Sống Triết lí Cham-38 KHÔNG NÓI DỐI/ ĂN CẮP

[1] Sinh hoạt tín ngưỡng, người Cham hay mời ‘Gru urang’ “Thầy pháp” đến cúng. Trong các kinh cúng tế, loại kinh Agal thứ cấp dành cho đại chúng, có câu chúc lẫn lời rủa.

‘Thei đôm thoh tagloh mưta, thei đôm jhak ak coh’

“Ai vu khống người sẽ bị mù mắt, ai nói xấu người thì bị quạ mổ”.

Hơi bị ghê! Thầy hành lễ, thầy đọc, thầy “rủa bóng gió”, đại chúng Cham nghe, tai này đi qua tai nọ. Lạ không? – Bởi ngoài đời, ta cứ nói dối, vu khống nhau, nói xấu nhau sau lưng, như không có gì vừa xảy ra ở đó. 

[2] Ở cấp độ cao hơn: Agal Pakaup Kinh cấm [Kinh Nhật tụng] dành cho cấp Bà-la-môn Cham, có giới về LỜI, được diễn như sau:

‘He Pô pleh truh di lor kator, blơk blang

Jôi prong pabah di anưk Gru

Jôi đah talikong di urang taha

Thong pô ginôr Pô thau kađa

Di halun halak supô jôi pôic jhak’

“Này Ngài

hãy tránh xa khỏi lời gian trá, điêu ngoa

cũng chớ to tiếng với con Thầy

chớ hỗn láo với người già

với nhân sĩ Ngài biết nể trọng

với người ở Ngài đừng chửi xấu”

Hỏi chớ hôm nay, có vị chức sắc nào giữ trọn giới này? – Có, nhưng cực hiếm.

[3] Tôi, tại sao không nói dối?

Là Luận sư luận giải Agal Kinh sách, tôi cần giữ giới. Cạnh đó tôi cũng biết “sợ” lời nguyền từ ‘Gru urang’, dù bộ phận này không là ‘Halau janưng’ Chức sắc tôn giáo Ahiêr Awal. Mình mời thầy vào nhà, đọc lời rủa, mà không ngán thì thôi chớ, thà đừng mời có hơn không!

Không dừng ở đó, tôi tuyệt không phê bình chức sắc Ahiêr Awal, dù họ đúng sai thế nào [đã giải thích]. Đó là “giới” riêng tôi đặt ra cho mình, như là một Luận sư.

+

KHÔNG ĂN CẮP/ ĂN CƯỚP

[hay. Làm sao để giải/ thoát khỏi lời nguyền?]

Lời nguyền, có; giải lời nguyền, có; nhưng nó ở đâu và làm thế nào? Ariya Glơng Anak, câu-3:

‘Gram xarawan duix di haget bloh ô thah/ Bbai tapuh di graup nưrah tagrang kađong pak halei’: “Đất nước tội tình gì mà không thoát/ Đã dâng chuộc khắp rồi, hỏi còn vướng mắc nơi đâu?”

CHAM

[1] Dòng họ Yang In nổi tiếng sạch. Ta thanh nhưng người có sạch đâu, cứ bị mất cắp, mất mãi. Lời nguyền được ban ra. Kẻ cắp bị ‘li-i li-o bok brah’ bệnh kéo dài dây dưa, mãi khi của cắp kia được cho ném ra khỏi nhà, mới thoát.

[2] Sách chép tay, có khi phải mất cả xe trâu thóc mới được một bản, vậy mà có kẻ mượn rồi ỉm đi, hỏi ai mà không đau. Không thể không nguyền!

Ông Hào Biửng cha anh Huỳnh Ngọc Trăng làm khác. Cuối mỗi bản, ông viết: “Ai dùng rồi chép truyền, tốt lắm, tốt lắm”. Là cách giải lời nguyền cao thủ. Tôi đã làm theo lời ông: CHÉP, và trả lại.

Mươi năm trước, tin đồn có vị Cham chuyên mượn rồi ‘palam’, dù lời nguyền đã bị bỏ qua, liệu có thoát?!

