khi bộ Văn học Cham Khái luận Văn tuyển đã in và gây tiếng vang, tôi mới tập trung toàn lực vào âm nhạc Cham. Tôi chủ động gặp 4-5 nhạc sĩ để cùng họ khai thác tư liệu tôi có. Tôi nói: Nếu được, âm nhạc chả thua kém gì Văn học Cham. Nhưng rốt cùng công cóc.
+ Năm 2002, mỏi mệt với “đi tìm” này, và tôi chuyển hướng, không còn hào hứng với âm nhạc nữa. Toàn bộ tư liệu lưu “kho”.

3. Hôm nay, anh NPY làm nóng lại, cũng hay!

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Phan Thành Khương CẢM NHẬN THƠ INRASARA

Đọc một số bài thơ trong “Lễ tẩy trần tháng Tư – The purification festival in April” của Inrasara

Inrasara là bút danh quen thuộc của một cây bút người Chăm. Tên thật của anh là Phú Trạm. Quê anh là làng Chăm Mĩ Nghiệp – nổi tiêng với nghề dệt thổ cẩm – thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Inrasara sinh năm 1957. Năm 2017 này, anh tròn 60 tuổi.
Lễ tẩy trần tháng Tư – The purification festival in April” là một tuyển tập thơ và trường ca được Nhà xuất bản Văn Nghệ xuất bản năm 2005. Tuyển tập thơ gồm 26 bài thơ và 6 đoạn trường ca và được in với 2 thứ tiếng: Việt, Anh. Tác phẩm này đã mang về cho Inrasara 2 giải thưởng: Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam và Giải thưởng Văn học Đông Nam Á (ASEAN).
Trong bài viết này, tôi chỉ điểm qua “Lời đề từ” và 5 bài thơ mà tôi yêu thích. Như thế, bài viết sẽ ngắn gọn hơn, ít làm mất thì giờ quí báu của người đọc hơn. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: HÀNH TRÌNH VĂN HÓA CHĂM – MỘT HÀNH TRÌNH MỚI

Đọc Hành trình Văn hóa Chăm, của Inrajaka, NXB Văn hóa Dân tộc, 2017
Hanhtrinh VH Cham
Hành trình Văn hóa Chăm của Inrajaka do nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc ấn hành tháng 11 năm 2017, là tác phẩm đầu tay của một tác giả còn khá trẻ: 33 tuổi. Sách dày 200 trang, bao quát cả phạm vi rộng lớn thuộc nhiều lĩnh vực, khía cạnh của một vương quốc cổ, một tộc người đã dựng xây nền văn minh phát triển sớm trên phần lớn giải đất miền Trung Việt Nam ngày nay.
Tác giả dẫn đưa người đọc vào cuộc hành trình thú vị: Từ lịch sử vương quốc Champa đến lai lịch tộc người Chăm, từ văn hóa vật chất đến văn hóa tinh thần sang văn hóa ứng xử, đều được tác giả động cấp đến với một văn phong giản đơn mà không kém thú vị. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Nguyễn Thị Minh Huệ: DẤU ẤN HẬU HIỆN ĐẠI TRONG THƠ HOÀNG HƯNG & INRASARA

ĐH Huế – Trường ĐH Sư phạm
Nguyễn Thị Minh Huệ
Luận văn Thạc sĩ Ngữ văn [theo định hướng nghiên cứu] – 2017
2017-MinhHue-02
Đây là Luận văn Thạc sĩ thứ 9 về Inrasara, và lần đầu tiên được/ bị ngồi chung [với nhà thơ Hoàng Hưng. Xin cut & paste như là lời cảm ơn dành cho tác giả nhân Thanksgiving Day.

*
Chúng ta nhắc đến ông với tư cách là nhà nghiên cứu, phê bình văn học, nhất là về thơ Việt hiện đại, đặc biệt là thơ thời kỳ đổi mới. Nghiên cứu, phê bình thơ là lĩnh vực định hình phong cách Inrasara: mạnh mẽ, trung thực, có nhiều phản biện thẳng thắn, nhiều khi quyết liệt đúng với bản tính người Chăm, đặc biệt là rất nghiêm túc, tận tụy và luôn có những tìm tòi, phát hiện mới mẻ.
Hiện nay ông không chỉ làm thơ mà còn là nhà nghiên cứu phê bình hậu hiện đại sắc sảo được giới văn nghệ vô cùng kính nể.

VỀ THƠ Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

ĐI TÌM BẢN TRƯỜNG CA BỎ HOANG

[Tặng Linh Dang, Amuchandra Luu, Jaka Năng Tuệ Phú & Hienquy Ba, Duong Nguyen: 2 bạn có câu hỏi, và đây một phản hồi như là lời từ biệt]
1. 17 thế kỉ, ông bà Cham đã góp
+ 2 thứ cho Việt Nam:
Thứ nhất, nền Hải sử bổ khuyết cho lịch sử Việt Nam, và Văn hóa Biển làm đầy văn hóa đa dân tộc Việt Nam.
Thứ hai rõ nhất, là tháp Chàm với 7 phong cách lớn – niềm hãnh diện cho cả Việt Nam.
+ Và 1 cho nhân loại: Đạo Ahiêr-Awal, là độc nhất vô nhị của loài người.
2. Tại sao “Đạo Ahiêr-Awal”?
Islam nhập địa Champa, lớn mạnh, và xung đột với vương quốc Ấn Độ giáo [thi sĩ Dang Thuong Nguyen chắc hiểu rõ nỗi này]. Sau 3 thế kỉ xung đột [thể hiện lồ lộ trong văn chương dù lịch sử Champa không ghi], vị anh quân Pô Rômê đã:
HÓA GIẢI Islam thành Bà-ni,
HÒA GIẢI Bà-ni với Ấn Độ giáo thành “Đạo Ahiêr-Awal”
Để làm nên một cặp đôi chỉnh thể toàn diện: Đực Cái, Nam Nữ. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.8/10 (10 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 2 votes)

9 câu hỏi ngắn & Inrasara trả lời nhanh

[Ở buổi nói chuyện với độc giả Distant Horizons & cuộc gặp sau đó, đây là 9 câu hỏi & trả lời nhanh – cần ghi lại kỉ niệm]
2014-NgXuanHoang
1. Tại sao Sara bỏ Đại học?
– Ở đó tôi thấy không có gì để học cả.
width="200"
width="300"
2. Đâu là đóng góp quan trọng nhất của Cham cho thế giới?
Đạo Ahiêr-Awal. Quan trọng, vì nó độc nhất vô nhị, gương sáng cho hóa giải và hòa giải ý thức hệ hôm nay. Và nhất là, để sở hữu nó, Champa phải trả giá bằng chính vận mệnh của mình. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)