Chuyện văn nghệ VN 14. TIẾNG NÓI ĐƯỜNG BIÊN 02

(đảng [phe, bè] phái tính trong sinh hoạt văn học)
Là tiếng nói không phe này, không phe kia, cũng không trung lập hay phe giữa, càng không là hợp lưu – mà là “đường biên”: một tiếng nói phi tâm hóa toàn triệt!

4 Câu chuyện
1. Hội thảo thơ tại TPHCM, 25-8-2006, trên một tờ báo ngày, một phóng viên đã diễn sai tham luận của tôi, tôi phone tới Ban biên tâp “mắng vốn”. Ông chủ tờ báo trả lời đầy thiện chí: “Sara viết phản hồi đi, tôi sẽ cho lên ngay ngày mai”. Thế là tôi viết. Nhưng tội là, trong phản hồi công phu kia, tôi “sơ ý” trích đoạn ngắn Nguyễn Hưng Quốc [thuần về văn học]. Ông trả lời [qua một người bạn] khá… vô tư: “Sara nhận bao nhiêu ơn mưa móc của Nhà nước ta mà lại nghe nhà văn phản động ở nước ngoài”. Thân phận bài kia ra sao ai cũng biết. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHÚNG TA ĐANG TÀN PHÁ SINH LỰC TINH TÚY NHẤT CỦA CHÚNG TA, HẰNG NGÀY 02. Nguyễn Hiến Lê.

Là một hiện tượng.
Tôi nghĩ, chỉ có đất Sài Gòn mới tạo nên, dưỡng nuôi và chấp nhận hiện tượng.
Hiện tượng Bùi Giáng, hiện tượng Phạm Công Thiện, hiện tượng Trịnh Công Sơn, và hiện tượng Nguyễn Hiến Lê – một hiện tượng học giả.

Là nhà văn, nhà ngôn ngữ, nhà khảo cứu, dịch giả. Ông hoạt động chữ nghĩa độc lập. Phạm vi viết của ông rất rộng: văn học, ngữ học, triết học, lịch sử, du ký, chính trị, kinh tế, sách học làm người, gương danh nhân… Lĩnh vực nào ông cũng thành công.
Văn ông không cầu kì mà hấp dẫn. Hấp dẫn từ lớp người đọc tuổi mới lớn cho chí nhà nghiên cứu đầu bạc. Hấp dẫn kéo dài từ những năm đầu thập niên 60, đến hôm nay vẫn còn giữ được sức hấp dẫn.
Thế nên không lạ, hiện nay ở hầu hết tuần lễ sách, luôn có một Gian hàng Nguyễn Hiến Lê. Là điều hiếm “nhà” nào có được. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

CHÚNG TA ĐANG TÀN PHÁ SINH LỰC TINH TÚY NHẤT CỦA CHÚNG TA, HẰNG NGÀY 01. Nguyễn Bình Phương.

Phương là một trong những người thoát khỏi nỗi ấy.

Là Tổng biên tập tạp chí Văn nghệ Quân đội, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam, hai chiếc ghế ngó cũng ghê. Nhưng anh không nịnh trên, lấy lòng dưới để được nó. Có nó, anh không lăng xăng này nọ. Hiếm khi trả lời phỏng vấn hay chường mặt trên báo chí, tránh các buổi ra mắt sách hay bàn tròn văn học; hội thảo hay hội nghị không, chủ tịch đoàn anh càng không.
Tóm, anh không lãng phí cho những gì ngoài lề.
Anh viết.

Là nhà văn đẫm trí tuệ, anh biết. Nhưng anh không xuống đường hay kêu gọi xuống đường, anh không kí kháng thư các loại, càng không chơi Facebook phê phán chuyện văn chương, hay lên tiếng chuyện thời sự xã hội.
Anh viết. Thơ và tiểu thuyết. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGHĨ TỪ FORMOSA 5- CHÍNH TRỊ VIỆT NAM & VÔ MINH

“Từ khi chúng ta là hội thoại, và có thể nghe ra nhau” – Hoelderlin.

