CHUYỆN HÔM QUA: YÊU & PHI TÂM HÓA [DECENTRALIZATION]

[Minh giải về chuyện vặt xung quanh vụ Đạo Hồi, Bà-ni, &]

1. Đời tôi là những cuộc: Đi – Đọc – Viết & Nói [10 năm qua, tục gọi là thuyết trình]. Mọi lúc, mọi nơi, và bất tận.
Ngay từ năm 11 tuổi, chuẩn bị lên Trung học, để có tiền mua sách, tôi đã đạp xe cả mùa Hè bán cà-rem: Bal Riya, Bal Cong, Ram… có nơi xa đến 20km. Cấp II Pô-Klong, tôi theo bạn học đi hầu hết palei Cham Ninh Thuận.
Lớn lên, tôi vẫn không chừa thói tật ấy. Từ xóm Việt đến palei Cham, từ buôn Êđê cho chí giồng Khmer miền Tây hay làng quê đất Bắc, tôi cũng không chừa.
Chẳng đồng xu dính túi cũng đi. Đi và vui.
Tôi là thứ sinh linh “sự sự vô ngại” – đúng tinh thần Kinh Hoa Nghiêm với mọi mọi sự việc, con người, ý tưởng. Trong thơ ca, trong nghiên cứu hay cả trong sinh hoạt đời thường. Đạo Phật, Đạo Chúa, Islam, và mọi mọi tôn giáo bất kì – vô phân biệt. Nhập cuộc, lăn xả và hết mình.
Bước vào bất cứ ngôi nhà nào, tôi đều mang tới đó niềm vui: Tặng quà [khi tôi còn là ‘đại gia’], tặng sách, tặng tri thức, tháo gỡ rắc rối họ vướng mắc, giải quyết vấn đề họ gặp phải, hay chỉ làm thứ bầu cho họ trút nỗi niềm. Cũng đủ. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TỪ “TÔN GIÁO: BÀ-NI” SANG “TÔN GIÁO: ĐẠO HỒI” – THÔNG BÁO CUỐI [TẠM]

1. Nguồn cơn
Quyết định về đặt tên tôn giáo do Ủy ban Tôn giáo Trung ương gửi xuống Tỉnh vào tháng 7-2012, Công an Tỉnh dựa vào đó, thực hiện. Thế nên, sai lầm là từ trên [bắt nguồn từ bộ phận tham mưu bên dưới], chứ không phải do Công an, như vài người “la” thế.
Vụ đổi tên này được triển khai từ tháng 4-2017, có nơi sớm, có chỗ chậm. Ở Ninh Thuận, riêng huyện Ninh Hải đã có 127 công dân tín đồ Cham Bà-ni “lãnh đủ”, ở Ninh Phước ít hơn; còn Bình Thuận chưa biết cụ thể thế nào.

2. Cách giải quyết cho công dân là tín đồ Cham Bà-ni
Quyết định thì đã quyết, nhu cầu cần có CMND trong tay là có thật, bộ phận chức năng gợi ý bà con thế này:
– Các tín đồ Bà-ni đã có CMND sai lỡ, cứ tạm dùng, sẽ đổi sau – khi có Quyết định mới.
– Các công dân là tín đồ Cham Bà-ni đến tuổi [hay có nhu cầu làm mới], nếu cấp thiết quá, thì cứ qua Huyện làm và tạm chấp nhận mình là “Đạo Hồi” một thời gian. Còn không, thì ráng ngồi đợi Quyết định mới. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

THẾ NÀO LÀ BÀ-LA-MÔN, BÀ-NI & ISLAM?

