Inrasara: THÔNG ĐIỆP NHƯ LÀ ẨN NGỮ

[một góc nhìn Chậm hơn sự dừng lại, tập thơ Trần Tuấn, NXB Hội Nhà văn, 2017]
TranTuan 4-2008
Hành hương về phía rừng già, rừng già như là giấc mơ nguyên thủy của loài người; hành hương đi tìm giọng nói, giọng nói như là tiếng bập bẹ nguyên sơ của buổi bình minh nhân loại – khi con người hãy còn chưa bị văn minh thao túng, tàn phá, làm suy đồi, tha hóa, và vong thân.
dậy đi thôi
không phải mơ mà chúng ta đang chết

Còn hơn chết, chúng ta chỉ còn là những cái xác biết di động. Đây và kia. Chúng ta đang “lang thang trong thân thể kẻ khác”. Je est un autre: Tôi là kẻ khác, tất cả “tôi”, không ngoại trừ ai. Là chúng ta. Lang thang và lang thang…
Đi, chạy là lang thang. Nói, làm hay không làm gì cả (vô vi) là thang thang. Suy tư hay hành động là lang thang. Không lang thang cũng là thứ lang thang. Lang thang như kẻ mù tìm đường giữa đêm tối với cây nến đang tắt trong tay. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.5/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 2 votes)

GANAP MONG – 02

For a long time, researchers considered “lục bát” forms to be a pure Vietnamese one. Besides, Cham people had a poetic form which look very similar it called “ariya”. Since early 17th century, Cham authors used this form of poetry to write their poems.
Tapa dôm rituh thun talah, ra-mưgru Biêtnām xanưng laic thek lục bát yōm dôm Yôn min hu. Karei di nan, bôl Cam jāng hu thek mưdrơh yau nan, pa-angan ariya. Mưng di akok uthumān XVII, ra-panưh Cam angui “ariya” cwak akayet jāng yau dôm ariya pakan pajơ.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GANAP MONG – 01

At my age of 15, I read two long poems: Ariya Glang Anak and Pauh Catwai – that would influence me later in life. These two poems used to be popular with almost all Cham people, but today I don’t know if any youngsters read and love them.
Kāl tapa 15 thun jiơng, dahlak hu pôic 2 bbôn ariya: Ariya Glang Anak thong Poh Catôi – nhu paxalih mat xanưng dahlak, tôk thit tal rai dahlak mưng nan xani. Dwa bbôn bhāp bini Cam thei jang mưhit jang thau, min urak ni hu thei urāng dalam kōr rineh dōk mong tal thong ranam ariya nan hai thoh!

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Kiều Trang: ẤN TƯỢNG MINH TRIẾT CHAM CỦA INRASARA

Thân gửi nhà thơ, nhà văn, nhà phê bình văn học, nhà nghiên cứu ngôn ngữ, văn chương Cham Inrasara!
Cháu rất vui khi nhận được cuốn sách TRI THỨC VĂN HÓA – MINH TRIẾT CHĂM của bác tại Hội thảo khoa học “Thế hệ nhà văn sau 1975”. Là người ngưỡng mộ bác đã lâu, khi gặp lại càng ngưỡng mộ hơn nữa bởi bác luôn mang trên mình bộ quần áo truyền thống của dân tộc cùng vốn hiểu biết phong phú về văn hóa, văn học… Sau khi đọc xong Minh triết Cham cháu có một vài suy nghĩ, có thể nông nổi, hời hợt chưa sâu sắc, nhưng vẫn muốn viết gửi lại bác. Có gì khiếm khuyết mong bác bỏ quá cho.
Người được tặng sách
Kiều Trang

Kiều Trang: ẤN TƯỢNG MINH TRIẾT CHAM CỦA INRASARA

Tiếp nối mạch nguồn văn hóa Cham từ Văn học Chăm khái luận, Văn học dân gian Chăm, Trường ca Chăm, Sử thi Akayet Chăm, Văn hóa – xã hội Chăm, nghiên cứu và đối thoại, đến Minh triết Cham ngòi bút Inrasara vẫn sung sức bền bỉ trên nền văn hóa dân tộc, “dẫn dụ” người đọc đến những tri thức văn hóa Cham độc đáo. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

7 ĐỨC TÍNH CỦA CON NGƯỜI THẤT BẠI

[đọc & tóm]

