Bá Văn Trinh: Thơ Jalau, mảnh tình xưa để lại

Doc1

Văn học Chăm hiện đại vô cùng phong phú, đặc sắc, Inrasara có lần nhắc đến tên Jalau qua những bài thơ được đăng trong Panrang, Tuổi ngọc, viết chung với Mai Xuân Tâm, trong tập “Tay xuôi mắt nhắm mơ người”, Jalau được xem như người làm văn nghệ trẻ tài năng, đã từng góp mặt tiên phong trong làng thơ mới, đã để lại nhiều bài thơ đầy cảm xúc. Tôi mạo muội giới thiệu thơ ông, việc làm này như một lời tri ân sâu sắc đối với người yêu thơ, làm thơ “tài cao phận thấp” này. Qua bài này, tôi muốn gửi đến các anh chị, bạn bè cùng thời với Jalau, những người yêu và sống trong chiến tranh, trong hòa bình, một người luôn sẵn sàng đối diện với những gì mà tạo hóa đã ban cho họ. Thơ Jalau viết về tình yêu đôi lứa, tình yêu quê hương, nơi ông đang sống. Chúng ta hiểu, cảm thông với ông. Đó chính là một lời động viên, an ủi thầm kín với một người làm thơ đã không còn trên cõi đời này.
Chúng ta nói đến Jalau – tên thật là Trượng Văn Lầu. Chúng ta liền nghĩ ngay đến một số phận, một cuộc đời dang dở. Ông làm thầy dạy học, làm thơ, yêu đời, làm thầy thuốc chữa bệnh cứu người, nhưng cuộc đời lại phụ bạc ông một cách tàn nhẫn. Ông sinh năm 1951, mất năm 2004 tại Hamu Tanran, một làng quê có truyền thống thơ văn nổi tiếng trong vùng, từ thời ông Maduen Jaw, chú ruột Jaya Panrang. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: Giải đáp 1. TẠI SAO CỨ PHẢI NÉ TRÁNH NHẠY CẢM?

Trả lời email gửi chung của Chế Linh.
[Nhận định về “Bình luận của thi sĩ Chế Mỹ Lan về “những câu nói” của nhạc sĩ Từ Công Phụng trong đêm Đại nhạc hôi Champa” trên FB Mylan Che ngày 30-1-2016]

Lẽ ra bình luận chính “những câu nói” của nhạc sĩ Từ Công Phụng, tuy thế tôi thích viết về phản ứng của Chế Mỹ Lan về “những câu nói” này hơn. Vì nó cần thiết hơn bao giờ…
Đây là “cảm nhận” chân thật của một nữ sĩ Cham yêu dân tộc và lo lắng cho văn hóa dân tộc. Và về căn bản, tôi hoàn toàn đồng tình với tinh thần bài viết của CML.
Điều đáng ghi nhận đầu tiên là, bên cạnh Kiều Maily(1), hiện nay Chế Mỹ Lan là người nữ dũng cảm lên tiếng về các vấn đề cộng đồng Cham và văn hóa Cham. CML không nói sau lưng, không ám chỉ, mà trực diện và công khai tên tuổi, sự việc để phê phán. Là điều ngay cả các đấng nam nhi cũng hiếm khi làm được.
Bởi là “cảm nhận” nên bài viết hơi lan man; cạnh đó vài bạn FB tham gia còm càng không rành rọt: Bạn thì biểu đồng tình, người thì khuyên nên nhẹ nhàng trong lời lẽ, kẻ thì nguệch ngoạc vài ba chữ ra vẻ bí hiểm không biết để làm gì…
Chuyện nhạy cảm: về sự thật lịch sử Champa, hay chuyện lứa con cháu phê bình thế hệ đi trước đòi hỏi một phân tích thấu đáo để nhận chân sự thể, chứ không qua loa được. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

TRÍ THỨC LÊN TIẾNG & CHÍNH QUYỀN XỬ LÍ

“Là trí thức mà bạn không [biết/ dám] lên tiếng về các vấn đề cộng đồng, là bạn chết lâm sàng rồi còn gì”

Vụ “Đốt nhang trong lòng tháp” coi như đã kết toán, và được lưu “Hồ sơ vấn đề Cham”. Duy có một ý kiến lạ cần dành sự phân tích thấu đáo hơn, để rút kinh nghiệm và nhất là, để cảnh giác.
Khi lên tiếng về vụ này, một bạn FB [để tránh rắc rối không đáng, xin không nêu tên nữa] cho là tôi muốn “kiếm bả danh lợi”. Đây là phát biểu lạ lẫm nhất mà tôi từng biết.
Lợi thì dứt khoát không rồi – vì nó cụ thể có thể kiểm chứng được; riêng danh, sẽ rõ hơn ở phần sau. Tạm nêu 3 sự vụ mới nhất để minh giải.