[Chuyện ngôn từ: chính danh]

1. Cham Pangdurangga (Ninh Thuận và Bình Thuận ngày nay) có 2 cộng đồng tôn giáo tín ngưỡng chính: Cham Ahiêr và Cham Awal. Qua quá trình lịch sử, cả hai trở thành cặp đôi biểu tượng cho Likei/ Kamei: Nam/ Nữ, Tano/ Binai: Đực/ Cái trong triết lí và sinh hoạt xã hội Cham.
Cham Awal là người Cham theo Islam (du nhập vào Champa khoảng thế kỉ XIV) được bản địa hóa từ thế kỉ XVII mà thành.
– Gọi “Cham Awal” (Bini) để phân biệt với Cham Ahiêr (Cham Bà-la-môn);
“Cham Awal” còn được gọi là:
– “Anưk Bini” để phân biệt với Anưk Chăm [Ahiêr];
– Còn từ “Bà-ni” do Việt phiên âm từ tiếng Cham: “Bani” hay “Bini” để phân biệt với “Chăm” hay “Bà Chăm” – như trước đây có người gọi thế. Ví dụ Ariya Cham Bini: Trường ca Chăm Bà-ni;
– Ngoài ra “Cham Awal” còn có tên gọi khác là “Cham Hồi giáo cũ”, để phân biệt với bộ phận Cham theo Hồi giáo mới (Gah Birau), tức Islam chính thống. Đây là “thuật ngữ” trước 1975 hay dùng. Gọi là “Hồi giáo cũ”, vì nó có mặt từ thế kỉ XVII, còn Hồi giáo mới” là Islam du nhập vào cộng đồng Cham Pangdurangga từ đầu thập niên 1960. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

BÀ-NI: NHẦM LẪN [HAY SAI SÓT] TỪ BỘ PHẬN THAM MƯU

Để tránh hiểu lầm, từ đó diễn giải hay suy đoán không đáng, tôi đăng lên đây văn bản chính thức: “Thống kê các tổ chức Tôn giáo đã đăng ký và công nhận”, kí vào tháng 7-2012.
Hoi giao VB 01Hoi giao VB 02

Phân tích:
– Văn bản của Bộ kí vào tháng 7-2012, tức non 5 năm trước khi xảy ra sự cố thay đổi “tôn giáo: Bà-ni” thành “tôn giáo: Đạo Hồi” đối với tín đồ Cham Bà-ni.
– Trong 13 Tổ chức Tôn giáo, cộng đồng Cham chiếm 2 tổ chức ở 2 mục lớn, là: [11] và [12].
– Mục [12]: Đạo Bà-la-môn thì đúng, riêng mục [11]: Đạo Hồi, việc gộp “Hội đồng Sư cả Chăm Bà-ni Ninh Thuận” và cả “Ban Đại diện lâm thời cộng đồng Hồi giáo Bà-ni tỉnh Bình Thuận” vào chung mục này, là SAI LỚN. Vì “tôn giáo Bà-ni” hoàn toàn khác “Hồi giáo”, nên KHÔNG THỂ GỘP VÀO ĐỂ GỌI CHUNG LÀ “ĐẠO HỒI” được. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 5.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Giấy CMND cho người Bà-ni: TIN ‘VUI’ hụt, và… CHỜ

Sáng nay: 20-6-2017, qua TIN VUI được bố cáo, bà con vội vã mang CMND lên Huyện đổi, được bộ phận phụ trách phẩy tay: No, no… Chuyện ấy do ở trên Bộ đưa xuống, nên không thể đổi tùy thích. Đang hứng thì đột ngột bị ngay một cú hụt hẫng!
Bà con lại lần nữa kêu đến… Sara tôi [cứ tưởng tôi làm to lắm!].
Tôi mới trực tiếp phone đến người quen ở trên, và được cho biết cụ thể như sau:
Từ “nhầm lẫn” do không sát sao tôn giáo tín ngưỡng Cham, nên trên đã cài sẵn phần mềm, từ đó công dân nào có liên quan đến Hồi giáo [và cận-Hồi giáo] thì phần mềm chạy rẹt cái thành “Tôn giáo: Đạo Hồi” – không chỉnh được.
Vậy là nguyên nhân đã rõ: Lỗi là do “thằng đánh máy” [á quên, do PHẦN MỀM].
Người quen ấy còn cho biết thêm, rằng anh đã trình cơ quan chức năng, họ đang tiến hành sửa. Và nhờ Sara khuyên bà con chớ nóng vội. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Về ‘nhầm lẫn’ tôn giáo Bà-ni thành Đạo Hồi: TIN ‘VUI’

