GIẢI ẢO TRUYỀN THỐNG.bis

Do có sự nhầm lẫm giữa cặp phạm trù: SÁNG TẠO/ TRUYỀN THỐNG với TRÙNG TU, CHUẨN HÓA, nên mới có “bis” này. Nhầm lẫn có thể do tâm sanh hay bởi gì khác, nhưng ta cứ tạm cho là do ngây ngô về tri thức. Dẫu sao hữu ích của nhầm lẫn cũng gợi ý cho một giải minh cần thiết.
Đưa ví dụ cụ thể, vấn đề sẽ tự nó sáng rỡ.

1. SÁNG TẠO
Lục bát được xem là truyền thống thơ Việt, khi Bùi Giáng đưa lục bát thoát ra khỏi tâm thức cổ điển hay hiện đại để lấn sang hậu hiện đại, ta gọi đó là một sáng tạo. Đó là điều trước ông chưa ai làm.
Khi Thanh Tâm Tuyền từ bỏ lục bát, để tiếp nhận thơ tự do Tây phương và viết với tâm thức hiện sinh, ta gọi thơ tự do của TTT là sáng tạo.
Vẫn là thơ, vẫn mục đích hướng đến độc giả, cùng phương tiện là tiếng Việt, nhưng 2 nhà này đã có những xử lí rất KHÁC. Khác này là sáng tạo. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GIẢO ẢO TRUYỀN THỐNG

Po Inư Nưgar ở Nha Trang
Po Klaung.1
Một bạn FB sau khi tặng huân chương cho tôi “tội phá hoại truyền thống”, đã khuếch trương ý tưởng về kẻ sáng tạo rất ớn như sau: “Như vậy thì phải giết nghệ sĩ đi, vì tội phá hoại truyền thống văn hóa dân tộc”.
Tiếc là bạn ấy không phải là kẻ đầu tiên, bởi “giết” thì nhân loại đã từng “giết” nghệ sĩ từ xưa, và giết nhiều rồi, cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng. Dẫu sao nghệ sĩ vẫn cứ sáng tạo! Vì đó là định mệnh của hắn. Kẻ sáng tạo luôn làm khác, lật đổ truyền thống, cả cũ lẫn đương thời. Làm khác, lật đổ để tạo ra truyền thống khác. Thế mới gọi là sáng tạo. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

3 ĐIỀU Ở VIỆT NAM TÔI KHÔNG HIỂU NỔI, VÀ một góc bất phục tùng dân sự Civil Disobedience

A. 3 ĐIỀU Ở VIỆT NAM TÔI KHÔNG HIỂU NỔI

Ngheo
1. Tham ô.
Không hiểu tại sao quan tham ô tàn bạo thế? Chưa đề cập hệ thống, chỉ xin nói riêng rẽ cá nhân. Con người ai mà chả tham, nhưng hãy xem đồng lương của ta, rồi đặt nó bên cạnh nhà lầu + xe hơi + đất đai của ta. Con cháu ta hỏi ta: Bố mẹ/ ông bà lấy tiền đâu lắm thế, ta trả lời chúng thế nào đây. Không trả lời được, thì làm sao ta dạy con cái.
– Ta dạy chúng làm người TỐT được không, trong khi “gương sáng” rành rành đó, bày ra trước mắt chúng, hàng ngày?
– Ta chỉ có thể bỏ mặc cho chúng MẤT DẠY. Vậy thì hỏi làm sao ta mong con cháu ta thành NGƯỜI, ở một tương lai gần, và xa?
Ta đang triệt tiêu chính con cháu ta mà không biết – không thể hiểu! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Chuyện vui. LÀM NHÀ NGHIÊN CỨU LÀ MỘT TAI NẠN

[I have a dream: to be a CHAM STORYTELLER.
In the future I would want to continue writing poetry since I really love it. But, most of all, I would want to return to my hometown and become a Cham storyteller. Cham communities have many stories, and they need to be told to the world. I feel it’s my duty to help tell these stories.]

Mùa hè 1984, thuở còn làm việc ở Ban Biên soạn sách chữ Chăm – Phan Rang, buổi tối, yut Châu Văn Thủ đạp xe qua rủ tôi ra tiệm nước mía ở “Bến xe Nha Trang”. Cùng đi có Phú Văn Hẳn. Tôi biết Hẳn sơ sơ, nhưng qua Thủ tôi tin bạn trẻ ấy, ý định giao toàn bộ tư liệu về ngôn ngữ Cham của tôi cho Hẳn dùng tùy nghi. Nữa, Cử nhân về ngôn ngữ là hàng hiếm ở cộng đồng Cham thời đó. Rủi thay, Hẳn ậm ờ rồi thôi.
Như sau đó vài tháng, yut Lưu Văn Đảo không mặn mà gợi ý của tôi giao toàn bộ tư liệu về văn học Cham [rất khá] cho bạn. Yut là người hội đủ yếu tố xử lí tư liệu ấy: giỏi chữ Cham, yêu văn học, và có tinh thần Cham. Tôi rất tin yut. Từ chối, Hẳn thì tôi không biết nguyên do, còn Đảo, có lẽ bạn mới ra tù, chưa định. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 9.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

