551. Bak thun bak bilan
Đầy năm đầy tháng.
552. Bak dơm bak dara
Đến tuổi thanh niên. Continue reading
Thành ngữ Chăm 56
Reply
Category Archives: Cham
Hình ảnh Paxeh Lược & Jaka đi Hội nghị Ấn Độ
Từ 1-3-2012, Paxeh Lược và Inrajaka có chuyến hành hương sang Ấn Độ dự Hội thảo, gặp gỡ và trao đổi hiểu biết về thế giới Ấn Độ giáo với tinh thần bao dung đậm sắc thái dân tộc Ấn.
Inrasara.com đăng vài hình ảnh sinh hoạt cho bà con, anh chị em và độc giả xem vui, ngày cuối tuần.
* Sông Hằng, con sông linh thiêng của người Ấn Độ. Continue reading
Thư gửi “Độc giả thơ Inrasara” về điện hạt nhân
Trưa nay, 30-3, tôi vừa nhận được email của một “Độc giả thơ Inrasara” gửi, với tiêu đề “Xin đừng làm tình hình phức tạp thêm”. Nội dung như sau:
- Cảm phục Inrasara vì dám nói thẳng quan điểm của mình về ĐHN Ninh Thuận.
- Diễn đàn bị vài người lợi dụng để phát ngôn tùy tiện, nói xấu những người có trách nhiệm.
- Inrasara cần cân nhắc khi tiếp tục bàn về vấn đề này, vì nó đã được Quốc hội thông qua.
Tôi đã có thư trả lời cho “độc giả” yêu thơ Inrasara ấy. Nhận thấy nội dung trao đổi dù có tính riêng tư, nhưng động cập đến vấn đề chung, nên xin đăng lên ở đây cho bạn đọc Inrasara.com cùng hiểu. Continue reading
Inrasara: Cham Pangdurangga – ngang bướng, đau khổ, kiêu hãnh và đầy bất an
Văn hóa Champa là văn hóa đùa vui
Chịu chơi cả trong đau khổ.
Inrasara, Lễ Tẩy trần tháng Tư, 2002
* Patuw Tablah Đá Chẻ ở Chung Mỹ – Photo Inrajaya.
1. Pangdurangga là khu vực địa lí lịch sử cực nam trong 4 khu vực thuộc vương quốc Champa. Suốt chiều dài lịch sử đầy biến động của vương quốc, khu vực này luôn chịu thiệt. Về mọi mặt. Xa trung tâm văn hóa lớn là vùng Amaravati thời Champa hưng thịnh, nó ít được ưu ái; không biết bao lần bị đoàn quân Khmer xâm lăng mà nó phải đơn thương chống cự, rồi sau đó khi vương quốc suy yếu, một mình Pangdurangga phải chịu trận để thay mặt cả dân tộc mà tồn tại. Tồn tại theo đúng tính cách của người Pangdurangga. Vị trí địa lí cùng hoàn cảnh sống buộc nó tự trang bị tinh thần độc lập. Tinh thần độc lập cùng sự đề kháng được tôi luyện thế hệ này qua thế hệ khác làm nên sức chịu đựng đến lì lợm. Continue reading
Tiếng Chăm của bạn: Chính tả 01
Trong ngữ lưu hàng ngày, đã có sự sai biệt đáng kể giữa tiếng nói và chữ viết. Sự sai biệt này thể hiện ở những vùng khác nhau, ở những thế hệ khác nhau và cả ở giới tính khác nhau. Do đó việc xác lập chính tả là một điều tối cần thiết. Và vì lúc này chưa xác định được vùng phát âm chuẩn, nên chúng ta tạm dựa vào các văn bản chép tay Chăm cận đại để làm tiêu chí minh định. Để làm được việc này, chúng ta cần nêu sơ lược các điểm trọng yếu của sự sai biệt.
1. Về tiền trọng âm (tức lang likuk) Continue reading
Trần Đức Ngôn: Tháp Chăm Yang Prong và hiện tượng xâm thực văn hóa
đã đăng Vietvan.vn
Tháp Yang Prong là di tích kiến trúc tôn giáo của người Chăm. Sự hiện diện của tháp Chăm trên cao nguyên Đăk Lăk gợi ra cho các nhà nghiên cứu lịch sử, dân tộc học, khảo cổ học những kiến giải khác nhau. Tại tháp Yang Prong, nhiều năm trở lại đây, đang diễn ra một hiện tượng, gọi là sự xâm thực văn hóa. Quá trình này đang diễn ra một cách tự nhiên và chậm chạp.