1. Stt ‘dài’: “Tôn giáo” Cham Awal ghi: BÀ-NI, HỒI GIÁO BÀ-NI hay ĐẠO HỒI? [Cảnh báo về nhầm lẫn dễ tạo nguy cơ] đăng 6:00 giờ chiều ngày 19-6-2017, sau đó tôi có chỉnh lại chút đỉnh qua ý kiến của bà con và bạn FB.
9g thiếu, tôi ngủ thì đúng 9g tôi nhận tin nhắn [đọc lúc 5g sáng hôm sau] từ người bạn trong cơ quan trách nhiệm ở tỉnh Ninh Thuận. Bạn ấy cho hay chắc chắn phải thay đổi, và thay đổi nhanh, không vấn đề gì cả. Có lẽ do ‘nhầm lẫn’ qua cụm từ [trong văn bản chính thức]: “Hội đồng Sư cả Hồi giáo Bà-ni” mà ra.
Vậy thì đã ổn chưa? – Đã và chưa!

2. Tóm tắt phản hồi
Sau 11 giờ từ khi post Stt lên, có: 75 shares, 278 likes, 72 comments [chưa kể các likes hay còm từ những trang shares]. Ý kiến chính, ngoài phản hồi nặng và mạnh, có thể tóm vào 3 ý:
– Nếu là nhầm lẫn, đây là nhầm lẫn đầy tắc trách. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

“Tôn giáo” Cham Awal ghi: BÀ-NI, HỒI GIÁO BÀ-NI hay ĐẠO HỒI?

[Cảnh báo về nhầm lẫn dễ tạo nguy cơ]

1. Trưa 17-6, vừa đưa tiễn ông sui về với ông bà qua buổi cuối cùng Đám thiêu ở Hiếu Lễ, tôi liên tục nhận cú phone giọng đầy bức xúc từ những người quen ở An Nhơn và Phước Nhơn, về sự cố Chứng minh Nhân dân.
“Sara ơi, con/ em tôi bị chuyển đổi sang ĐẠO HỒI nè!”. Bà con không hiểu. Qua giải thích sơ bộ, ngay tôi cũng không… hiểu.
Bạn Đạo Tấn Triển: Tôn giáo em họ tôi là “Bà-ni”, không dưng con nó bị đổi thành “Đạo Hồi” là sao?
Chị Thành Thị Minh Hiền: Giấy khai sinh con tôi ghi rõ “Tôn giáo: Bà-ni”, còn CMND mới làm đầu tháng 6 viết “Tôn giáo: Đạo Hồi”, làm sao cháu nó thi đây, bác ơi.
Anh Đạo Dú (Phước Nhơn): Kiểu này như muốn xóa tôn giáo mình rồi, đây là sự xúc phạm.
Anh Tài Đại Ngọc Ty: Không sửa sai, bạo loạn là cái chắc. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Khám phá lớn nhất của tôi là khám phá về Tình Yêu 11. YÊU LÀ BIẾT LAN TỎA

Trong cộng đồng Cham, không ít vị sở hữu tủ sách kha khá. Sở hữu và xem nó như thứ của cải, cho mình và cho con cháu. Là hay; nhưng sẽ hay hơn nếu các bác ấy biết sẻ chia, dù sách có chịu ít nhiều mất mát. Cho mượn, rồi bị “palam” – như Cham nói.
Xưa, văn hóa Cham chưa trải qua kĩ thuật in ấn, có được một tác phẩm là cực khó. Để cầm sử thi Akayet Dewa Mưno trong tay, chủ nhân phải chở qua nhà người chép sách cả xe trâu thóc đến tấn lúa. Thuở ấy không giữ riêng, mới dại.
Còn thời hiện đại, sách bát ngát sách, sao ta cứ giấu!
Cái biết rất cần được sẻ chia và lan tỏa, cho nhiều người xung quanh ta cùng biết.

