NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 09

9. Buôn bán & 4 nguyên tắc-02. Dám nghĩ mới & dám làm kẻ đầu tiên

Thổ cẩm Cham Inrahani luôn đi trước thiên hạ vài bước.
Thử ngoảnh lại:
1. Khi dân Chakleng còn phiêu các nơi bán hàng thô, Cở sở Thổ cẩm Inrahani ra đời đầu năm 1992 và tổ chức chế tác hàng thô thành nhiều kiểu loại hợp thị hiếu khách hàng.
2. Bán ở đâu? Cửa hàng thổ cẩm Cham đầu tiên xuất hiện cuối năm 1993 ở Thương xá TAX trả lời câu hỏi đó.
3. Không dừng lại, từ năm 1996, hàng loạt Đại lí thổ cẩm Inrahani có mặt đồng thời ở các thành phố lớn.
4. Để đẩy mạnh sản xuất và tiêu thụ, Cty TNHH Thổ cẩm Cham Inrahani được thành lập. Nó là đầu tiên. Huy hiệu “Bàn Tay Vàng” đầu tiên cho bà chủ, và 4 Huy chương vàng đầu tiên dành cho sản phẩm của Cty, là hệ quả tất yếu.
5. Hoa văn thổ cẩm Cham phong phú nhưng đã thất lạc nhiều. Inrahani đã phải cậy đến bạn bè Pháp photocopy màu từ Bảo tàng bên kia đại dương gửi về, để nghiên cứu. Thổ cẩm vừa là nét đẹp văn hóa truyền thống đồng thời là mặt hàng kinh doanh, cho nên muốn có cái mới để níu khách ở lại, vấn đề cải tiến kĩ thuật cần được đặt ra: Inrahani lần đầu tiên chuyển hoa văn từ khung dệt Jih Dalah sang khung dệt Aban; đây gần như là cuộc cách mạng kĩ thuật, dù ít ai nhận ra [bà Hani làm nhưng không nhận ra tầm quan trọng của nó]. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 08

08. Buôn bán & 4 nguyên tắc-01. KHÔNG NÓI DỐI

12 năm lăn lộn thương trường: 1990-2002, tôi rút ra mấy nguyên tắc buôn bán cho mình. Cũng cần được viết ra ở đây, biết đâu chúng giúp sinh linh Cham nào đó bài học.
Nguyên tắc thứ 1. Tuyệt đối không tham lam và nhất là không nói DỐI.
“Không biết nói dối không buôn bán được, cứ giữ thật thà không ra ngoài được” – thói thường nghĩ thế. Tôi thì khác. Buôn bán, tuyệt đối không nói dối khách hàng. Bán tạp hóa cho bà con Cham không dối đã đành, bán thổ cẩm cho người ngoài thì càng không.

NÓI DỐI LÀ TỰ HẠI.
Chuyện kể một anh Pabblāp bán thuốc nam dạo, tình cờ “phát hiện” một đất mới, quyết chém đẹp, rồi dzọt. Tháng sau anh đồng hương đồng nghiệp quẩy giỏ thuốc ghé qua xã kia, vừa đặt gánh xuống đã bị chưởi cho một trận tơi bời hoa lá. Anh này bị oan, nhưng không cách nào thanh minh, bởi “cũng là Chàm cả” – đành cúi đầu lỉnh đi, không một lần ngoái lại.
Đó là lừa dối đích thị! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GIẢI ẢO PHE NHÓM

[hay Giải minh về TRỤC LỢI & CHÍNH TRỊ
Tặng Wa Praong. Cei Sara cố gắng nhấn 1 điểm thôi, vì cháu còn trẻ – hi vọng phân tích này giúp cháu sáng mắt sáng lòng].

1. Nguyên do từ chân trời văn chương
– Từ năm 2002, tôi bắt đầu xiển dương chủ nghĩa Hậu hiện đại và đấu tranh bảo vệ phong trào sáng tác hậu hiện đại, trong rất nhiều bài viết và cả trên diễn đàn.
Năm 2007, sau một Hội thảo thơ ở TPHCM, sau đó báo Thể thao & Văn hóa làm chuyên đề về thơ Đổi mới, ngay tức thì – tạp chí Hồn Việt [thuộc Trung tâm Quốc học do GS Mai Quốc Liên Tổng biên tập] số tháng 10-2007, sau khi mang một bài thơ hậu hiện đại ra phân tích, đã tố cáo tôi. Nguyên văn:
“Tuyên bố như ông Inrasara, người luôn cổ vũ, tuyên truyền cho các dòng thơ phá phách “hậu hiện đại” này… thì là phi lịch sử và nhất là ẩn đằng sau những lời lẽ cổ vũ ấy là những hàm ý sâu xa hơn, thách thức hơn, kích động hơn, không khó nhận thấy.”
Là một chụp mũ chính trị đích thị, ở thập niên 1980 vào tù như bỡn! Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

