“Văn hóa Cham nhìn từ Cham”-2. THÁP CHÀM, CHAM NHÌN NHẬN NHƯ THẾ NÀO?

Nếu Homkar là biểu tượng cho triết lí Cham, thì THÁP chính là biểu tượng tâm linh. Tút này tôi chỉ nêu quan điểm của Cham, còn Việt & dân tộc khác, các bạn tự điền vào chỗ trống…

[1] Cham dựng tháp xa khu dân cư, tránh sinh hoạt đời thường ảnh hưởng đến vùng đất tâm linh. Xa và sâu nhất là Thánh địa Mỹ Sơn. Các dân tộc khác ĐA PHẦN ngược lại: Khu trung tâm nơi tập trung đông dân nhất, tiện cho sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng.

[2] Liên quan đến mục đích sử dụng của tháp: Tháp không phải nơi giảng đạo vào mỗi cuối tuần hay chỗ cầu nguyện, mà là địa điểm cho tín đồ cúng tế trong vài dịp lễ nhất định.

[3] Mỗi năm cửa tháp được mở 4 lần để hành lễ, còn thì im ỉm đóng. Lối mở cửa sáng tối như hiện tại là kiêng kị. Chuyện Pô Adhya tháp Pô Klong Girai bệnh vặt suốt, Cham nghĩ tại vụ này, là không oan.

[4] Ngoài các chức sắc trực tiếp tụng kinh, tắm rửa, mặc y trang cho Pô Yang, còn thì không tín đồ nào bước vào lòng ‘kalan’, nhìn thẳng tượng Pô Yang càng không.

[5] Tượng trong ‘kalan’ cao non một thước, Cham lạy là quỳ gối rồi nằm rạp xuống, ngước lên lầm rầm khấn với Pô Yang, chứ không chỉ thấy đế đặt tượng như trong ‘kalan’ tại một khu tháp đã.

[6] Ngày trước, Cham đi ngang đất tháp [khoảng vài trăm bước] tuyệt không nói bậy, nếu đi xe cũng phải bước xuống mà dắt.

[7] Nhìn thằng mặt Pô Yang còn không dám, nói chi làm bậy. Vương mão Pô Rômê 2,7 cân vàng đen được ông Camưnei cất giữ trong căn nhà nhỏ, cái khóa bé tẻo teo đến trẻ con còn bẻ được huống chi. Vậy mà vương mão vẫn yên vị cho đến khi hai tay mơ [Cham Muslim, đức tin khác] đánh cắp, khiến cả cộng đồng bàng hoàng.

[8] Đất linh không cần rào nên không có rào, Cham vẫn biết đất ấy gồm 3 khu vực: Tháp, đồi tháp và vòng trong thành. Cả ba không được xâm phạm, như mang thịt vào tiệc tùng, nhảy múa… Mang vào là “phạm” là ‘ông khin’.

[9] Tháp thuộc kiến trúc Ấn Độ giáo, thế nhưng Cham Bà-ni vẫn cúng tế. Tại sao? Bởi tháp là tháp chung của và cho các dân tộc Champa [nơi ấy Cham là đa số], không phân biệt tôn giáo, càng không phân biệt bạn vùng cao hay đồng bằng. Cạnh đó, Bà-ni là 2@1 của tôn giáo Ahiêr Awal.

[10] Vài đính chính lối dịch sai. Tháp được gọi chung là ‘Bimông’ (chùm) gồm 4 ngôi. Ngoài ‘Kalan’ là “tháp chính”, tất cả Cham gọi là ‘Thaang’ (nhà) chứ không phải “tháp cổng”, “tháp lửa”…

‘Hling’ là ngọn lửa” biểu tượng bao quanh ‘kalan’ mà ta dịch là “lá nhĩ”, lạ vậy chứ.

Bát ngát cái sai lệch khác nữa…