Hành trình vô tận. HỌ CHẾ Ở XỨ NGHỆ?

Năm 2006, Võ Thị Hạnh Thủy – nữ nghiên cứu sinh người Nghệ An làm luận văn Thạc sĩ về thơ tôi. Mèng, nước da bánh mật, giống cô gái quê tôi kì lạ. Cham chăng? Nàng là ai? Dòng máu của đàn đàn tù binh Cham ra Bắc rớt lại tìm chốn trú thân, hay hậu duệ của tù binh từ Thăng Long trốn về, ghé uống nước ‘weh mưnhum ia’ một đêm, hoặc đóng trụ ở lại?

Bất chợt, tôi nhớ đến thơ… mình:

Ôi quê hương!

em đã đi và xa, đã xa và nhớ

Khi bất chợt khóm dừa Yên Sở

giữa trùng trùng rặng tre quê Bắc – vươn mình

khi mỗi giọng Nam Ai xứ Huế

em thấm bao điệu hát thân quen

Khi chạm những Makara, Garuda trên tháp đền Hà Nội

khi chiều Tây Nguyên giáp mặt Yang Prong

khi Phan Rí u huyền mắt gái Chàm-Yôn

khi Sài Gòn phố đông chàng trai da màu bánh mật

lững thững

bước qua đường

em bắt gặp quê hương

[trường ca “Quê hương”, trong Tháp nắng-1996]

Chiều 23-8, vừa ổn định thân phàm, cháu quen Chế Anh Đức đèo tôi xuống phường Nghi Thu, thị xã Cửa Lò nơi có nhà thờ tộc Họ Chế. Hơn 200 hộ với 550 khẩu, chớ chẳng ít. Chưa kể vài gia đình vừa chuyển qua sinh sống tại Nghi Trung, Nghi Phong…

Họ là ai, từ đâu?

Ngược dòng lịch sử, sau khi Chế Bồng Nga tử trận ngoài Thăng Long, tướng Lã Khải kéo quân về chiếm ngôi, hai hoàng tử chạy ngược sang Đại Việt trú thân và được nhà Trần cho cư trú ở vùng đất này. Một công đôi việc.

Chế Bồng Ngân thuộc đời thứ nhất của một trong hai nhánh đó. Kể rằng ngôi mộ hiện là của ông. Là thủy tổ của họ Chế nơi này. Tiếp đến là Chế Đàm, Chế Bền, Chế Soi… cuối cùng là Chế Đình Thông.

Làm quan triều Nguyễn, ông đổi thành họ Nguyễn, cai quản 1.400 nhân công trong Huế. Về hưu ở quê nhà, sau hai đời, con cháu xin chuyển lại họ cũ: CHẾ.

Chuyện kể là thế, có thể khác với “chính sử” nhiều, ít – tùy.

Tôi đã nói, với Cham, huyền sử và lịch sử song hành tồn tại trong tâm thức và cả “văn bản”. Không vấn đề gì nghiêm trọng cả. Miễn là ta nhận ta là Cham, hiểu biết về nguồn cội. Sống, làm việc và sáng tạo.

Câu chuyện họ Chế còn dài…