NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 05

05. Triết lí tiền lẻ [trích tiểu thuyết Chân Dung Cát]

Trở lại với câu chuyện của chúng ta.
Trong khi lập hồ sơ bệnh án, Ông Malâm bất ngờ phát hiện thêm thứ bệnh lạ lẫm dẫu không làm sứt mẻ ai nhưng lậm đời nối đời và đã mãn tính – loại bệnh y học rất lúng túng đặt tên.
Với 80 mẫu ruộng trên hai nghìn khẩu nhưng dân ở đây sau vụ gieo, vội vã lùa trâu bán đứng cho trời nuôi trên rừng, rồi sau khi gặt chở bó lúa về cứ chất bỏ đó cả tháng đá banh, tán dóc đã đời mới vào rừng tìm trâu về đạp ra hạt. Ngoài ra không làm gì cả. Gánh hàng rong, làm rau muống, thả lưới cá bán ư? Hãy để mấy thứ lẻ tẻ đó cho ba Tàu với người Yôn lo. Cả làng có bốn quán tạp hóa nhưng là của người Hoa. Hớt tóc ư, đám con trai phải đạp xe hơn cây số lên Phú Quý, rủi xe có xì bánh thì chịu dắt bộ chứ đừng hòng tìm thấy thợ vá bánh là Cham tại quê. Thợ rèn, thợ hồ, thợ đập đá, bà bán mắm, chị bán bong bóng cho trẻ con… tất tần tật là người đàng quê phương nào lưu lạc tới và luôn được người làng nhìn bằng con mắt cha nội trên ngó xuống. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: -1 (from 1 vote)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 04

04. KHÓ – VƯỢT KHÓ, BUỒN – GIẢI BUỒN

Loạt bài “Người Cham vẫn có thể làm giàu” – nhất là bài về Pabblāp Birau – nhận được nhiều phản hồi, trong đó 2 phản hồi đáng kể nhất:
– Xây dựng Làng Thuốc nam Phước Nhơn quá khó
– Pabblāp Birau còn tồn đọng nhiều cái nhức mắt, nhắc lại thêm buồn thôi.

1. KHÓ KHĂN
Làng Thuốc nam chắc gì đã khó khăn hơn Gốm hay Thổ cẩm.
Gốm Bàu Trúc, xin trích trường ca Quê Hương (trong Tháp Nắng):
Ai đang đi kia?
Băng cánh đồng khô chân trần hối hả
Đội giành gốm to đi giữa trưa nắng hạ
Có kịp bữa cơm, đám con đói lao nhao?

Thổ cẩm Chakleng cũng chẳng khác là bao. Trước 1985, dân Chakleng còn gùi “khăn dằn” lên đất Thượng nao Cru. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 03

03. Làm gì để Pabblāp Birau ổn định?

Pabblāp Birau có nghề thuốc nam cổ truyền.
Thế nhưng trong khi Làng gốm Bàu Trúc và Làng Thổ cẩm Mỹ Nghiệp ổn định, thì Pabblāp Birau lại bất ổn. Bất ổn do nhiều nguyên do khác nhau, nhưng nguyên nhân cốt yếu lại từ chính bản thân làng nghề của mình: Bán thuốc nam dạo!
Vậy, làm gì?

1. Ưu điểm
– Pabblāp Birau là một trong 3 làng Cham lớn nhất, dân làng học hành cao, nhiều người thành đạt.
– Và là làng có nghề thuốc nam cổ truyền.
– Xưa, Pabblāp Birau là palei Cham giàu có hạng.
Vậy mà Pabblāp Birau hôm nay đang bất ốn, và có nguy cơ kéo dài…

2. Thiếu khuyết
– Dân làng thu nhập khá cao so với các palei Cham khác, nhưng chợ lại không ra chợ. Nhìn CHỢ là biết nếp sống dân làng, thế mà, muốn có hàng tốt, cá tươi không ít gia đình phải chạy xe qua An Xuân. Dân làng vừa thất thu, vừa bất tiện đủ đường. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 02

02. Chakleng có thể trở thành làng điểm

Vừa qua, người của UBND Thị trấn Phước Dân gặp tôi nhờ tham mưu về nền tảng văn hóa để xây dựng Làng Nghề-Du lịch cho Thị trấn. Nhân bàn về Cham làm giàu, dù có vài chi tiết lặp lại, tôi xin nêu 2 làng có nhiều điểm giống nhau để đối chứng: Chakleng & Pabblāp Birau.
Chakleng có 2 may mắn:
+ Đầu tiên, theo quan niệm Cham, Chakleng có vị trí địa lí đẹp nhất, hơn nữa làng ngự ở khu vực trung tâm palei Cham Ninh Thuận.
+ Có nghề dệt Thổ cẩm, và Làng nghề được đầu tư nhiều nhất, và phát triển mạnh nhất.

1. Để xây dựng Chakleng thành Làng Du lịch, thử điểm lại:
Chakleng CỔ. Xa, đó là làng cố có tên trên bia kí; làng của ông bà nuôi Pô Klōng Girai với Đập Nha Trinh và Tháp Pô Klōng Girai thế kỉ XIII; cạnh đó là Pô Nai ở núi Chà Bang. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 01

01. Giải định kiến: “Không ai giàu 3 họ”

Vừa đọc qua cái tít bài viết của Nguyễn Văn Tỷ bàn về kinh tế Cham đăng Tagalau, không ít người dè bỉu: “Ông Tỷ làm ăn chẳng nên thân mà đi dạy người ta làm kinh tế”. Là một phát ngôn hơi bị bậy. Tại sao? Đâu phải huấn luyện viên nào cũng là ngôi sao bóng đá, đâu phải nhà kinh tế nào cũng là triệu phú, hoặc một nhà phê bình thơ xuất sắc đâu cần ông ta biết làm thơ, hoặc làm thơ hay?
Hôm nay tôi bày Cham làm kinh tế, sẽ không bị vạ kia, không khó hiểu: Tôi đã từng 2 lần tay trắng làm nên – một ở nông thôn Cham, và một ngay trung tâm Sài Gòn.
Loạt bài làm thành serie, vừa lí thuyết vừa cụ thể về thực tiễn các palei Cham. Mời bà con và các bạn theo dõi.

