LÀM ĐIỀU NGƯỜI KHÁC KO BIẾT, KO THỂ, KO DÁM LÀM

[& Thông báo Đám tang Hani & Lễ Nhập Kut.  

Lên tút này, tôi nghỉ đến ngày 5-3, sau đó chuyển hướng mới]

THÔNG BÁO ĐÁM TANG…

– Thời gian Đám: 22-2 đến 25-2; Nhập Kut: 28-2 đến 4-3-2026.

– Phân công. Tôi: coi ngó chung, Haly: Lễ vật trong nhà; JaPrang: chạy vòng ngoài, Jaka: lo phần cây gỗ, Jaya: hình ảnh các loại, Jakha: sổ sách phúng điếu. Phần thầy Chương tôi nhờ giúp về chức sắc, nai Trào và các cháu: ăn uống; nai Trào+nai Lâm: y phục.

– Chi phí: Tôi đưa trước dì Trào 1-lượng vàng [khi ấy: 97triệu, nay 180tr], hỏi các anh từng làm, họ cho đủ, nếu thiếu tôi bù vào.

+ Như vậy là chuẩn, họp kì sau không cần lắm. Ở đó tôi muốn NÓI CHO NGƯỜI SỐNG, mọi người bàn về người chết, không sao – vẫn tốt.

TÔI TỔ CHỨC

Tôi là nhà tổ chức siêu, từ việc nhà đến Cham, từ quốc gia ra quốc tế.

– Năm 1975-18 tuổi, rủ vài bạn tổ chức Khóa 3 lớp tiếng Cham ở Chakleng 2 tháng cho 70 người đủ lứa tuổi, thành phần: thành công lớn.

– Năm 1989-32 tuổi, cùng chú Trọng chồng dì Lượng tổ chức Đám tang cho mẹ vợ: gọn nhẹ.

– Năm 2000, 15 năm đứng Chủ biên Tagalau cho Cham; năm 2007: 12 kì ngồi Chủ trì Bàn tròn Văn chương cho Việt Nam: thành công ngoài mong đợi. Tôi bàn giao, 5 nhà văn không làm nổi 1 kì, Bàn tròn tắt đài.

Lạ, làm – tôi tuyệt đối KHÔNG HỌP [đã kể].

CHUYỆN HÔM NAY

Thuở thiếu niên đi giúp đám, tôi cứ đứng trơ ra đó, cha bảo “phụ bà con một tay đi Klu”, tôi nói: Con đang tìm cái người khác không làm để làm. Thói ấy kéo dài tận hôm nay. Không ai biết làm thì nhờ đến, tôi mới làm.

Gia đình mẹ tôi, trước có anh Đạm, sau khi bác mất, có 2 em Ngòi, Lành tổ chức – rất tốt. Hôm nay, Đám Hani, tôi có 3 phương án. Phương án-1, nhờ gia đình dì Trào giúp, và tôi tin sẽ ổn. Xin nói lời cảm ơn tất cả!

Phần tôi như xưa nay, chỉ “làm những gì người khác ko biết làm, ko thể làm, và ko dám làm”.

Ví dụ việc nhỏ lẻ trong Tộc họ Hamu Bhok vừa qua: Cháu Điệp, cháu Nhàn, cháu Trúc nhờ tôi viết văn bản Akhar thrah. Vụ hơi to, cháu Dương hai lần liên hệ nhờ tôi giải quyết vụ gay cấn ở tháp Pô Inư Nưgar, là việc không Cham nào làm được.

[1] LÀM ĐIỀU KHÔNG AI BIẾT LÀM

“Thư cho bạn”, tôi kể 10 thất bại của mình, từ chuyện trong nhà đến ngoài ngõ, từ thất bại về xây dựng hình tượng Muk Thruh Palei cho Hani đến dựng một “triều đại”, từ nghiên cứu chung đến giấc mơ riêng làm nhà tư tưởng vĩ đại… Định mỗi ngày cho lên một bài, bạn khuyên: Thôi đi, không ai hiểu yut đâu, kẻ xấu còn vin vào đó đánh yut nữa đấy.