1. Giới thiệu về tháp Yang Prong
Tháp Yang Prong hiện tọa lạc trong một cánh rừng thưa, gồm những cây cổ thụ (cây săng lẻ), thuộc địa phận xã Ea Rok, huyện Ea Sup, tỉnh Đăk Lăk. Nhìn trên bản đồ, tháp nằm ở phía tây tỉnh Đăk Lăk, gần biên giới Việt Nam – Campuchia. Cánh rừng thưa, nơi tọa lạc của tháp, nằm trải dài bên bờ sông Ea Hleo, quanh năm đầy nước, tạo nên một khung cảnh thiên nhiên đẹp đẽ, thoáng đãng, màu xanh cây lá quanh tháp phủ dày suốt bốn mùa. Continue reading
Bhum bhauk ppadauk kiak – Quê hương yêu dấu
* Một góc làng Văn Lâm – Photo Inrajaya.
Người Việt có thành ngữ: “[nơi] chôn nhau cắt rốn” để chỉ quê cha đất tổ.
Chăm có khác. Ông bà ta nói: “[nơi] chôn nhau đặt viên gạch” (Dar thauk ppadauk kiak). Chôn nhau thì chỉ mới liên quan đến máu mủ, còn “đặt viên gạch” [dựng tháp] là đặt nền móng cho đời sống tâm linh.
Sau đây là Bhum bhauk dar thauk ppadauk kiak của người Chăm ở Ninh Thuận. Continue reading
Trường ca: Quê hương
Theo yêu cầu của vài bạn đọc, tôi xin đăng lại phần 1 của trường ca “Quê hương” (in trong tập thơ Tháp nắng, 1996). Trường ca khởi viết vào năm 1984 tại Phan Rang, được gợi hứng từ làng Bal Riya Bính Nghĩa – Ninh Thuận, hoàn chỉnh vào năm 1992 tại Sài Gòn.
*
Ôi, Quê hương! Quê hương
Quê hương gầy, quê hương xanh xao
Quê hương không có rặng dừa thơ mộng của ca dao
Quê hương không có cánh cò xa, không có bản tình ca thôn dã
Mây trắng. Mặt trời. Gió trùng dương. Đất. Đá Continue reading
Inrasara: Sơ kết phản ứng của đồng bào Chăm về Dự án Nhà máy Điện hạt nhân ở Ninh Thuận
(Chủ đề Dự án Nhà máy Điện hạt nhân ở Ninh Thuận)
* Khu Tái định cư Sơn Hải – cách Vĩnh Trường (xã Phước Dinh) 3km nơi đặt Nhà máy ĐHN Ninh Thuận1.
Nhân kỉ niệm một năm thảm họa hạt nhân Fukushima, “chủ đề” được nêu ra thảo luận không mục đích nào hơn đánh động ý thức cộng đồng Chăm [và Kinh] ở Ninh Thuận về sinh mạng mình, đời sống tinh thần và tâm linh mình trong xã hội Việt Nam hiện đại. Sau 10 trích dẫn tư liệu, bài viết hay bài trả lời phỏng vấn cùng hơn trăm phản hồi của độc giả từ các nơi gửi đến, chủ đề đã thu hút được công luận nói lên được tiếng nói của mình với đầy đủ ý thức trách nhiệm của một công dân mà không phạm vào khối đoàn kết dân tộc và tình cảm anh chị em giữa cộng đồng. Đó là các đóng góp trực tiếp, thẳng thắn và thực tế giúp bộ phận trách nhiệm tham khảo để nhìn lại vấn đề.
Chủ đề cần được sơ kết giai đoạn 1. Inrasara.com tạm dừng chủ đề ở đây.
Hẹn gặp lại quý bà con, anh chị em và bạn đọc ở phần 2 khi có thông tin mới. Continue reading
Thêm một cảnh báo về Nhà máy Điện hạt nhân
(chủ đề Bất an Dự án Nhà máy Điện hạt nhân – Ninh Thuận)
Trích đoạn bài mới nhất của Đào Tiến Khoa, Viện Khoa học & Kỹ thuật hạt nhân
đăng ở tạp chí Tia Sáng, 22-3-2012
Sau sự cố Fukushima, nhiều quốc gia có ĐHN phát triển đã lập tức trì hoãn lại kế hoạch xây dựng mới các lò phản ứng ĐHN, còn CHLB Đức và Thụy Sỹ thì chính thức quyết định từ bỏ công nghệ ĐHN mặc dù ĐHN hiện vẫn đang cung cấp một sản lượng điện khá lớn ở 2 quốc gia này. Ngay tại Nhật Bản, trong số 54 lò phản ứng ĐHN với công suất ~ 47500 MW chỉ có 2 lò đang hoạt động, số còn lại đang được kiểm định an toàn khắt khe nhất và chắc chắn nhiều lò phản ứng sẽ bị đóng cửa vĩnh viễn như 6 lò phản ứng ĐHN ở Fukushima.
Ông Yanko Yanev, giám đốc chương trình tri thức hạt nhân của IAEA, đã khẳng định rằng ĐHN phải được đặt chắc chắn trên một kiềng 3 chân:
- Lòng tin của cộng đồng vào ĐHN Continue reading
