Chuyện tôi-03. TÔI THAY ĐỔI CÁCH NHÌN CỦA THẾ GIỚI VỀ CHAM

1. 7 điều căn cốt

Hơn nửa đời hư: Sống, suy nghĩ, hành động trong, qua và giữa Cham, tôi rút ra 7 điểm căn cốt nhất. Anh chị em và bà con đọc xem, có thấy Sara-tui mang tinh thần dân tộc cực đoan, “cái gì dân tộc ông cũng nhất” không nhé. Vậy mà nó bị báo cáo anh, khiến bài thơ “Tặng phẩm của dòng sông” lành như cục đất bị loại khỏi chương trình. Và mấy thứ linh tinh khác nữa… 

[1] Truyện cổ: “Đi tìm học, bán vợ”

Ở truyện cổ này, Cham quan niệm về sự học rất cao cường. Đó là học để biết, là tình yêu Tri thức hay yêu cái Biết.

[Từ “philosophía” trong tiếng Hy Lạp cổ có nghĩa là “tình yêu cái biết” hay “yêu sự khôn ngoan”, sau này phương Tây gọi chung là “triết lí”]

[2] Tâm thế giải sân hận của Ariya Glơng Anak

Tâm rộng, lời lẽ chân thành và khiêm cung bằng việc làm bé nhỏ, qua đó ta xây lại một niềm hi vọng mới.

[3] Quan niệm về sự chiếm hữu: “của”

Nhân vật Chế Bồng Nga là điển hình, không chiếm hữu cái không thuộc về mình: Đất không lấy một tấc, mỹ nhân không chiếm một người, và ông không xem đối thủ là chiến lợi phẩm để bắt về làm tù binh.

[4] Văn hóa đại chúng trong thi phẩm Pauh Catwai

‘Bhap ilimô’: Văn hóa không thuộc thành phần đặc tuyển, mà từ quần chúng và cho đại chúng rộng lớn. Một quan niệm rất hậu hiện đại đẫm chất nhân văn.

[5] Chế độ gia đình Mẫu hệ Cham & 3 không

Chế độ này nay đã lạc thời, dẫu sao nó lưu lại 3 điểm nhấn sáng giá: Nữ không đĩ điếm, nam không mù chữ, và cả hai giới không ăn xin.

[6] Tinh thần Hóa giải & hòa giải

Pô Rômê đã hóa giải hai ý thức hệ tôn giáo không đội trời chung là Bà-la-môn và Islam, biến nó thành Bà-ni, sau đó hòa giải Bà-ni với Bà-la-môn Cham thành Tôn giáo Ahiêr Awal dân tộc, hòa bình và nhân văn.

Đây là bài học lớn cho nhân loại hôm nay.

[7] Tư duy biển lớn và tinh thần phiêu lưu của Cham

Là tiền đề cho mọi phát minh và sáng tạo. Phá hủy để sáng tạo, phá hủy và sáng tạo, phá hủy chính là sáng tạo.

2. Thay đổi cách nhìn của thế giới về Cham?

Không chỉ Cham với nhau, Cham với người Việt sống xen cư và cộng cư, mà Cham với 54 dân tộc anh chị em trên đất nước Việt Nam, và cả rộng ra thế giới. Tôi giúp thay đổi cách nhìn của thế giới bên ngoài về Cham như thế nào?

[1] Thế giới biết rằng Cham có nền Văn học sáng giá.

Paul Mus tự tin tuyên: Văn học Cham chả có gì đáng kể cả, bó trong 20 trang sách là cùng. Sau ông, chỉ là vài giới thiệu lẻ tẻ, chứ chưa toàn cảnh và cận cảnh như tôi đã làm.

[2] Cham có Minh triết và nền Triết học

Trước đây, kinh nghiệm sống của Cham chỉ được nêu lên lẻ tẻ, rải rác và thiếu hệ thống. Nay, qua phân tích của tôi, Cham được nhìn nhận thiện cảm và nể trọng hơn.

[3] Rằng Cham có Tôn giáo: Tôn giáo Ahiêr Awal đẫm tính dân tộc, hòa bình và nhân văn. Nó được luận giải bài bản với dẫn chứng cần thiết.

[4] Nghệ sĩ Cham có thể sáng tác văn chương, phê bình văn học và diễn thuyết. Khác với giảng dạy, thuyết là nói những điều mới mẻ trước nhiều bộ phận thính giả khác nhau.

[5] Cham hiện đại vẫn biết tổ chức, như làm đặc san Tagalau; hay từ con số không, Cham vẫn khả năng đưa ngành nghề thổ cẩm dân tộc lan tỏa ra Việt Nam và thế giới.

[6] Qua tiểu thuyết, bút kí và hàng ngàn status, tôi đã kể vô số câu chuyện Cham chưa từng được kể, nhờ đó thế giới bên ngoài hiểu tâm hồn con người Cham hơn.

[7] Cuối cùng, trí thức Cham dù có sợ – là bản năng con người, ai mà chả – chứ không hèn. Rằng họ vẫn dám lên tiếng khi cần thiết, và biết lên tiếng để mang lại hiệu quả.

Cham còn ẩn nhiều vỉa tầng chưa khai phá, và bạn cũng có thể!