Tiếng Cham của bạn. TỪ KHÔNG CÓ TRONG TỪ ĐIỂN

Lạ lắm, rất nhiều từ vô cùng thông dụng, lại không có mặt trong Từ điển, xưa lẫn nay; nếu có, cũng khá mờ nhạt.

1. GET, câu 08 trong Akayet Dewa Mưno: ‘Dom nan gait tamư khwai kakuh’: “Rồi thì ‘ấy’ vào quỳ lạy”. Vậy mà cả Từ điển Aymonier lẫn Moussay không có.

GET hay GAIT là từ trung tính chỉ người tầng lớp thấp.

+ Thêm MƯ vào thành nữ: ‘Mưget nan xanag lô’: Con nhỏ đó dữ lắm.  

+ Thêm JA thì thành nam: ‘Duxxak jaget biak’: Tội thằng ấy quá.

Chú ý: Từ điển A-M có ‘mưget’ mà vắng ‘get’ lẫn ‘jaget’.  

2. Từ GUH xuất hiện khá mờ nhạt. Xem qua lối kết hợp từ của Cham ta thấy rõ, và vô cùng hay luôn.

GUH = hướng về trời tảng sáng

‘Patuk guh’: sao hôm; ‘bram guh’: về sáng; ‘paguh’: sáng mai; ‘đih war guh’: ngủ quên trời sáng.

3. BBAK: mặn

‘Alag bbak [boh mưnuh]’: rượu ngon và trứng gà; ‘ce bbak’: trà đậm

‘Juuk bbak’: da đen đậm [đà]

‘Bbak tarak’: M dịch là “hung dữ”, khá sai mà phải là: “đậm đà”, “mặn mòi”.

4. Từ KARUN: “cảm ơn” tôi đã giải thích vài lần với dẫn chứng rất cụ thể, xin không lặp lại. Vậy mà tôi biết vài Cham dứt khoát từ này do ông Inrasara đẻ ra, quyết… không dùng!

5. Từ XALAM cũng thế, nó có trong sử thi và trường ca cổ của Cham luôn, vậy mà họ cứ bảo Inrasara bày đặt.

6. Còn từ NAO IKAK, có người bảo không mang nghĩa “đi buôn” như ông Inrasara dịch, khi tôi dẫn tục ngữ lẫn truyện cổ ra đối chứng, họ mới im.

Lưu ý: Nêu một luận điểm về văn hóa Cham, một mảnh Minh triết Cham hay giải thích một vấn đề, thậm chí một từ, tôi đều dựa trên nhiều văn bản, đối sánh với thực tế cuộc sống, chứ không “hổng chân” thiếu căn cứ.