Những kẻ thất bại thường sở hữu một/ một vài đức tính sau:
1. Dự án thường lớn, nhưng là dự án trong đầu, trên giấy hay dang dở. Và luôn khất lại: vội gì!
2. Thụ động và tiêu cực. Chờ cơ hội thuận tiện mới làm, lo thất bại hơn là nghĩ về thành công. Thích giao du với kẻ mang tinh thần tiêu cực.
3. Không chịu được chỉ trích, bị phê bình xíu là giật nẩy mình lên như đỉa phải vôi, mà không chịu ngồi lại tự kiểm tại sao mình ra nông nỗi thế.
4. Rất năng khiếu đổ lỗi. Thất bại là bào chữa, đổ thừa: Tại, bởi, do, vì này nọ. Cho hoàn cảnh, nhất là cho kẻ nào đó, chứ không phải tôi. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GIAO CẢM CUỐI

2007-LeanhHoai.01
2015-7-Hieu Constant
Năm 2002, từ bài viết đầu tiên: “Xáo chộn với Bùi Chát” về tập thơ đầu tay của thi sĩ vỉa vè này; và từ tiểu luận đầu tiên: “Khủng hoảng thơ trẻ Sài Gòn” đọc ở Hội thảo chuẩn bị Đại hội Hội Nhà văn VN tại TPHCM, 15 năm đi qua tôi đã viết về non 200 tác giả: Các nhà thơ Dân tộc thiểu số: 26; Thơ Nữ: 34; Thơ Truyền thống: 33; Thơ mới: 37; và Văn xuôi: 30 tác giả.
Đồng thanh đồng khí, tôi cũng được non nửa trăm bạn văn “giao cảm”, nhưng lạ – ở đó chỉ có 2 là NỮ. Mà nữ này, chỉ thể hiện thích thú mảnh đất Cham qua Sara, chứ không phải chính ông Inrasara (“Thèm về quê người/ xem CÁT có gì/ mà người hay thế?” – Hồ Ngọc Hoài). Sự thể nói lên, sức hấp dẫn của tôi với cánh mày râu [nhẵn nhụi hay không nhẵn nhụi] mạnh hơn người khác giới. May hay rủi, tùy! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGÓ LẠI 4 DIỄN TỪ GIẢI THƯỞNG

22 năm làm chữ nghĩa, tôi được 20 giải thưởng các loại. Do nhiều nguyên do khác nhau, tôi chỉ đến nhận 4 lần. Có giải tôi phái bà xã đến nhận, có cái được phát ở quán ăn, có cái tôi nhận qua bưu điện, cũng có cái người ta mang đến tận nhà. Khá đa dạng.
4 “diễn từ” [tạm kêu thế cho oai chút] thuộc 4 tổ chức khác nhau ở 4 thời điểm khác nhau thể hiện tâm thế khác nhau. Thử ngoảnh lại như cách ôn kỉ niệm buồn vui.

1. NĂM 1997: GIẢI THƯỞNG HỘI NHÀ VĂN VIỆT NAM cho Tháp nắng (thơ & trường ca).
Tôi có “diễn từ” ngắn gọi là: “Sẽ không là tiếng chim lẻ loi”. Trích ý chính:

Trong nền văn học cổ điển Cham, hầu hết các sáng tác đều khuyết danh. Tác giả giấu mặt đi cho tác phẩm được hiện thể. Là truyền thống Cham. Nó kéo dài đến tận thời hiện đại…
Trước 1975, một vài khuôn mặt văn nghệ Cham có một số sáng tác đăng rải rác trên các báo, tạp chí ở Sài Gòn. Dẫu còn lẻ loi, mờ nhạt nhưng cần ghi nhận cố gắng hòa nhập của các cá nhân này vào đời sống văn chương tiếng Việt. Nhưng rồi một phần vì thời cuộc, phần nữa do gánh nặng con cái, các tiếng nói này cũng đã mất hút trong vòng xoáy áo cơm thường nhật. Và từ đó đến nay, người Cham im hơi lặng tiếng.
Hai mươi năm đi qua.
Trong hai mươi năm ấy, Tháp nắng dẫu vẫn lặng lẽ hoài thai nhưng chưa một lần hy vọng sẽ chào đời vào một ngày đẹp trời nào đó. Nhưng rồi nó cũng được in, như dạng nó đang có, nghĩa là bớt sần sùi đi, tươm tất hơn. Và may mắn đoạt Giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam. Giải thưởng sẽ như là một khích lệ, một chất kích thích thôi thúc họ sáng tác và xuất hiện. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Khám phá lớn nhất của tôi là khám phá về Tình Yêu [cuối]. LÀM SAO CÓ THỂ NÓI HẾT, MÀ…