GIẢI ẢO ÁM CHỈ

[hay THƯ GỬI KARIM, “một lần đầu và một lần cuối… cuối… ứ… vẫy tay… vẫy tay chào nhau…”]

Mào đầu.
Lẽ ra sau lời chúc “Tadhau Bal Katê”, tôi nghỉ FB một tuần, phiền là do SỰ CỐ CHẢ ĐÁNG XẢY RA nên mới có Stt này.
Việt Nam có loài văn học ám chỉ, trong đó món “phê bình ám chỉ” tồn tại dai như đỉa. Mới năm ngoái thôi, 2 nhà phê bình trích văn tôi, rồi bàn tùm lum về tôi mà không dám nêu tên tôi, đã bị tôi lôi lên diễn đàn tặng cho một chùy, tắt đài.
Hôm nay, lạ – mẻ của nền văn học kia bay qua nhà tôi, lại từ phía Cham, mới ẹ!
Đăng Stt này, mong đồng bào đồng chí và các bạn đọc qua rồi quên đi, để còn chơi Katê.

GỬI KARIM!
Đọc cái còm của Karim, tôi nghĩ mãi không ra anh nói gì. Có lẽ anh đang bàn về ông Inrasara nào đó về bài nào đó, chứ không phải về Stt “Giải ảo truyền thống” của tôi. “ẢO & GIẢI ẢO” là serie bài của tôi [đã viết 30 bài, và còn nữa], trong đó “Giải ảo truyền thống” chỉ là một trong những.
Có mấy điều cần nói ra giúp Karim & các bạn rõ vấn đề: Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU (dừng lại suy nghĩ) 07

7. Buôn bán cũng phải… HỌC, hay CÁI TÔI CỦA NGƯỜI CHAM
[nhại/ đối chứng với “Cái TÔI của người Việt” của Từ Thức]

VIỆT: “Một lần ngồi nhậu với 5 ông, có cảm tưởng ngồi với 5 giải Nobel văn chương. In một hai cuốn sách tào lao, nghĩ mình đã ngồi chung chiếu với Marcel Proust, Victor Hugo. Làm vài bài thơ, nghĩ mình là Baudelaire, Nguyễn Du tái sinh”
CHAM: Cũng hệt. Tôi nghe kể bạn trẻ Cham mới in 1 tập thơ, bạn nữa đang tập tò ráp vần, đã nghĩ mình là… Inrasara thứ hai!
Cũng được đi, nếu họ chịu HỌC làm… thơ. Đằng này: không!
Một anh mới vượt biên 5 năm, còn chưa có giấy định cư Malaysia, nghe tin Tháp Nắng có giải Hội Nhà văn VN, liền viết thư cho tôi anh sẽ thành lập Hội Nhà văn Champa. – Nhảm!

VIỆT: “Lập một cái đảng có ba đảng viên, kể cả em gái và mẹ vợ, nghĩ mình là lãnh tụ, ăn nói như lãnh tụ…”
CHAM: Những con tương cận có cả khối. Còn hơn thế, bởi sau cái chữ “hội, đoàn, đảng” ấy, Cham luôn đính kèm chữ quốc tế INTERNATIONAL đằng sau đuôi. Hội Bảo tồn văn hóa Champa quốc tế… Hội thảo ngôn ngữ Champa quốc tế… Vân vân quốc tế.
Ở đó ta ăn nói với giọng điệu rất ư là… quốc tế. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 06

06. Giải định kiến: “Chớ buôn bán với Cham”

Mùa mưa 1990, thất bại te tua từ miền Tây, tôi gồng gánh cả gia đình qui hồi cố hương. Trắng! Dù chẳng ưa buôn bán, không việc làm, tôi đành chiều lòng bà xã đấu thầu đất Chợ HTX để mở quán tạp hóa đầu làng.
Rồi chỉ qua năm, Tạp Hóa Haly’s lên như gió, tiếng như cồn.
Bạn học cũ Hamu Tanran mời tôi qua nhà, đãi chầu nhậu, nhờ tôi tư vấn. Quán mình 3-4 năm qua cứ trồi sụt như ma ám ấy, bồ bày cách vực dậy cho nó xôm cái. Tôi bảo bạn đưa sổ kết toán hàng tháng cho xem. Bạn bảo, có đâu. Tôi kêu: Bồ chết tại đó.

