Ngụ ngôn Hậu hiện đại. BẢN TÍNH KHÓ DỜI

Giang sơn dễ đổi, bản tính khó dời – ông bà ta nói thế. Quan sát đời, tôi cũng đã thấy thế, từ vô số kẻ sống gần tôi, và quanh tôi. Chân lí kia luôn đúng không? Và con người – một “cây sậy suy tư” [Pascal] chịu thua bản tính, bản năng chăng?

Tiếp: “Gieo hành vị, bạn sẽ gặt thói quen; gieo thói quen, bạn sẽ gặt tính cách; gieo tính cách, bạn sẽ gặt số phận”.

Kết: Số phận bạn tùy thuộc vào THÓI QUEN nhỏ của bạn, ngày qua ngày.

Thử nhặt ra 3 sự vụ của tôi, và 2 của bạn:

[1] Hồi thiếu niên, con trai ưa mắc ngứa vùng kín. Ngứa thì phải gãi, gãi mãi thành quen, thành ghiền. Ngó lại, nó vừa mất lịch sự, vừa làm sẹo rất ẹ. Biết là thói tật xấu, tôi quyết tâm dứt khoát không… gãi. Cuối cùng tôi đã vượt bỏ nó, sau… ba năm phấn đấu miệt mài.

[2] Từ năm 15 tuổi, tôi ham đọc, đọc mê muội, đọc đến lú lẩn. Rảnh xíu là đọc. Hết sách mới, lấy cái cũ ra nhai lại. Tối mờ, vẫn đọc cho kì hết chương. Biết đó là tật cực xấu [Khổng Tử: Đọc mà không suy nghĩ thì u tối…], từ 25 tuổi, tôi hạ quyết tâm dứt bỏ nó, vậy mà mãi bảy năm sau mới làm được.

Từ 32 tuổi, tôi đọc vì thích, và để làm việc.

[3] Hồi 2005, tôi có thói quen sau năm giờ chiều khi xong việc là ra ngồi quán, mà phải quan ế khách mới chịu. Lai rai một mình, mãi hai tiếng sau mới về cơm chiều. Mấy năm liên tục như vậy, thành quen. Rồi một hôm tôi đốn ngộ với câu hỏi: Sao không lên sân thượng nhà mà nhâm nhi mà ngồi, để mơ mộng, hay suy tư? Thế là lần nữa hạ quyết tâm! Cuối cùng sau hơn năm, tôi cũng dứt tình được.

Đó là nói chuyện tự giác, riêng với kẻ kém tự giác, thì phải trị. Hai vụ mẫu:

[4] Bạn thơ nọ, để tỏ ra quan trọng, ưa đến trễ. Ở Bàn tròn Văn chương, bạn được bầu làm Phó Chủ trì, thì càng ghê nữa. Hôm ấy bạn đến trễ mươi phút, tôi hỏi ý kiến, mọi người đồng ý bầu phó khác thay thế. Để còn tiến hành tán chuyện văn chương nữa chứ. Năm phút sau, bạn khệnh khạng đi vào, thì ghế kia đã có chủ.

[5] Bạn thơ khác, hẹn tôi mấy bận, cứ là trễ. Hôm đó tôi hẹn bạn đi gặp nhân vật quan trọng, bạn trễ 10-15 rồi 18 phút. Thế là người bỏ đi, tin nhắn gửi lại: “Bạn về thôi, mình đi rồi”.

Không tự giác thì phải trị. Trị, họ có thay đổi không là vấn đề của họ.

Bản tính dù khó đổi tới đâu, vẫn có thể dời được. Nó không lệ thuộc vào “trái tim”, mà ở bản lĩnh. Nếu ta không tự kỉ luật, thì ta sẽ chịu cho kẻ khác đưa vào kỉ luật.