Không hiểu còn may. Tại sao? – Do tôi ưa làm điều không ai làm.

– Tên tôn giáo trên CCCD từ Đạo Bà-ni sang Đạo Hồi, hơn 1 năm bà con bực bội rồi nín thinh. Tôi xắn tay áo vào cuộc, tút liên tục suốt 8 ngày vấn đề mới tháo gỡ. Bà con vui, Nhà nước cũng được nhẹ.

– Vụ Ghur Raneh bị xâm hại kéo dài hơn 20 năm. Tôi từ Sài Gòn về thực địa chụp ảnh, viết báo Trung ương, trả lời phỏng vấn RFA, mở thảo luận trên Web, lôi mọi người vào bàn. Tôi bày cách làm, hối thúc, dõi theo, cuối cùng thảo diễn văn cho bác Nhung đọc ở buổi khai trương.

– YEAH-1 phát video tố cáo bà con Cham Phước Nhơn, tôi dự phần hỗ trợ các bạn trẻ: Phim bị gỡ, chủ biên bị kiểm điểm, xin lỗi và phạt hành chính. Anh em Cham Hữu Đức ở Sài Gòn mời tôi bữa tiệc ê hề. “Có gì cháu nhờ cei Sara thôi” – Phú Champa tuyên!

– Vụ Yến tiệc trong khuôn viên Tháp Pô Klong Girai, Cham la làng mà không biết cách gỡ, tôi mang Kinh Tẩy trần ra tút giải minh, vấn đề ‘ông khin’ mới vỡ lẽ. Chuyện ngỡ to thành nhẹ như lá lúa. Cei Đạt Quận phon từ Sông Pha: “Mi hay quá”!    

[2] … KHÔNG AI CÓ THỂ LÀM

Văn học Cham ngổn ngang gò đống, ngay tuổi 15 tôi đơn độc lang thang qua các làng tìm nhặt, để 24 năm sau cho ra bộ Văn học Cham đồ sộ.

Sắp bước sang thế kỉ XXI mà Cham chưa có đặc san, ngó quanh chả thấy ma nào làm, thế là tôi xắn tay áo vô: Tagalau chào đời và lớn mạnh. Rồi khi thế hệ sau đủ lông cánh, tôi bàn giao để đi làm việc khác.

Tạm cho đó là điều người khác không thể làm.

[3] … VÀ KHÔNG AI DÁM LÀM?

Dự án Nhà máy Điện hạt nhân kì đầu, Cham nghe đến thôi đã run, run đầy ngột ngạt. Tôi có mặt, đứng đầu sóng ngọn gió mở hai cuộc thảo luận dài trên Website, điều tiết các ý kiến phản hồi, cả ý kiến người của chính quyền, hóa giải các phản biện nặng tính phân biệt, “chống đối” hoặc “phản động”. Tiếp, tôi là người đầu tiên kí tên vào Kháng thư gửi Thủ tướng Nga, Nhật, trả lời phỏng vấn báo chí các nơi, viết tiểu luận, thơ, tiểu thuyết…

Rộng hơn, bát ngát câu chuyện Cham nguy cơ tiêu tán đường, không ai kể, tôi với tư cách nhà văn – kẻ lưu giữ kí ức dân tộc, kể chúng ra thế giới. Từ Minh triết đến Hải sử và Văn hóa biển Cham, từ Lịch sử palei Cham đến Đi tìm sinh lộ cho Cham Ahiêr Awal, và cả làm luận sư luận giải Kinh ‘Ahiêr Awal’ cũng không chừa…

Tôi không chỉ kể bằng viết, mà diễn thuyết, và cả nhập cuộc giải quyết khi có sự cố.  

P.S.

Cho là “Cham không hiểu Inrasara” thì hơi bị sai. Vẫn có, quý thầy Thành Phú Bá, Nguyễn Văn Tỷ, Lưu Quang Sang hiểu; bậc đàn anh, chị và các bạn thế hệ mới gần gũi, chịu nghe – hiểu. Đếm lui đếm tới cũng được 0,9% dân số Cham ủng hộ Sara.