Mohd Mansour Halim: Làng Chăm giữa phố thị Bangkok

TTXVA BIÊN TẬP, 16-3-2015
Kampung-Cham-in-Bangkok-City-1
Kampung-Cham-in-Bangkok-City-2
Vua Thái Lan là Rama I (1782 – 1809) đã cấp đất cho người sắc tộc Chăm tại Baan Krua để cảm ơn nhóm sắc tộc này giúp vua chống lại quân Miến Điện.
Người Chăm tự gọi nơi này là Kampung Cham (Làng Chăm), ngôi làng được bao bọc bởi những tòa nhà chọc trời. Không xa chợ Pathum Wan, Quảng trường Xiêm. Baan Krua nằm cạnh con kênh nổi tiếng Mahanak.
Giữa làng có một ngôi thánh đường gỗ rất cổ với nhiều vết chạm khắc hoa lá rất tinh xảo. Tuy nhiên, thánh đường đã không còn được sử dụng và thay vào đó là ngôi thánh đường kiên cố bằng xi măng xây trước cổng làng. Nhưng người già nơi đây đều có thể nói được tiếng Chăm, người trẻ thì không, nhưng một số người trẻ có học Agama thì có thể nói được tiếng Malaysia. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

JASHAKLIKEI: ĐÁM TANG CỦA NGƯỜI CHĂM (AHIER) NHÌN TỪ THUYẾT “TƯƠNG ĐỐI VĂN HÓA”

Cách đây hai năm (28/12/2013), một bài viết mang tựa đề “Tục đẽo xương sọ thành đồng xu ở Ninh Thuận” của một tác giả mang tên Nguyễn Khiêm Tốn, được đăng trên trang điện tử 24h.com.vn, bài viết này ghi nhận đám tang và nghi lễ nhập Kut của người Chăm Ahier (Chăm Bàlamôn) ở Ninh Thuận như một hủ tục lạc hậu và ghê rợ, cùng ngày báo Dân Việt cũng chép lại bài viết này. Bài viết nhanh chóng hướng phải sự phản ứng của dư luận đặc biệt là của cộng đồng người Chăm, Sohaniim đã viết một bài phê bình bài báo này và được đăng tải trên webite Gulpatoan.com. Một năm sau bài viết này được đăng tải lại trên trang vtc.vn với nhan đề “Kỳ bí tục đẽo sọ người chết thành hình xu để thờ ở Ninh Thuận” (10/1/2014). Gần đây nhất, một bài báo ký tên Xuân Hướng đăng trên trang baodansinh.vn với nhan đề: “Hủ tục “đẽo sọ người chết” ở làng Chăm” (24/6/2015), bài viết này sau đó bị sự phản biện trên trang Inrasara.com. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 2 votes)

NHÀ BÁO VĂN HÓA CÒN LÀM VĂN HÓA NHƯ THẾ CHO ĐẾN BAO GIỜ?

1. Sáng nay tình cờ đọc bài Hủ tục “đẽo sọ người chết ở làng Chăm” trên Báo Dân Sinh, 24-6-2015 06:26, kí tên XUÂN HƯỚNG
2. Báo Bình Dương online chép lại cùng ngày, với tít Tương tự
Theo đường link, tôi thấy bài này đã đăng ở:
3. Báo 24 giờ, Thứ Bảy, ngày 28-12-2013 19:00 PM
Theo Nguyễn Khiêm Tốn (Dòng Đời)
4. báo Dân Việt chép lại cùng ngày
Cuối cùng [chưa chắc đã là cuối chót]
5. báo News, mục Phóng sự – Khám phá
Kỳ bí tục đẽo sọ người chết thành hình xu để thờ ở Ninh Thuận
10/01/2014 17:45

ĐÂY LÀ SỰ CẨU THẢ ĐẾN VÔ TRÁCH NHIỆM CỦA VÀI NHÀ BÁO VÀ BÁO CHÍ HÔM NAY Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (3 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +8 (from 8 votes)

Dấu Chăm xưa trên đất Hương Quế

Đà Nẵng, 11-7-2015
Mặc dầu ngày nay, Hương Quế chỉ còn là một phế tích nhưng những gì còn sót lại trên mảnh đất này chứng tỏ ngày xưa nơi đây đã từng tồn tại một công trình kiến trúc tôn giáo kỳ vĩ…
Từ thế kỷ VII đến thế kỷ X là thời kỳ ổn định và phát triển nhất về kinh tế lẫn văn hóa của vương quốc Chămpa, đánh dấu bằng việc hình thành những phong cách kiến trúc Chămpa độc đáo, mà điển hình nhất là những công trình kiến trúc tồn tại đến ngày nay trên vùng đất Quảng Nam – Amaravati xưa như: Khu di tích Chăm Mỹ Sơn, phế tích Phật viện Đồng Dương, tháp Bằng An, khu tháp Chăm Chiên Đàn, khu tháp Chăm Khương Mỹ và hàng chục phế tích khác rải rác ở khắp địa phương trong tỉnh, trong đó có khu phế tích Hương Quế.