THÓI TẬT TRÌ HOÃN PROCRASTINATION & BÀI THUỐC CHỮA TRỊ

1. Có mênh mông kiểu và lí do trì hoãn.
Trì hoãn là thói tật của con người, không ai không mắc phải. Nhận email, thay vì trả lời ngay, trong khi trả lời chỉ mất 1-2 phút, vậy mà ta trì hoãn; và lắm lúc… quên luôn. Ta cứ khất, hẹn lại vào ngày mai.
Ngày mai, tuần tới, sang năm, mai mốt, một ngày nào đó, sớm thôi… là thứ không bao giờ tới. Mãi mãi KHÔNG BAO GIỜ.
Chuyện nhỏ là vậy, chuyện lớn như Dự án cũng không khác. Ta lên kế hoạch chi tiết ra vẻ rất khả thi, nhưng làm dở chừng, bỏ; sau đó nổi hứng, ta tiếp tục rồi khi thấy mục tiêu sa mù quá, ta nghe nản và bỏ luôn.
Mãi mãi là “ngày mai”, có khi ngày mai ấy chỉ còn là thời đoạn rất ngắn cho một chương trình dài hạn. Ta tự lường gạt với câu: “Làm việc dưới áp lực mới có hiệu quả”. Đợi giờ chót, ta cắm đầu vào làm, rồi khi thành quả không như mong đợi, ta nghe thiếu tự tin. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: CẢM NHẬN HOÀNG THỤY ANH

Nhận bản thảo Người Đàn Bà Sinh Ra Từ Mưa do Hoàng Thụy Anh gửi qua email đính kèm tin nhắn: “Được thì anh Sara cho vài lời nhé”. Khi ấy tôi đang Thái Lan túi bụi giấy với chữ, nên quên bẵng đi. Sau hơn tháng, bạn thơ nhắc, tôi mới nhớ ra, và góp nhời tán. Tiếc là tán tỉnh ấy không lọt tai cô nàng, nên bị rớt khỏi “bạt” [tai].
Đầu tuần nhận sách bạn thơ gửi tặng, đọc qua mới hay 6 bạn văn/ thơ tán tỉnh đẹp quá, chớ tán kiểu mình bị out ở vòng gửi xe là phải. Dẫu sau lời đã nói [viết] ra, cần cho nó o oe góp mặt với đời ơ FB để gọi là chút quà… kỉ niệm.

*
CẢM NHẬN HOÀNG THỤY ANH

Người đàn bà sinh ra từ mưa là chuyện tình
không giống chuyện tình khổ ải đầy thương cảm của Love story, chuyện tình đau đớn chia xé lấy đi bao nhiêu nước mắt từ mấy thế hệ tình nhân của Romeo and Juliet, hay chuyện tình bi thảm của chàng trai Bà-ni yêu một cô gái Cham Bà-la-môn đã nhảy lên giàn lửa để chết theo người yêu, sau khi ném bản trường ca vừa viết xong, kể lại chuyện tình bóng tối của mình Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GANAP MONG 09.

In 2007 and 2008, I was in charge of the Literary Round Table. Its topics aimed to the activities of contemporary Vietnam literature. Here, we focused on the peripheral one.
What’s the Peripheral Literature? It includes Ehthnic minority literature, Overseas Vietnamese literature, Female authors, Writers who are distant from large cultural centers, and Marginalized writers – particularly Group Open Mouth’s poets.
This group came from a non-mainstream form of writing. I’m very festinating to their intentions, and I’m the first critic introducing their works on media. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GANAP MONG 08.

When people think of Cham, they often think of temples, or Kate festival. But I am aware not only Cham art is important; literature is, too.
Where is the Cham literature?
Solving this problem is a really difficult thing for someone like me. Not only because I have never written any research paper before, but also because reference materials on Cham literature are very rare.
It does not matter! I spent all my youth wandering throught the most of Cham villages to collect manuscripts, then study and write to realize my own aspiration.
Finally, after 24 years of work, I achieved my goal. In 1995, “The literature of Champa: Outline and selections” of over 1,000 pages were published. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GANAP MONG 07.

I remain sorrowful and hence I am alive
I still write and so I still love
when I cease to love I will have already died (Translated by Alec G. Schachner)
Tôi còn buồn là tôi còn sống
tôi còn viết là tôi còn yêu
tôi hết yêu là tôi đã chết.
Dahlak dōk drôi nan dahlak dōk diup
Dahlak dōk wak nan dahlak dōk ranam
Dahlak abih ranam mong yau mưnuix mưtai bloh.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GANAP MONG 06.

In the contemporary world, the streams of literature are considered peripheral ones, although they still have their stable standing. They help enrich national literatures in the family of South East Asian nations. That is either their position, an affirmation of the spirit of great integration. This is certain.
In recent years, I have paid more attention to Cham society. So, I wrote many essays not only focusing on the past, but more on the current Cham life.

Dalam rai uni, khôl kanưdha mưlāng bloh urāng mong yau dōk di lingiu adat jāng hu libik dang biak karei crih. Nhu ngak mưda ka ilimô ia Biêtnām dalam wāng nưgar Agrih cau Āk. Kabha nan brei thau bruk pakhang êng drei, thong pabiđāng mat ar patamư prong. Kardak yau nan!
Dôm thun xani, dahlak pacaup tamư dalam buk krām Cam rilô hơn. Ywa nan mưng wak rilô kadha mưnưg, ôh njaup yōm dôm pakār klak bloh dôm bruk birau bblwak di nan.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)