Sống triết lí Cham. SỐNG PHI THỜI

[hay. Nếu tôi không ích kỉ thông minh?]

Tôi sẽ giống mọi Cham khác, mà không thể là tôi của hôm nay. Và Cham cũng không có Inrasara của hôm nay, nếu tôi không ích kỉ thông minh.

Vào Trung học Pô-Klong, tôi rời xa các bạn cùng quê, chơi thân với bạn học làng khác, để mỗi cuối tuần theo họ qua các miền đất xa lạ.

Ở đây, Tủ sách Trường – nếu các bạn mượn hết Thơ Mới, Tự lực Văn đoàn đến Tề Thiên Đại thánh (Tây Du kí), tôi vùi vào chữ nghĩa của nhóm Sáng tạo, Hemingway, Faulkner, Camus… 

Vào Đại học, tôi gần như quên hết chuyện ở cộng đồng Cham với hiếm khi về quê, mà đắm chìm vào thế giới xa lạ: Krishnamurti, Vivekananda, Heidegger, Nietzsche…

Tôi biết vài kẻ Chàm lo không ai biết tới mình, thế nên họ… nghiên cứu. Hết lịch sử đến “vài nét về văn hóa”, rồi Xakawi, nhất là Akhar thrah! Tôi ngược lại, như tên một tút: “Trở thành nhà nghiên cứu là một… tai nạn”.

Từ tuổi tìm học, tôi trì trì với Câu chuyện Cham và mơ thành nhà Tư tưởng. Giú mình trong bóng tối vô danh mãi tuổi tứ thập mới – rất ngẫu nhiên – ló mặt với đời. Ví dù ở tuổi 40 ấy tôi trúng gió đi theo ông bà, chắc chắn không ai biết đến tôi. Dẫu sao tôi vẫn vui với nỗi đó.

Hà cớ tôi phải theo số đông hay nô lệ sở thích của ai đó!

Ở xã hội Cham, thiên hạ nặng về giỗ đám, lễ lạt các thứ, tôi cắt đứt với mọi nợ nần loại này ngay từ bước chân vào đời. Tôi không có trách nhiệm làm hài lòng ai cả!

Tôi được cho là người hoạt động xã hội, lo cho cộng đồng, thế nhưng…

Ngoài thế hệ F1 bên nội ngoại, tôi có bổn phận thăm viếng; còn lại người thân người quen mất, tôi “xin kiếu”, dù – khi họ bị nạn, tôi nhiệt tình đến đâu đi nữa.

Tại mục này, tôi trích Phúc Âm: “Hãy để cho người chết chôn người chết của họ”!

Tôi sợ phải có một tâm hồn cao thượng, một nhân vật Dostoievski kêu lên đại ý thế [Anh em nhà Karamazov], lần đầu đọc phải, tôi đã run lên. Vài bận tôi cho nhân vật trong Chân dung Cát-2006 lặp lại.

Kiểu ấy, tôi mới là tôi của hôm nay. Và Cham có Inrasara của hôm nay.

Heleh!

P.S. THƯ VỀ ÍCH KỈ THÔNG MINH

Tút sáng nay vừa lên, một bạn nhắn tin: Nếu ai cũng “ích kỉ thông minh” như Inrasara, thì xã hội Cham sẽ thế nào? Lại đụng hàng câu hỏi: Nếu ai cũng ôm lõi nồi cơm điện lang thang ăn xin như Minh Tuệ, thì lấy ai dệt vải, trồng lúa, lấy ai nghiên cứu khoa học…

Câu hỏi lỗi cả ở khía cạnh triết học lẫn lĩnh vực đời thường.

Xin đăng bức thư gửi hai bạn Cham thế hệ mới, cho anh em tham khảo.  

Chakleng, ngày 12-9-2018

Hai bạn quý mến!

Bạn kêu “sau hơn 10 năm nỗ lực, em vẫn chưa đạt thành quả nào đáng kể, anh có thể vui lòng cho em lời khuyên không?”

Này nhé, đến với nhau, hai bạn có tài, có ý hướng sống, nhất là có mục đích rõ ràng. Kẹt nỗi cả hai phí lãng thời gian và năng lượng quá nhiều vào chuyện đâu đâu. Chính mấy lẻ tẻ, vụn vặt đó ngày qua ngày cộng lại tàn phá, cuối cùng giết chết giấc mơ của bạn.

Cứ ngó những giọt nước mưa chơi tảng đá lớn!

Nếu gọi là khuyên, thì đây: Hãy ích kỉ một cách thông minh. Anh cũng dạy mấy đứa con như thế. Hôm nay, bạn cũng vậy, hãy ÍCH KỈ THÔNG MINH. Không lãng phí thời gian cho sự thể không đáng, vấn đề không đáng, con người không đáng, mục đích vụn vặt không đáng.

Cu Lớn, đã ra trường, Cu Bé sắp Đại học, hai bạn đã nhẹ gánh trách nhiệm. Vậy làm gì? Như 5 ngón tay nắm lại thành 1 nắm đấm, nhằm vào 1 mục tiêu. Ở đây không phải 1 nắm nữa, mà là 2, hợp lại thành MỘT viết hoa, in đậm.

Anh được xem kẻ đạt nhiều thành quả, bởi ý thức chuyện này rất sớm. Các bạn, quyết THAY ĐỔI và hãy bắt đầu ngay đi. Tự cách mạng chính mình – không bao giờ là muộn cả.

Từ tuổi 20, lễ đám các loại: anh không, cả với người thân cận cũng không luôn. Anh “biến mất” suốt 20 năm của đời người – để HỌC. Mà có ai phiền trách anh đâu, bởi sau đó anh đã làm rất nhiều việc thiện ích cho cộng đồng, mấy việc mà không hay ít ai làm được.

Hà cớ phải chiều lòng số đông!

Bạn không trách nhiệm làm vui lòng ai đó, mà hãy tập trung vào mục tiêu của mình. Để khi có thành tựu, quả ‘phala’ kia mang đến lợi ích cho xung quanh, họ sẽ cảm ơn bạn.

Hai bạn đang ở thời điểm đứng bóng mặt trời của sáng tạo, bắt đầu tuổi chín nhất của một đời người, đời văn, lửa sống và sức khỏe đang đầy tràn.

Hai bạn làm MỘT, hướng về phía mặt trời của sáng tạo, sáng tạo cho TA, và cống hiến cho ĐỜI – thành tích lớn lao kết trái từ ích kỉ thông minh đó.

Không lãng phí đời vô ích và vô lí nữa, mà hãy VÌ MÌNH!

Ích kỉ thông minh, không phải để nổi tiếng lấy oai hay ngồi lên đầu thiên hạ, mà là: Ý hướng giúp đời, ý nghĩa hơn – không đáng sao?