Yêu văn chương Cham, tôi lang thang vào các palei Cham tìm sách chép. Hành trình đó, chưa gia đình nào từ chối tôi cả. Chép, và tôi sẵn sàng cho, để rồi khi cần – mượn chép tiếp. Chép, rồi thuộc lòng lúc nào không hay; chép, còn giúp ta khám phá ngõ ngách ngôn ngữ và kĩ thuật văn chương ông bà. Trên bước lang bạt kì hồ ấy, có đến vài ngàn trang văn chương Cham tồn tại [hay biến mất] qua chữ viết của tôi. Hiện chúng luận lạc ở đâu, tôi không biết nữa.
Làm cuốn Văn học Cham khái luận, Văn học Cham – trường ca, rồi Văn học dân gian Cham, tôi hai, ba lần chép lại bản thảo của mình để nộp nhà xuất bản. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Khám phá lớn nhất của tôi là khám phá về Tình Yêu 10. YÊU CÁI GẦN GŨI

Tặng Sraklen Soak

Thường thì chúng ta ưa nghĩ to, ham hành động lớn, thích thể hiện lòng bác ái về những gì xa xôi miên viễn. Như đấu tranh cho môi trường thế giới, hay yêu nhân loại chẳng hạn. Đó là tư tưởng đẫm chất… hiện đại chủ nghĩa.
Hậu hiện đại thì khác. Tôi từng viết:
“Nhà văn hậu hiện đại là kẻ có thể theo dõi các trào lưu triết học mới nhất trên thế giới, đồng thời sẵn sàng đi vào thôn xóm hẻo lánh điều tra nạn mất cắp gà, để giúp chính quyền địa phương ổn định xã hội. Khi ta trồng cái cây trong nhà ta, và khuyên bà con ta chớ lên núi phá rừng, là ta đã hậu hiện đại rồi…”.

Yêu đích thực là biết yêu cái gần gũi. Khi yêu cái gần gũi được, thì ta có thể yêu cái xa xôi diệu vợi được.
Hôm nay, khẩu hiệu người ta cho treo trước mắt trẻ con: “Yêu tổ quốc, yêu đồng bào”, chứ trước kia thuở chúng tôi còn bé, châm ngôn là: “Em yêu gia đình, yêu học đường, và yêu tổ quốc Việt Nam”. Nếu trên là vĩ mô đầy mơ hồ, thì dưới: cụ thể, gần gũi, và ấm áp. Ở nhà, yêu cha mẹ, anh chị em; đến trường: yêu lớp học, bạn bè, thầy cô. Không thực tiễn sao?! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Khám phá lớn nhất của tôi là khám phá về Tình Yêu 8. YÊU TAGALAU

Tagalau01
Yêu có nghĩa là ưu tư, chăm sóc.
1. Tôi yêu Tagalau là cái chắc rồi. Bởi không yêu thì không thể kham nổi nó. Thế nào là yêu? Là ưu tư về mang nặng đẻ đau, là chăm sóc dưỡng nuôi cho khôn lớn.
Khởi động làm Tagalau, tôi chuẩn bị tư thế của phụ nữ sắp sinh con so: Làm số đặc biệt về Cham trên Văn nghệ Dân tộc & Miền núi của Hội Nhà văn VN, sau đó chuyển chuyên đề về tạp chí Văn nghệ Bình Thuận, rồi tạp chí Văn hóa Dân tộc. Ba kì liên tù tì như thế Tagalau mới ra số đầu tiên để đón Katê đầu thế kỉ XXI. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)