01. Giải định kiến: “Không ai giàu 3 họ”
Cham cần giàu thì rõ rồi. Cham cần có nhiều người giàu – càng đúng. Và ngay cả anh láng giềng có cái mặt chả ưa nổi sống sát nhà ta, ta cũng cầu cho nó giàu.
Còn thấy người giỏi hơn ta, làm được hay giàu hơn ta mà ta sanh tâm ganh ghét, ta nói xấu, ta nảy ý làm hại, thì chỉ tổ tự chứng tỏ ta… KHỜ, không là gì khác. Tại sao? Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Jaya Bahasa: ĐỀN THỜ PO INÂ NÂGAR SAU TRÙNG TU

SAMSUNG DIGITAL CAMERA

SAMSUNG DIGITAL CAMERA


Trong một lần đi tham dự lễ hội Katê ở đền Po Inâ Nâgar thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, tôi có chứng kiến bà Pajau lên đồng và phán rằng rồi mai đây ngôi đền sẽ được xây dựng lại mới hơn và to đẹp hơn. Vài năm sau, ca sĩ Chế Linh xúc tiến vận động xây dựng ngôi đền cùng với bản thiết kế hoành tráng. Cứ ngỡ lời tinh tri đó sớm trở thành hiện thực. Nhưng, dự án của Chế Linh bị thất bại tại chính quê hương đã nuôi dưỡng ông khôn lớn và cho ông chất giọng làm say mê lòng người. Thế là, tập đoàn kinh tế Tôn Hoa Sen nhảy vào Ninh Thuận mở rộng thị trường kinh doanh đã mạnh tay mở hầu bao tặng cho UBND tỉnh 5 tỷ đồng để trùng tu di tích đền thờ Po Inâ Nâgar. Đến đây, tôi mới tin chắc lời tiên tri đã linh ứng. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Đỗ Tấn Thảo: TẾT VÀ NHỮNG TÀU LÁ CHUỐI

Truyện ngắn

Nhà tôi gần nhà nó, gần đến nỗi con rắn mối da láng lậy trườn quá rào gợn tiếng lướt tiêu sơ, tiếng mối mọt gặm nhấm còn nghe rệu rạc hao gầy, tiếng con thạch sùng tặc lưỡi đêm khuya còn nghe dư vang nỗi niềm hối tiếc, tiếc cho những năm tháng hoang vu đời người, tiếc cho tháng ngày qua mau
Tôi nhẹ nhàng mở cửa đón một ít gió trời và ngắm nhìn hoa mơ một chút nhụy
Tôi nói, mấy tàu lá chuối sau hè mấy bữa rày đưa qua đưa lại, liếc qua liếc lại như cặp mắt ướt đa tình, thi thoảng nhỏ chậm rãi từng giọt nước còn sót lại của mùa đông như tiển đưa một trĩu nặng hay tự nhiên trôi ẩm mốc
Nó nói, mi lại lẩn thẩn nữa rồi, không lo làm ăn, ” nhàn cư vi bất thiện”,nhìn tàu lá chuổi rồi nói huyên thuyên, mà tàu lá chuối sao lại là cặp mắt ướt đa tình!. Tôi cười, đúng vậy người lẩn thẩn thường hay suy tư, ưu tư hay tư duy theo cái kiểu gì đấy! có lần tôi nghe Descanter thốt lên ” tôi tư duy tức là tôi hiện hữu”. Chẳng phải trong khoảng thời gian nhàn rỗi nào đó! người ta hay ngồi cắt đi những móng tay thưa, tỉa tót lại bộ râu, xoa nhẹ những nếp nhăn, à mà cũng là một cái nghề đấy nhé, nghề này cũng thịnh cho những người Việt xa xứ, ở Mỹ chẳng hạn, nhưng đó là công việc ngắn hạn, còn LÀM ĐẸP và vô hạn thì sao?. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

ĐÁM TANG ĐAM CUH CHAM AHIÊR & CÁC BƯỚC CẢI CÁCH

[có tham khảo ý của Đạt Chữ, Lộ Minh Trại, Quảng Đại Thính, Đạt Ngọc Quận]

1. CHAM TIẾP NHẬN & LÀM KHÁC ẤN ĐỘ, TẠI SAO?
Con người là “sinh vật” biết chôn nhau, nói khác đi và ở một bậc cao hơn: biết làm đám tang cho nhau. Đám tang qua nhiều hình thức: Địa táng, thiên táng, thủy táng, hỏa táng… Cham ahiêr, theo hệ văn minh Ấn Độ, hỏa táng.
Người Ấn Độ theo Ấn giáo hỏa táng thế nào? Người mất được làm lễ thiêu, sau đó tất cả di cốt gồm xương, tro, than được cho xuống sông Hằng là con sông linh thiêng. Hết! Rất nhẹ nhàng.
Cham ahiêr nhận ảnh hưởng Ấn Độ chắc chắn vẫn giữ “nguyên bản” Ấn; nhưng sau đó nhận thấy làm theo kiểu Ấn Độ thì HƯ VÔ quá, trong khi dân Đông Nam Á vẫn tục thờ cùng tổ tiên, mà ta cho trôi xuống sông tất tần tật thế thì còn gì để thờ cúng.
Thế là Cham ahiêr nghĩ ra cái KUT. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)