Sống triết lí Cham. TU, GIỮA CHỢ ĐỜI – KHÓ NHẤT

[hay. Thông điệp Ariya Glơng Anak]

Trường ca AGA vỏn vẹn 116 cặp ‘ariya’ lục bát Cham, vậy mà tôi, “cây Xương rồng ngạo nghễ” [tít bài báo về tôi] chấp nhận sống dưới dấu hiệu tư tưởng của tác phẩm này.

Vì sao? – 1 từ duy nhất: TU. Giữa chợ đời, ngay ở thời kì hỗn mang nhất của Champa: giai đoạn khủng hoảng cuối cùng.

Như mọi mọi Cham khác, Ông có thể thoát đi, kiểu một A-la-hán, nhưng không. Đi, nửa chừng, Ông quay lại, trở về cố quận với vô số ô nhục và tai ương đang đón đợi.

Ông làm gì?

Tâm-ý: Với kẻ thù, giải sân hận; trước bao lời phỉ báng, nhẫn nhịn, không chút oán hờn; giữa đảo điên lòng người, mở lòng đầy thương cảm.

Ông, một trí thức cô đơn – đã đứng vững trước bão giông thế sự và đen bạc nỗi đời. Để,

Ngôn: Nói những lời lẽ chân thành, hòa ái.

Hành: Khiên cung vạch lối đi bé nhỏ cho dân tộc, thắp lại hi vọng nhỏ bé mới.

Đó chính là huyền nghĩa của TU. Xong sứ mệnh, làm vô danh – Ông rời đi…

Như Champa xưa: “làm thơ rồi ra đi/ gửi Mỹ Sơn ở lại”, Ông rời đi và gửi lại một thông điệp. Tôi đón nhận, và hành thông điệp đó, điều mà tôi gọi: Sống dưới dấu hiệu sous le signe de Ariya Glơng Anak.

“Tứ khố tàng thư” của Tàu có: Kinh, Sử, Tử, Tập.

Kinh giảng dạy đạo lý và chuẩn mực sống; Sử ghi chép lịch sử, cho đời làm bài học; Tử trình bày tư tưởng và học thuật, và Tập nuôi dưỡng văn chương và thẩm mỹ.

Cham hiểu Kinh khác hẳn Tàu. Kinh chỉ dành riêng giới Tu sĩ dùng mà không truyền ra công chúng, nói chi dạy. Chuyện đời với cuộc người giao phó hẳn cho nhà tư tưởng và nhà thơ.

Tác giả Ariya Glơng Anak nhận sứ mệnh cao cả ấy. Trường ca gồm thâu cả ba phần việc của Sử, Tử và Tập. AGA thu tóm thời sự và thế sự Cham đầu thế kỉ XIX, diễn ngôn Tư tưởng sâu thẳm và nhân bản, tập trung vào mươi dụng ngữ đầy sáng tạo. Nhớ, chỉ với 116 cặp ‘ariya’ Cham.

Thế nên không lạ, khi hầu hết “trí thức” Cham xưa, mỗi lễ đám là mỗi mang Ariya Glơng Anak ra “triết luận” ‘pacoh xakarai’. Cham xem đây không là tạo phẩm của con người, mà quà tặng của thần thánh. Là tác phẩm lớn nhất, khó hiểu nhất trong kho tàng văn chương cổ dân tộc!

Thế hệ Cham hôm nay, còn ai đón nhận thông điệp…?