1. VẤN ĐỀ ĐẤT GHUR BINI BỊ XÂM HẠI
Khởi nguồn từ Ghur Darak Neh. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Jaya Bahasa: TRUYỆN KỂ VỀ PO INA NAGAR

[dịch từ nguyên bản tiếng Cham]

Ngày xưa, có hai vợ chồng người Chăm đã chung sống với nhau nhiều năm. Nhưng, vẫn không có con cái. Hàng ngày, hai ông bà đi làm rẫy ở núi Galeng thuộc kinh đô Aia Trang. Trên vùng đó, bây giờ người Kinh gọi là làng Đại An. Hai vợ chồng mưu sinh bằng nghề trồng dưa hấu. Đến mùa dưa hấu chín, mỗi sáng đi thăm vườn dưa hai ông bà lão đều thấy trái dưa bị hái trộm rơi rớt khắp nơi. Những vết chân người còn in đậm trong đám rẫy dưa. Nhưng, giữa chốn hoang mạc của rẫy dưa đâu thấy bóng dáng con người lai vãng qua lại. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

VỀ 3 ‘LL’ CỦA DAISA DAO (Thành Đài)

(comment 15:02, 7-12-2015 trên FB Ysa Cosiem)

Mỗi cuối tuần tôi dành mươi phút lướt qua vài FB Cham, trong đó có FB Ysa Cosiem. Anh không quen viết, do đó văn chưa chắc tay, được cái sự thành tâm của anh là không khó nhận ra. THÀNH TÂM, đó là điều hiếm ở thời đại này. Hiếm, nên đáng quý.

Ở một comment [đã chỉnh sửa edited]. Daisa Dao viết:
“Nói đến Chăm, thì mình nghĩ đến Chăm chung và Chăm thế giới, có dân số trên dưới 1 triệu người, chứ mình không nghĩ đến chỉ có Chăm gốc Việt Nam là quan trọng với dân số chỉ bằng 10/100 dân số Chăm thế giới. Theo mình thì, trung tâm quyền lực và năng lực dân tộc Chăm, không nằm trong tay Chăm gốc VN, mà nằm trong tay Chăm viễn xứ lâu đời, vì trên thực tế mình khảo sát, thì Chăm viễn xứ có tiềm lực học vấn, kinh tế, xã hội, tinh thần dân tộc và các lãnh vực khác, vượt trội hơn Chăm gốc VN. PHONG TRÀO BANGSACHAMPA QUỐC TẾ đánh giá Chăm viễn xứ là thành phần chủ đạo và là nhân tố chiến lược của một dân tộc là có lý do đặc biệt của nó.”

Có 3 ‘LL’ ở đây:
1. Lập lờ ngôn từ Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +3 (from 3 votes)

Inrasara: LÀNG NGHỀ CHĂM BÌNH THUẬN, TẠI SAO KHÔNG?

Bình Thuận cuối tuần, 4-12-2015
1. Người Chăm hiện có mặt trên đất nước Việt Nam đa dân tộc khoảng 18 vạn người, tập trung đông nhất ở hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận. Hiện nay dân tộc Chăm ở hai tỉnh này còn truyền lưu hai nghề cổ truyền mang đậm bản sắc Chăm, đó là nghề chế tác gốm và dệt thổ cẩm. Riêng tại Ninh Thuận, Mỹ Nghiệp và Bàu Trúc đã được Nhà nước đầu tư vài chục tỉ đồng để nâng cấp thành làng nghề: Làng nghề Gốm Bàu Trúc và Làng nghề Thổ cẩm Mỹ Nghiệp. Trong đó, Mỹ Nghiệp được công nhận là trung tâm dệt sản xuất hàng đa dạng và chế tác nhiều kiểu dáng độc đáo hợp với thị hiếu khách hàng nên được biết đến nhiều hơn cả.

Mỹ Nghiệp tiếng Chăm là Chakleng thuộc huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, nằm về phía Nam thành phố Phan Rang – Tháp Chàm mươi cây số. Đây là đất văn vật mà tên còn được thấy trên bi kí. Làng có 3.600 khẩu với khoảng 500 thợ dệt lành nghề. Trước 1975, chị em tận dụng giờ nông nhàn để sản xuất. Hàng dệt chỉ gồm các sản phẩm thô, chủ yếu được mang lên bán cho đồng bào Tây Nguyên, một số ít dùng phục vụ cho phong tục tập quán địa phương. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

Inrasara: THỰC TẬP PHẢN BIỆN THÔNG TIN

[Giải minh 2 hiện tượng: Ja Warpalei & vụ ID của Thành Đài và Phụ lục: chuyện của tôi]

Thời gian gần đây, không dưng cộng đồng mạng Cham nổi lên hai hiện tượng lạ, đó là: vụ Thành Đài làm ID cho Cham bên cạnh tên tuổi Ja Warpalei qua các bài viết xông xáo của nhân vật này. Mang hai vụ việc ra so đọ, chắc chắn Ja Warpalei nổi tiếng hơn. Nói “hơn”, khi nổi tiếng được định cho cái nghĩa đối tượng được dư luận bàn nhiều hơn.
Tôi có thử nhờ Google tra tìm, thấy Wikipedia kê các nhân vật nổi tiếng trong Cham, theo thứ tự gồm: Chế Bồng Nga, Chế Linh, Inrasara , Đàng Năng Thọ, Po Dharma.
Tại sao hai hiện tượng kia nổi tiếng? Nay ta thử bàn về chuyện lạ này.

