Sống triết lí Cham-41. SỰ THẬT KHÔNG SỬ GIA NÀO NÓI VỚI BẠN

[Đất, mỹ nhân & tù binh]

Đó là sử chính thống, chớ ngoại sử thì có nhưng không đủ, mà chỉ nhà văn. Văn chương bổ khuyết cho lịch sử, là vậy. Sự thể chiếm hữu trong xung đột giữa Champa và Đại Việt, là một.

Ở tút “Phong cách Chế Bồng Nga” tôi có lần bàn qua, nay cụ thể hơn.

[1] Không tham đất

Vào Thăng Long ba lần, nhưng CBN không mang óc “thực dân”, vì biết đó không là đất của mình. Vụ này sử gia biết và có chép, nhưng đi tìm nguyên do sâu xa từ đâu thì chưa thấy ai nói.

Nguyên tắc triết lí Cham: Không chiếm hữu cái không thuộc về mình. Cụ thể hơn, quan niệm về đất của Cham: ‘Dar thok padok kiak’: “Nơi chôn nhau, đặt viên gạch” [xây tháp mang tính tâm linh], đất đó mới là đất của mình. Ngược lại, cho không Cham còn không đến ở, nói chi chiếm lấy.

[2] Không tham sắc

Bậc anh hùng cái thế thu hút mỹ nhân là chuyện đương nhiên, tuy thế không có trang sử nào chép vụ ngài thu gom món này về mình, chứ đừng nói cướp gái Kinh dắt về xài.

Vua Lý thì khác. Vừa đánh chiếm Champa, phá thành, giết vua [là chồng người ta], còn dắt người ta đi. Thì cứ từ từ đã, nàng trốn đâu mà vội. Thế mà ngay tối hôm sau, ổng đã cho vời nàng qua thuyền ngự, [Mỵ Ê] không nhảy sông, mới lạ!

Vụ này không liên quan đến lòng chung thủy theo thể điệu văn hóa “phu tử tòng tử”, mà là cái tình rất ư… con người.

[3] Và điều vô cùng lạ khác: Cham không xem tù binh như là chiến lợi phẩm

Đại Việt thì khác. Thời Lý: 5.000, rồi 50.000; Lê Thánh Tông: 30.000, và lai rai qua các vị vua khác. Con số dễ đến hơn chục vạn.

Là chiến lợi phẩm, không hơn. Để làm gì? Phục dịch, xây tháp, đúc tượng và làm nhiều thứ linh tinh khác. Nhiều, đến nỗi làng và khu định cư riêng được lập lên: làng Bà Già, Yên Sở, Đắc Sở, Ngã Tư Sở và bao nhiêu “sở” khác nữa.

Champa ngược lại, tuyệt đối không. Tại sao? – Chỉ nhìn từ TRIẾT LÍ CHAM, ta mới có thể nhận ra nỗi này, luận giải, và nói lên.

Triết lí về chiếm hữu

[Giải minh về: Đất, Tù binh, Mỹ nhân]

Tút “Sự thật không sử gia nào nói…”, bạn NVN còm: “Tham thì chỉ có thánh nhân mới không, còn thì do Cham không giữ nổi, bị đánh bật ra nên không chiếm giữ”.

Còm vừa phiến diện vừa lạc bình diện, nói khác: sai lầm về phạm trù. Ở đây tôi đang giải minh mang tính triết lí, chứ không thuần lịch sử sự kiện. Tút nhấn vào ý: “không tham để chiếm lấy cái KHÔNG THUỘC VỀ MÌNH”, và giải thích: Không cần phải “thánh nhân”, ngay phàm nhân Cham cũng KHÔNG DÁM THAM.

Bàn về 2 cái nhỏ trước.

TÙ BINH

Champa không bắt tù binh Đại Việt về là vì triết lí sống, chứ không phải do “không giữ nổi”. Cham coi con người không là chiến lợi phẩm, lấy mang về sử dụng. Với Đại Việt là vậy, Khmer cũng không khác, tuyệt không có bóng dáng tù binh Khmer trên đất Champa.