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 7.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

ĐÁ ‘KUT” Ở BOH DANA: VỀ PHẢN HỒI CỦA TIẾN SĨ QUANG CẨN

Phản hồi của Tiến sĩ Quang Cẩn vào 2g chiều ngày 5-7-2015:
“Thực chất đây là một vụ vi phạm luật tục, không Cả Sư nào chấp nhận được. Cả Sư là người giử luật của Yang. Vi phạm (1) di dời không do Cả sư làm. (2) đặt đá nơi đất chưa có giấy phép giữa làng. Càng bậy bạ nữa là dựng chuyện nói xấu Cả Sư của mình. Đã vậy còn đòi Cả Sư xin lỗi bọn xấu vi phạm luật tục. Đùa giỡn với luật tục tai hoa đã và sẽ đến là một điều không tránh khỏi. Chính quyền không bắt nhốt những kẻ cầm đầu thì tai họa sẽ đến với cả người vô can trong làng. Kẻ cầm đầu là “người xúi các bà di dời đá” trong ngày 4/4/15 bất chấp lời can của Cả Sư Đổng Bạ và chính quyền xã. Là kẻ dựng chuyện nói xấu Cả Sư Hán Đô. Ahiêr và chính quyền, chúng ta đang bị kẻ xấu xỏ mũi. Bắt ngay người tung tin nói đã đưa tiền xăng cho Cả Sư, người này đang muốn làm Cả Sư tại Boh Dana. Nói xấu các Cả Sư vậy, ai còn mặt mũi đi làm đám tang cho làng Boh Dana?”

Lời lẽ TS Quang Cẩn nặng nề khiến các bạn trẻ phản ứng Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 3 votes)

VẤN ĐỀ ĐÁ KUT BOH DANA, Ý KIẾN [CÓ CHỈNH SỬA] CỦA INRASARA

(Chuyên đề Đá Kut Boh Dana)

Hôm qua, “ý kiến của cei Inrasara” trên FB Wa Praong là bản tổng hợp nhanh qua trao đổi với mọi người. WP đề nghị đăng lên cho bà con, anh chị em biết sớm để mừng, tôi đồng ý. Do lúc này tôi khá bận rộn nên chưa kịp xem lại. Nay, xin đăng bản chính thức: không có gì thay đổi, chỉ chỉnh sửa câu chữ rõ hơn, và cụ thể hơn.
Cách giải quyết này dựa trên các văn bản chính thức, các bài viết trao đổi cùng comments trên FB, thông tin qua trực tiếp và phone với những người có liên quan và nhất là sau diễn biến sự vụ.

1. Giải quyết vấn đề Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 7.7/10 (3 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 4 votes)

Phuel Dhar: LINGA PO YANG CHẤT THƯỜNG – HƯỚNG GIẢI QUYẾT

[Chuyên đề Đá Kut Boh Dana]
9-Kut Raglai1992 [Kut Raglai hay Kut Po Danauk ở Chakleng]
Lời mào đầu.
Phuel Dhar dù là tác giả ẩn danh, nhưng theo tôi là con người đầy hiểu biết, và có tinh thần thiện chí ước mong hóa giải sự cố và hòa giải các bên liên quan. Đây là bài viết với những đề nghị thiết thực, nên cần post lên để thông tin rộng rãi đến mọi người và các cấp chính quyền biết.
Phần tôi, tiếc là vài ngày nay tôi đang theo dõi in tác phẩm lí luận phê bình, chuẩn bị cho buổi thuyết trình về văn học vào 9g ngày 4-7 tại Cà phê Văn học, để ngay sáng hôm sau bay ra Hà Nội chuẩn bị cho buổi khác ở Heritage Space 15g ngày 8-7, sau đó dự Đại hội Nhà văn VN đến hết 11-7. Chương trình đã lên từ hơn tháng trước không thể hoãn được. Do đó, nếu chính quyền địa phương tổ chức buổi họp sớm, tôi sẽ ủy nhiệm cho người thay mặt mình dự họp.
Xin tin cho hay như thế, và cảm ơn nhiều.
Mong mọi điều tốt lành.
Inrasara.