Đời kinh doanh 10 năm chẳn, ngoảnh lại thấy mình có đóng góp 2 chuyện cho cộng đồng: thay đổi 1 chân lí to và phát hiện 4 chân lí nhỏ về buôn bán với/ cho Cham. Xin kể góp vui bà con. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 05

05. Triết lí tiền lẻ [trích tiểu thuyết Chân Dung Cát]

Trở lại với câu chuyện của chúng ta.
Trong khi lập hồ sơ bệnh án, Ông Malâm bất ngờ phát hiện thêm thứ bệnh lạ lẫm dẫu không làm sứt mẻ ai nhưng lậm đời nối đời và đã mãn tính – loại bệnh y học rất lúng túng đặt tên.
Với 80 mẫu ruộng trên hai nghìn khẩu nhưng dân ở đây sau vụ gieo, vội vã lùa trâu bán đứng cho trời nuôi trên rừng, rồi sau khi gặt chở bó lúa về cứ chất bỏ đó cả tháng đá banh, tán dóc đã đời mới vào rừng tìm trâu về đạp ra hạt. Ngoài ra không làm gì cả. Gánh hàng rong, làm rau muống, thả lưới cá bán ư? Hãy để mấy thứ lẻ tẻ đó cho ba Tàu với người Yôn lo. Cả làng có bốn quán tạp hóa nhưng là của người Hoa. Hớt tóc ư, đám con trai phải đạp xe hơn cây số lên Phú Quý, rủi xe có xì bánh thì chịu dắt bộ chứ đừng hòng tìm thấy thợ vá bánh là Cham tại quê. Thợ rèn, thợ hồ, thợ đập đá, bà bán mắm, chị bán bong bóng cho trẻ con… tất tần tật là người đàng quê phương nào lưu lạc tới và luôn được người làng nhìn bằng con mắt cha nội trên ngó xuống. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: -1 (from 1 vote)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 04

04. KHÓ – VƯỢT KHÓ, BUỒN – GIẢI BUỒN

Loạt bài “Người Cham vẫn có thể làm giàu” – nhất là bài về Pabblāp Birau – nhận được nhiều phản hồi, trong đó 2 phản hồi đáng kể nhất:
– Xây dựng Làng Thuốc nam Phước Nhơn quá khó
– Pabblāp Birau còn tồn đọng nhiều cái nhức mắt, nhắc lại thêm buồn thôi.

1. KHÓ KHĂN
Làng Thuốc nam chắc gì đã khó khăn hơn Gốm hay Thổ cẩm.
Gốm Bàu Trúc, xin trích trường ca Quê Hương (trong Tháp Nắng):
Ai đang đi kia?
Băng cánh đồng khô chân trần hối hả
Đội giành gốm to đi giữa trưa nắng hạ
Có kịp bữa cơm, đám con đói lao nhao?

Thổ cẩm Chakleng cũng chẳng khác là bao. Trước 1985, dân Chakleng còn gùi “khăn dằn” lên đất Thượng nao Cru. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 03

03. Làm gì để Pabblāp Birau ổn định?

Pabblāp Birau có nghề thuốc nam cổ truyền.
Thế nhưng trong khi Làng gốm Bàu Trúc và Làng Thổ cẩm Mỹ Nghiệp ổn định, thì Pabblāp Birau lại bất ổn. Bất ổn do nhiều nguyên do khác nhau, nhưng nguyên nhân cốt yếu lại từ chính bản thân làng nghề của mình: Bán thuốc nam dạo!
Vậy, làm gì?

1. Ưu điểm
– Pabblāp Birau là một trong 3 làng Cham lớn nhất, dân làng học hành cao, nhiều người thành đạt.
– Và là làng có nghề thuốc nam cổ truyền.
– Xưa, Pabblāp Birau là palei Cham giàu có hạng.
Vậy mà Pabblāp Birau hôm nay đang bất ốn, và có nguy cơ kéo dài…

2. Thiếu khuyết
– Dân làng thu nhập khá cao so với các palei Cham khác, nhưng chợ lại không ra chợ. Nhìn CHỢ là biết nếp sống dân làng, thế mà, muốn có hàng tốt, cá tươi không ít gia đình phải chạy xe qua An Xuân. Dân làng vừa thất thu, vừa bất tiện đủ đường. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0.0/10 (0 votes cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)

NGƯỜI CHAM VẪN CÓ THỂ LÀM GIÀU 02

02. Chakleng có thể trở thành làng điểm

Vừa qua, người của UBND Thị trấn Phước Dân gặp tôi nhờ tham mưu về nền tảng văn hóa để xây dựng Làng Nghề-Du lịch cho Thị trấn. Nhân bàn về Cham làm giàu, dù có vài chi tiết lặp lại, tôi xin nêu 2 làng có nhiều điểm giống nhau để đối chứng: Chakleng & Pabblāp Birau.
Chakleng có 2 may mắn:
+ Đầu tiên, theo quan niệm Cham, Chakleng có vị trí địa lí đẹp nhất, hơn nữa làng ngự ở khu vực trung tâm palei Cham Ninh Thuận.
+ Có nghề dệt Thổ cẩm, và Làng nghề được đầu tư nhiều nhất, và phát triển mạnh nhất.

1. Để xây dựng Chakleng thành Làng Du lịch, thử điểm lại:
Chakleng CỔ. Xa, đó là làng cố có tên trên bia kí; làng của ông bà nuôi Pô Klōng Girai với Đập Nha Trinh và Tháp Pô Klōng Girai thế kỉ XIII; cạnh đó là Pô Nai ở núi Chà Bang. Continue reading

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 0 (from 0 votes)