BẲNG TIẾN SĨ CŨNG CẦN CHỚ CHẲNG PHẢI KHÔNG

Kiến thức cần sự chứng nhận, ở đó bằng cấp là một. Nếu không, nó phải được thực chứng qua công trình; công trình kia giá trị hay không cũng cần đến đánh giá của giới chuyên môn nữa. Bởi có không ít nhà ra sách ào ào mà chả xài được miếng nào. Và cuối rốt, mọi mọi phải chịu sự thử thách của thời gian – như người đời nói.

Dù gì thì gì, bằng cấp vẫn cứ cần thiết.

Câu chuyện.

Mươi năm trước, ông bạn giảng viên một Đại học Đức về kể, trường có mời tôi qua thuyết về văn học Việt đương đại, khoảng một tuần gì đó. Chuyện đâu vào đấy, tưởng xuôi chèo mát mái thì đùng cái khoản bổ sung hồ sơ ở mục cuối, họ mới biết “ngài Inrasara” chả có miểng bằng nào đút túi. Thế là ách, gấp gáp tìm người thay vai. Vị tiến sĩ là chỗ thân tình, xuất ngoại về, kêu:

– Vụ này Sara đi có lẽ hay hơn [khiêm tốn đáo để].

Không có cái bằng cũng thiệt chớ bộ.

Đức là vậy, ở Việt Nam chả hơn. Cùng độ đó, Viện Phật học Vạn Hạnh mời tôi “dạy”, tính kế lâu dài. “Thế rồi một buổi chiều”, sau sáng “đứng lớp”, lúc kí giấy nhận “lương” một triệu, ở mục học vị, tôi thành thật khai báo: “trình độ 12/12”. Để rồi tất cả chìm vào cõi lặng, không một âm vang.

Bằng cấp lợi hại là vậy.

Có bằng còn được thêm cái mục kính thưa. Ở thế giới văn chương sao cũng được, chứ ngoài trần gian muôn màu, tiến sĩ luôn ưu tiên trước. Thế nào cũng phải có món nào đó trước… thi sĩ.

Ở một buổi “đại hội” Đồng hương Cham Ninh Thuận tại Sài Gòn, ông anh Tiến sĩ trưởng Ban tổ chức kính thưa hết vị nọ đến nhà kia đính kèm chức vụ cực hoành tráng. 09 cái “kính thưa”, tôi đếm. Riêng Inrasara thì bị chừa ra. Ví mà khi ấy, tôi báo cho biết: “Inrasara, nhà thơ, Chủ tịch Hội đồng Thơ Hội Nhà văn Việt Nam, Ủy viên Ban chấp hành kiêm Trưởng ban Lí luận Phê bình Hội Văn học Nghệ thuật các Dân tộc thiểu số Việt Nam, và còn nữa…” hẳn đã được kính thưa rồi. Tôi đã giấu chúng đi [kể, xấu hổ hết biết luôn].   

Vậy đó! Cho dù “tam bách dư niên hậu”, thi sĩ may ra còn “lưu danh thiên cổ” chớ cả ngàn tiến sĩ bị nhân dân lãng quên ngay khi hắn đứt bóng.

Cũng là một đền bù, dù là thứ đền bù… ảo.