Yêu, học và hỏi. Yêu, làm và chiến. Yêu, nói và viết…
Làm sao có thể viết: Về tất cả vấn đề u uẩn của văn học, mọi góc tối của sự kiện xã hội, về kinh tế hay tôn giáo, về tình yêu và tình dục, tưởng tượng cùng liên tưởng tưởng như điên rồ nhất, về mọi khía cạnh của đời sống… mà chẳng chút run tay?
Làm sao có thể phô diễn mọi quan điểm ta, suy nghĩ thoáng qua hay định kiến thâm căn cố đế của ta: Về cá nhân, nhóm hay tổ chức nào đó… một cách công khai, mà không nhuốm chút ác ý?
Làm sao có thể phơi trần mình như là mình: Ở đây ở kia, lúc này lúc khác, cố định hay chuyển dịch, thay đổi qua thời gian – như nó là thế?
Bằng thứ ngôn từ: Trần như cô gái thổ dân châu Úc, sắc như lưỡi gươm Samurai, thanh thoát như cánh bay loài đại bàng, mà không phải ngán ngại?

Đó chính là điều tôi mong dấn tới, ngay khi khởi động cuộc chữ; thế rồi ở đó có vài thứ mình cố thử, và bất lực. Như [Henri Miller về] tình yêu và tình dục chẳng hạn, và vài món khác nữa. Thiểu năng, hay chính nhà văn tự kiểm duyệt? Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Câu chuyện văn nghệ: SÁCH: BÁN, BIẾU &

1. Nhớ, 3 năm trước, bạn văn Trần Nhã Thụy có buổi “ra mắt sách” bỏ túi tại Cà phê đường Ngô Thời Nhiệm, quận 3. Sắp vào cuộc, tôi và các bạn văn được tặng mỗi người 2 cuốn sách. Văn xuôi, cũng nặng kí chớ phải đùa. Tôi rút ví tính trả tiền, được bạn văn phẩy tay: NO. Bạn thấy kì kì, tôi cũng nghe kì kì sao ấy.
Thực tình, với tác phẩm anh chị em văn giới với nhau, tôi muốn mua hơn là được tặng. Giúp nhau thì ít, còn thì ý định tạo thành cái nếp nhiều hơn.
Sau đó vài tháng, Lê Anh Hoài từ Hà Nội vào Sài Gòn “ra mắt sách”. Cũng là văn xuôi. Bạn kêu: “Hoài mang ít cuốn bán cho vui nhé”. Tôi nói: Mang kha khá đi. Cuối cùng, hôm đó truyện cũng “phát hành” rất khá. Đấy là “ban tổ chức” chọn sai địa điểm, chứ có chỗ nào oách hơn thì doanh số cao hơn nhiều. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: PHÊ BÌNH ‘NHÂN’

1. Tiếp nhận phát hiện của người trước + sự quan sát hiện tình sinh hoạt văn học VN đương đại, tôi đã thử nêu và phân tích: “10 căn bệnh phê bình văn học hôm nay”. Sau đó còn thêm: “Phê bình văn học: rên rỉ và đổ thừa”, và vài nhỏ lẻ khác.
Nhân [lưu ý: “phê bình nhân”] Phạm Lưu Vũ “luận tí về đọc văn”, và nhân Paul Nguyễn Hoàng Đức còm rằng:
“người Á Đông chưa có môn phê bình nghệ thuật, mà chỉ ở mức bình tán (tôi chắc chắn về điều này, và sẵn sàng so găng với tất cả những ai dám viết về phê bình như một tiểu luận 300 chữ)”, nên mới có Stt này góp vui.

2. Mấy năm trước Paul Nguyễn Hoàng Đức vài bận nhắc đến so-găng-thơ, nay anh thêm món so-găng-phê-bình, thì quả đích thị tay cừ. Thú thật, tôi rất khoái. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)