Con người là con vật chính trị. Riêng ở Việt Nam hiện nay, chính trị gần như quấn chặt lấy con người trong từng hành vi nhỏ nhất, ngôn từ vu vơ nhất, theo sinh linh VN từ trong giường chiếu cho đến trên mạng lưới internet.
Trong các bài “Nghĩ từ Formosa 1-3”, tôi đã thử phân tích “tham” dẫn đến “si”, “si” dẫn qua “sân [hận]” của con người hiện đại VN, đến nỗi mọi ý hướng tìm cầu “hòa giải” đều thất bại. Rồi khi “vô minh” kia bị bóng ma chính trị thời cuộc hôm nay ám, nó càng đẩy con người VN rơi vào vòng xoáy của thù hận và chia xé không lối thoát. Từ sinh linh ít học cho đến người được cho là trí thức. Cả ở cộng đồng bé tí, là Cham.

Tuần trước, bạn trẻ Cham KD tố cáo tôi hết hùa Cộng Sản chống Champaka, lại chạy theo tàn dư Cộng Hòa chống Cộng Sản. Hôm qua, trao đổi về Formosa, nhà thơ TTTh khi không gán cho tôi cái nhãn “Cộng sản Champa”. Một cán bộ trên thì kêu “sao chuyện gì của Nhà nước ta Sara cũng viết chống thế”. Không lạ, khi bạn thơ thâm tình đã rất thiện chí khuyên tôi: Anh Sara nên chọn hẳn một bên đi.
Nhưng làm sao mà chọn? Tại sao cứ phải phe này hay phái kia, mới được? Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: NHÀ PHÊ BÌNH CỦA THẾ HỆ

Phát biểu tại Hội nghị lý luận, phê bình văn học lần thứ IV: “Văn học 30 năm đổi mới, hội nhập và phát triển 1986-2016” – Hội Nhà văn Việt Nam, Tam Đảo, 6.2016.
Dự kiến là thế, nhưng do trục trặc rất ư hậu hiện đại, nên tác giả của nó vắng mặt ở diễn đàn lớn [và… loạn] này.

1. Sao gọi là nhà phê bình của thế hệ?
Mỗi thế hệ sáng tác cần có nhà phê bình của mình, một người theo dõi toàn cảnh, ghi nhận và đánh giá các tác phẩm ra đời trong thời đoạn văn học nhất định.
Không phải họ không đọc, và không thể đánh giá tác phẩm của thế hệ đi trước, mà bởi thế hệ nhà văn đó đã có người làm rồi, và có thể đã làm khá tốt rồi. Trong khi đó, các sáng tác mới nhất của thế hệ đượng đại chưa được ghi nhận. Hơn nữa, ở ngày hôm nay bao nhiêu khuôn mặt mới xuất hiện và cho ra đời bao nhiêu tác phẩm mới lạ; đọc tất cả chúng là điều bất khả, ngay cả với người yêu văn học nhất. Thế nên, một nhà phê bình chỉ có thể bao quát một thể loại, thậm chí một trào lưu ở một thời đoạn nhất định. Và không thể khác, nếu hắn muốn làm tốt công việc của mình.

2. Đối tượng phê bình của tôi
Cá nhân tôi, với tư cách một người làm phê bình cũng thế.
Tôi vẫn theo dõi tiến trình văn học Việt Nam hiện đại, nhưng thể loại ưu tiên của tôi là thơ. Thơ, tôi vẫn đọc Thanh Thảo, Hữu Thỉnh, Nguyễn Trọng Tạo, cùng các nhà thơ chống Mỹ và thế hệ nhà thơ hậu chiến, song đối tượng phê bình chính của tôi là nhà thơ thời Đổi mới, hậu Đổi mới, và nhất là các sáng tác ngoại biên.
Sáng tác ngoại biên, có thể kể: Tác phẩm của nhà thơ Dân tộc thiểu số, các sáng tác của người Việt hải ngoại, thơ của cây bút chưa là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, các nhà thơ cư trú ở vùng sâu vùng xa ít được biết đến, văn chương mạng, và cả các tên tuổi xuất hiện ngoài luồng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGHĨ TỪ FORMOSA 04. VÔ MINH & HÀNH ĐỘNG

