ĐÍNH CHÍNH VUI

1. Đính chính-01

Một vị Katip viết tút có câu, nguyên văn: “Cham Bà-la-môn thờ thánh Allah Mohamad”. Ngay sau đó, tôi đã chỉ ra cái sai không đáng của một chức sắc ít chữ mà nhiều nổ.

Lịch sử ngôn ngữ, ông bà Cham có lối sáng tạo ngôn từ rất lạ, như là cách bình dân hóa để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thực tiễn đời sống. Ở bản thảo “Tiếng Cham của bạn” đăng Inrasara.com 2014, tôi có liệt kê các từ hiện đại được tạo ra như thế, khá vui.

Sinh hoạt tôn giáo cũng không khác.

Vào tháng chay tịnh, Cham có ‘Tamư ơơk’ (vào đói), ‘dook ơơk’ (ngồi đói) tức đang trong giai đoạn chay tịnh, và ‘taleh ơơk’ (cởi đói) để chỉ lúc mãn chay.

Cách đếm ngày là ‘tha gok’ (một nồi), ‘dua gok’ (hai nồi). Qua 15 ngày chay tịnh có ‘Muuk trun’: Bà xuống, tiếp đến là ‘Ông trun’: Ông xuống. Không thú vị sao?

Tháng chay Ramadan, Cham biến âm thành Ramưwan, rồi còn đẻ ra từ bình dân khác: ‘Bbang Muuk kei’ (nghĩa đen: ăn ông bà!)

Nhưng ‘bbang’ có phải chỉ mang nghĩa “ăn” đâu, ở đây là mời ông bà tổ tiên về hưởng lễ vật. Lạ chưa?

Các lễ khác được bình dân hóa, có:

‘Ngak Yang’ (làm thần) nghĩa là Làm lễ cúng thần; ‘Iêw Yang’ (kêu thần) là [đang] Hành lễ cúng thần; ‘Nao Yang’ (đi thần) cũng hệt, từ này mang nghĩa hành hương/ Đi lễ thần…

Vô sô từ được Cham tạo ra kiểu ấy.

Trở lại câu “Cham Bà-la-môn thờ thánh Allah Mohamad”, có 2 cái sai lớn:

Ghép chữ Allah và Mohamad vào chung, sai thì rõ rồi; không ai trên thế giới này đi viết “thánh Allah Mohamad” cả.

Trong thần học Islam, Allah được cho là Thượng đế, ĐẤNG Tạo hóa, Cham gọi là PÔ Auluah. Còn Muhammad là thánh, Cham gọi là NƯBI Môhamed.

Đố vui: Cham có từ nào rất độc đáo để chỉ Muhammad nữa không?

Đáp án: Auluah-kala. ‘Auluah’ = Allah, Thượng đế, Đấng Tạo hóa; ‘kala’: thay mặt. Cham nói: ‘Ni dahlak likau kala bbook’: Nay tôi xin thay mặt…

Auluah-kala = bậc thay mặt Thượng đế, tức Muhammad “nhà tiên tri và ngôn sứ được Thượng Đế cử xuống…”, Cham đọc rút gọn là ‘Luahkala’.

2. Đính chính-02

Ngày 1-4-2018, có bạn FB viết Stt ngắn kêu:

Trong cụm từ Po Klaung Girai, Pô nghĩa là: Bố; Klaung liên qua đến Krōng (sông). Vu vơ vậy thôi mà thu hút nhiều bình luận, cả bình luận mở rộng. Một bạn FB xin ý kiến, tôi trả lời, không khí nóng bỏng kia mới chịu nguội.

Đăng lại để tham khảo.

Mấy điểm cần lưu ý.

[1] Po Klaung Girai theo Biên niên sử Hoàng gia Cham, trị vì từ năm 1151-1205, có thời đoạn gần trùng khớp với vị vua Champa theo bi kí ghi là Sri Jaya Harivarman I.

Sri Jaya Harivarman là tiếng Sanskrit để chỉ vị vua này; còn Po Klaung Girai (hay Po Klaong Garai) là tiếng “thuần” Cham.

[2] Po, hay Ppo [đọc là PÔ] có 3 nghĩa:

– “trong tiếng Cham là một danh xưng chỉ chung cho các thần linh, các vua, chúa, quan lại và các bậc tu sĩ ở cấp cao”, như bạn Danh Dong còm là đúng. Pô Rômê: tên VUA Champa Pangdurangga, có tháp ở Ninh Thuận mang tên Ngài. Pô Xah Inư: tên CÔNG CHÚA có công với đất nước, được thần hóa, có tháp ở Bình Thuận mang tên Ngài.

– Pô còn có nghĩa là NGÀI, CHỦ: Pô Gru, Pô Adhya: Sư cả Ahiêr, Awal; Pathau pô: Thưa ngài; Pô thâng: chủ nhà, Pô hamu: chủ ruộng.

– Pô: dạ, vâng.

[3] Klaong, Klaung [phiên âm kloong]

Khác với KROONG = sông [người nữ đọc là kioong], là từ chung của nhiều dân tộc ĐNÁ, mà người Hán có mượn lại và biến thành GIANG; cũng nghĩa là “sông”, trong khi các tỉnh phía Bắc Trung Quốc là HÀ.

‘Kloong’ tiếng Cham nghĩa là “thần”, “tôi”, “tớ”, “con”, từ xưng hô của người bề dưới, với NGÀI, CHỦ, nhất là với vua, chúa được THẦN HÓA.

[4] Po Klaung là “cụm từ” [khó dịch ra tiếng Việt] kết hợp với nhiều TÊN của vua, chúa khác, như: Po Klaung Girai , Po Klaung Can bạn Po Klaung Girai, Po Klaung Kachat: tướng cai quản Kênh Bắc thời Po Klaung Kachat, Po Klaung Halau, có kut ở Hữu Đức, Po Klaung Gilai Bhauk….