*
Từ khi sự vụ xảy ra, tình hình an ninh trật tự địa phương mất ổn định, cuộc sống người dân đảo lộn Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Phú Lâm: Vấn đề quản lý văn hóa Chăm hiện nay

Myson-Jaka.111
Tôi có một kỉ niệm khi thăm thánh địa Mỹ Sơn đó là khi vào khu di tích thì có các thiếu nữ Chăm đang múa những điệu múa của dân tộc Chăm và khách du lịch chụp hình họ. Lúc đó ai cũng vui vẻ nhưng riêng tôi thì lại cảm thấy rất buồn. Tôi buồn bởi vì tôi cảm thấy thương cảm cho một nền văn minh lớn, một nền văn minh lâu đời mà giờ đây nền văn hóa đó chỉ để múa hát, mua vui, làm trò cho thiên hạ, cho những con người ở tận trời Tây Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 1.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Phuel Dhar: VẤN ĐỀ LINGA PO YANG, TUY NHỎ MÀ LỚN! – Một hướng giải quyết

(Chuyên đề Đá Kut Boh Dana)
Lời mào đầu.
Sáng nay, tôi vừa nhận được bài viết của Phuel Dhar, kí tên chung “Những Người nông dân”. Đây là bài viết hay, thấu tình đạt lí, nhằm đưa ra lối thoát khả dĩ nhất cho bế tắc “Vấn đề Đá Kut Boh Dana”.
Lâu nay website Inrasara.com không chấp nhận đăng bài khuyết danh, nặc danh, mà chỉ đăng bài viết của tác giả kí tên thật hay nickname, bút danh quen thuộc, hay ít nhất chủ trang web biết đích danh người viết là ai. Nhưng đây là trường hợp đặc biệt về một vụ đặc biệt đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống thường nhật và tâm linh bà con.
Thế nên, xin mạn phép độc giả cho tôi được đăng lên ở đây, như là một tài liệu/ ý kiến tham khảo. Tôi giữ nguyên văn, chỉ chỉnh vài lỗi chính tả, và cắt bỏ vài từ mang tính phê bình. Riêng các nhận định của tác giả, nếu có sai, chủ trang web này xin nhận lỗi với các đối tượng.
Thuk siam! – Inrasara.

*
Sự việc xảy ra tại thôn Chất Thường, rõ ràng chính quyền và Hội đồng Chức sắc hoàn toàn không cấm người dân tế tự Linga, mà chỉ yêu cầu di dời về vị trí cũ (thuộc Làng Cà Giang, cách điểm hiện tại 600m về phía Đông) với lý do là vị trí hiện tại thuộc quy hoạch xây dựng trường mẫu giáo cho con em thôn Chất Thường. Đây hoàn toàn là một lý do chính đáng để bà con chấp hành vì giáo dục là quốc sách hàng đầu. Nhưng tại sao khi chính quyền thực hiện việc cưỡng chế lại gặp phải sự kháng đối quyết liệt của bà con. Nút thắt vấn đề ở đâu? Giải pháp nào là tối ưu để tránh mất đoàn kết đồng tộc, nội bộ làng xóm? Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 8.0/10 (5 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +3 (from 3 votes)

Tiếng nói nhà văn: Về Đá ‘Kut” ở Boh Dana

(Chuyên đề Đá Kut Boh Dana)
Sáng ngày 27-6, tôi có “Thư gửi Chính quyền Huyện Ninh Phước & Các bạn trẻ Cham” nhưng không đăng, mà chỉ gửi cho 3 bạn trẻ để các bạn tham khảo tìm hướng giải quyết. Thư chỉ đặt các câu hỏi gợi ý, bởi tôi nghĩ đây là vấn đề mang tính địa phương, tin rằng các bạn trẻ và bà con có thể tháo gỡ được. Nay, sự thể đẩy đến nguy cơ đổ vỡ, nên tôi xin góp lời.
Ở đây, “Đơn Kiến nghị” do 207 bà con Chất Thường kí gửi lên cơ quan cấp trên vào ngày 26-5-2015 mang tính bước ngoặc. Khi viết “Thư” trên, tôi chưa biết “Đơn” này đã được gửi đi.(1)
Xin đăng nguyên văn “Thư”, kèm theo lời bình MỚI VIẾT THÊM để trong […] in nghiêng.
Bao Ninhthuan
Inrasara
THƯ GỬI CHÍNH QUYỀN HUYỆN NINH PHƯỚC & BẠN TRẺ CHAM
Sài Gòn, 5g 27-6-2015

Kính gửi…
Các bạn trẻ thân mến!
Về sự cố xung quanh Đá ‘Kut” ở palei Boh Dana – thôn Chất Thường, Phước Hậu, Ninh Phước – Ninh Thuận, theo tôi tốt hơn [bên này] không nên tố cáo, [bên kia – chính quyền] không cần phải cưỡng chế, trấn áp, mà là tìm cách giải quyết vấn đề. Kinh nghiệm về giải quyết êm đẹp “Đất Ghur Cham Bini” (xem Phụ lục) có thể cho chúng ta bài học.
Thứ nhất, cần thông tin đầy đủ, nhiều chiều, không nên phiến diện, cắt khúc hay lêch lạc từ đó mọi người mới nắm được chính xác vấn đề để giải quyết. Các câu hỏi cần phải trả lời nghiêm túc là: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 7.0/10 (3 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +4 (from 4 votes)