[Chuyện liên quan đến Cham]

1. Vừa qua, FB Săm Ri có bài tố cáo tôi theo Cộng sản chống Champaka, rồi theo tàn dư Cộng hòa chống Cộng sản [và…], tôi mới có: “Thư gửi Kiều Dung” đính chính sự vụ.
Hai bạn trẻ viết cho tôi: “Anh Sara không trả lời gì cả thì tốt hơn”. Tôi reply: “Mình luôn viết lại một lần về ngộ nhận của bất kì Cham nào; một lần, nếu không nghe thì thôi. Đó là nguyên tắc của mình, bạn à”.
Một bạn viết dài hơn, đại ý: “Sara hay lên tiếng về các vấn đề cộng đồng Cham, trong đó nhiều vụ cũng mang lại hiệu quả. KD xuyên tạc cei Sara như thế; vậy nếu gia đình nó bị nạn, cei có lên tiếng bênh vực không?”

2. Hỏi như vậy là rất đúng với tâm lí chung: Nó muốn hạ uy tín mình, thì hà cớ mình phải đấu tranh cho nó! Tôi nghĩ, và làm khác. Ví dụ: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THƯ CHO KIỀU DUNG

Sài Gòn, tối 5-6-2016
Kiều Dung mến
Lẽ ra với lời lẽ HỖN của cháu, cei không nói thì hay hơn. Dẫu sao cei nghĩ cháu còn trẻ người non dạ, nên viết vài dòng, chủ yếu GIÚP CHÁU HIỂU VẤN ĐỀ, từ đó hối lỗi vẫn còn kịp.
Chú ý:
Cei không bàn chuyện mơ hồ thiếu chứng cứ, như: chó săn, Fulro, hay Việt Nam Cộng hòa gì đó. Vì tất cả cháu chỉ nghe nói, suy đoán và tin vào nghe nói với suy đoán kia.
Cei cũng không bàn chuyện về các bạn trẻ với nhau, vì cei Sara không biết gì về quan hệ giữa mấy đứa.

Mà chỉ nói chuyện cụ thể có thể kiểm chứng được:
1. Cháu nói cei Sara không viết thơ bằng tiếng Chăm là SAI to. Hè 1975, cei viết 2 trường ca tiếng Cham [và 200 bài thơ] dạy lớp tiếng Cham ở Chakleng và dạy thêm 2 khóa ở Phan Rang nữa. Lúc đó cháu chưa sinh nên không biết. Nhân chứng vật chứng còn sống cả. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 2 votes)

NGHĨ TỪ FORMOSA

01- THAM, SI & ĐỔ VỠ

Mọi rắc rối đời người đều khởi đầu bằng THAM. Tham tối mắt tối mũi thành SI. Si nên làm bừa nói bậy, từ đó dẫn tới đỗ vỡ và đau khổ.
Tôi có bạn học cũ chơi hụi đổ nợ. Chị bảo do tin người mới ra nông nỗi, tôi nói: không phải, do bạn tham thôi. Tham, thấy lợi nhiều, nhanh, dễ thì nhào vô. Được vài kèo, sau đổ nợ là khó tránh.
Mươi năm trước, thằng em bạn học rủ tôi nhập cuộc bán hàng đa cấp. Sau 3 tháng, anh em mình chả phải làm gì, chỉ biết đi xe bốn bánh du lịch thôi. Tôi đùa hắn: muốn chơi bốn bánh, anh đã chơi lâu rồi. Chưa đầy 2 tháng, hắn suýt lên xe 4 bánh du lịch nhà đá.
Nguyên tắc của tôi: Chỗ nào kiếm tiền dễ thì tránh xa. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THI CA CỨU RỖI

“Dường như ngày tận thế đang đến, thế giới chìm xuống…
nhưng tôi vẫn kể, như đã nói từ đầu…
bằng giọng kể đứt quãng của mình,
giọng kể giúp tôi gượng dậy…

Thi ca cứu rỗi sự hỗn loạn của thực tại…
và cứu rỗi tương lai. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)