Người Việt dễ, tù binh Cham đến, cho làm đủ chuyện, cả lập gia đình rồi biến họ thành Việt. Ngược lại, Cham có thứ tôn giáo đóng, không muốn ai vào đạo của mình. Với người ngoại tộc, dắt họ về cho họ nằm ngoài Kut, Ghur càng thêm phiền. Không bình chuyện hay dở, mà đây là sự thật.

MỸ NHÂN

Chế Bồng Nga không chiếm mỹ nhân Đại Việt chả phải vì không ham hay “không giữ nổi”, mà ổng biết: họ không thuộc về mình. Còn nếu thích thì cắt đất mà đổi, chứ không chiếm lấy – thái độ rất… quân tử Chàm! Vua Lý ứng xử với Mỵ Ê rất khác: Chiếm và muốn xài ngay, cuối cùng đẩy người ta xuống sông.

Tham gái đẹp thì ông nào mà chả. Có thể ba bận ra ngoài đó, họ Chế ta cũng đi hát ả đào gác tay gác chơn này nọ, chớ dắt về thì không. Chết với bà xã!

VỀ ĐẤT

[1] Xưa, CBN ra đánh chiếm Đại Việt, rồi về. Vương quốc Khmer cũng bị Champa mấy bận vào đánh, rồi về. Không di dân đến ở, bởi Cham biết đó không là đất của mình.

Ngay đất “trống” như Đồng Nai, Long Khánh phì nhiêu là thế, Champa không di dân vào, mà mấy ngàn năm cứ bám lấy mảnh đất Pangdurangga cằn cỗi. Tại sao? Vì đất đó chưa được ‘padok kiak’ đặt viên gạch [dựng tháp] để thành đất thánh ‘tanưh nưbi’, đất tâm linh.

Đó chính là quan niệm, là triết lí sống.

[2] Nay cũng hệt

Ghur Raneh Bà-ni ở Ninh Thuận 2ha đất, không rào. Dù thiếu đất ở đến đâu, tuyệt không Cham nào dám làm nhà bên cạnh, nói chi lấn chiếm. Bà con Việt thì khác: Lấn, có người còn xây nhà ngay trong khuôn viên “nghĩa trang” ấy!

Chakleng có 3 khu “thổ mộ” cạnh làng, khi làng mở, người quê tôi chấp nhận dời lên miệt núi cằn chứ không ai DÁM lảng vảng ghé khu đất đó. Thế mà 3 gia đình Việt “dũng cảm” qua dựng nhà sát cạnh, người Chakleng nghĩ: Họ canh ma giúp mình, và vui vẻ chấp nhận!

[xem: Inrasara, Chakleng, từ mảnh ghép kí ức, 2023]

[3] Cham đi xa

Hồi bé đi qua các làng Việt, tôi thấy rất lạ: Mộ nằm rải rác khắp, trong khuôn viên nhà, ngoài ruộng rẫy… Cham thì khác. Qua tuốt Hoa Kỳ, họ cũng tìm mọi cách để cho ‘klong’, ‘kaya amưh’ về nằm Kut, Ghur đất mẹ.

Trong nước, cả mớ sinh linh làng Thành Tín di vào Long Khánh làm ăn non nửa thế kỉ, đã có người tính dựng Sang Mưgik ở đó cho tiện, nhưng rồi: Không, “thân” phải về với đất mẹ của mình.

Làm gì? – Chỉ khi “văn hóa Cham nhìn từ Cham” ta mới hiểu, và đả thông nhau. Bằng không muôn đời, như Lưu Trọng Lư viết: “Hiềm kẻ Việt người Chàm khó cản thông…”

Nêu sự thể không phải khen chê, mà phân tích để biết sự thật – sự thật xuất phát sâu thẳm từ miền tâm thức dân tộc – từ triết lí sống. Để, “hiểu thì càng yêu hơn”.