Thực tập 1. Về nhân vật Thành Đài
Không ít bà con đặt câu hỏi:
– là nhân vật chính trị, sao anh xuất hiện thường trực trên FB với những ảnh chụp tại các địa điểm quan trọng đầy mơ hồ mà tính khả tín của chúng không được kiểm chứng? Xuất hiện thế để làm gì, không biết! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +1 (from 1 vote)

Nói chuyện tiếng Cham: MẶC CẢM… SAI

Có mỗi thứ mặc cảm thôi mà nhiều người cũng mặc cảm sai, tội vậy đó. Chuyện như thế này.
ĐAW là gì?
Nếu tôi dịch “đaw” = “ấm” thì tôi biết dứt khoát nhiều ‘nhà’ Cham sẽ dùng chữ khác để dịch chữ “ấm” của tiếng Việt cho mà xem. Đơn giản, chỉ bởi [vì, tại, do] mặc cảm là chính: lẽ nào tầm như tui đây mà nói tiếng Cham theo… Sara!

Kinh nghiệm từ 36 năm trước, tôi dịch chữ “đwa karun” = “cảm ơn” là chính xác 110%, vậy mà có rất nhiều nhà đã tránh dùng chữ tôi đã dùng, và nói khác [và rất trật]. Mà “karun” có phải là chữ của ông Inrasara đâu mô. Nó thế này nè:
KARUN trong Từ điển Aymonier có 3 nghĩa: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 7.5/10 (4 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 2 votes)

KÊU Ở ĐÂU? VỚI AI? KÊU TỚI ĐÂU?

[về Kêu oan, Giới hạn của trí thức & Tôi]

Ngày 10-11 vừa qua, tôi nhận email kí tên congly bức thư viêt tay của 4 em học sinh trường Dân tộc Nội trú Ninh Phước – Ninh Thuận phản ánh về Hiệu phó Trần Đình Toản thêm tội “bao che cho chủ tịch Công đoàn trường là Đậu Văn Hạnh xúc phạm đến nhân phẩm các em học sinh dân tộc”. Anh/ chị yêu cầu tôi lên tiếng, và…
Về các vụ tương tự, tôi xin nêu rõ mấy điểm sau:

1. Kêu oan ở đâu?
– Rất nhiều chuyện oan bà con nhờ tôi lên tiếng: Ghur Bini, Kut Boh Dana, thanh niên Cham “tự thiêu”, vân vân… dù cá nhân Inrasara chỉ là nhà văn. Nhưng tôi hiểu tâm lí của bà con: Do không biết kêu ở đâu khi, Đại biểu Quốc hội chỉ được dựng lên cho có, cô chú ở Ban Dân tộc muốn yên thân, còn các vị khoa bảng [cố lắm cũng] chỉ lên tiếng về chuyên môn. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

URANG CHAM 2. JA MRANG

Thầy dạy tôi lớp Nhì là Huỳnh Ngọc Sắng, bút danh Ja Mrang. Người thấp đậm, dáng lực sĩ. Giờ ra chơi, ông hay cởi áo trèo lên cây me tây trước cửa lớp, nằm đọc sách. Thơ hay, thì miễn nói; lối kể chuyện của ông mới siêu. Tài kể chuyện của ông khiến tôi phải ghen tị. Ông có thể gây cười, gây khóc, khiến người nghe mê mẩn mà ông cứ tỉnh bơ. Không lạ, khi chỉ qua một lần hiệu triệu mà ông cuốn được cả ngàn thanh niên bỏ làng lên rừng Nau Ngap Ikan Krwak!
Vào những năm sáu mươi của thế kỉ trước, mươi ca khúc lời Cham “phổ nhạc” Việt của Ja Mrang được hát từ đầu thôn đến cuối xóm Chakleng – Mĩ Nghiệp, cả trên sân khấu nhà quê nữa. Sau đó chúng được hát truyền sang vài làng Cham lân cận. “Mưlơm jwa” (Đêm vắng), “Jalan dwa gah” (Đường hai ngả), “Harei taum bbauk” (Ngày gặp mặt), “Lơy abih drei” (Ơi anh em ta)… được giới trẻ lúc đó ưa chuộng. Ca từ của ông giàu chất thơ, trữ tình và tha thiết. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 8.0/10 (2 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +4 (from 4 votes)