[3] Sách ‘Akhar’ không được dùng thì bị ‘Akhar bbang’ “chữ hành”. Thế là gia đình kia nửa đêm mang cả 3 ciêt sách làm lễ thả trôi sông Lu. Tôi nói:

– Sao không cho tôi giữ? Tôi sẽ cất trang trọng ở Nhà Trưng bày Văn hóa Cham INRA, ghi tên chủ nhân, cho mọi người đến tham khảo, và cảm ơn gia đình. Lời nguyền được giải, nhẹ nhõm.   

THẾ GIỚI & VIỆT NAM

[1] Facebook 26-10-2024 anh Ysa cho hay, Nội các Hoa Kỳ vừa “nói lời xin lỗi với người bản địa Da đỏ về chính sách đồng hóa tàn bạo của cha ông họ”.

[2] Báo Tuổi trẻ, 14-2-2008 cho biết: “Úc chính thức xin lỗi người bản địa”. Tôi có ngay bài thơ “Thời gian của một lời xin lỗi” đăng Tienve, báo mạng nổi tiếng của người Việt ở Úc.

[3] Xung đột Champa Đại Việt, không ít vị Phật tử mong và đã từng đề nghị làm cuộc giải oan lớn. Ai nghe? Vong hồn chiến tranh Bắc Nam, Thiền sư Nhất Hạnh có kiến nghị, tiếng nói kia lạc đâu rồi! 

Hồi đáp PHẢI TỪ TRÊN – chính thức, Chính phủ hay Nội các, đại chúng mới tin nghe. Chớ tiếng nói cá nhân như thi sỹ Tô Thùy Yên: “Rượu hồng một chén ta xin rót/ Giải oan cho cuộc bể dâu này” cứ làm lạc lõng mãi thôi.

TẠI SAO CÓ ĐỊA NGỤC?

Sartre: ‘L’enfer, c’est les autres’ “Địa ngục, chính là tha nhân”, thì triết quá, cần cả công trình dày mới tường minh may ra có thể hiểu.

Mỗi tôn giáo mỗi có loài địa ngục riêng, Cham không khác.

Với đạo sĩ hay bậc đại trí, đó là “địa ngục tâm”. Các vị hiểu – tu để giải, để thoát, đoạn triệt luân hồi, đi ra khỏi rừng mê “nirvāṇa”.

Với đại chúng “vô minh”, địa ngục cần được “lập” nên, có địa chỉ rõ ràng, mô tả càng rùng rợn càng tốt – để dọa, cho chúng sợ mà không làm ác.

Như vụ quan lớn nhà ta ăn cắp/ cướp của dân “không từ thứ gì” cần đến nhà tù và cả ĐỊA NGỤC. Bị phát hiện, thì vào tù; còn người không thấy mà Trời thấy, thì đọa địa ngục.

Hay vụ ứng xử với bản chép tay thượng dẫn, tôi mượn chép rồi trả thì lời nguyền được giải, chớ cái vị mượn rồi ‘palam’, thì CẦN ĐẾN lời nguyền, tiếng rủa, ấy mới ngán.

Để khí quyển cộng đồng, đất nước, nhân loại tránh bị vẩn đục.

P.S.

+ Đọc bài thơ ở ĐÂY: Ở nơi ấy [thơ thời cuộc] 06. Thời gian của một lời xin lỗi | Inrasara.com

+ Nguyên văn anh Ysa Cosiem, Facebook 26-10-2024:

Cuối cùng rồi cũng có một nội các nhân văn của nước Mỹ biết nói lời xin lổi với người bản địa Da đỏ về chính sách đồng hóa tàn bạo của cha ông họ!

Biết đến bao giờ điều tương tự như vầy sẽ xãy ra ở VN, khi chính quyền Việt Nam thật sự nhìn nhận những quá khứ bạo tàn của cha ông mình trong cuộc Nam Tiến, mang gươm đi mở cỏi. Đại việt đã tàn bạo xóa bỏ hoàn toàn một vương quốc Champa với dân số trãi dài từ Quảng Bình cho đến Biên Hòa, mà giờ đây chỉ chưa đầy 200 ngàn người trong một quốc gia có dân số hơn 90 triệu dân sống trãi dài trên Vương quốc Champa cũ.

Nhắc lịch sữ không phải để gây thù hận chia rẽ mà chỉ muốn người ta công nhận là đã đối xử tàn nghiệt với dân tộc Chàm, và sẽ làm gì trong tương lai để nỗi u uất ngàn thu đó vơi đi?