Chi hội Chăm trực thuộc Hội dân tộc học TP.HCM là đơn vị hoạt động nghề nghiệp, đứng ra tổ chức lễ hội này. Chi hội hoạt động theo tinh thần tự nguyện, không lương bổng, tài chính tự túc.

Cũng giống như ở tất cả các chương trình khác mà Chi hội Chăm thực hiện, Lễ hội Rija Nưgar lần này kêu gọi sự đóng góp tượng trưng của đông đảo sinh viên Chăm và tấm lòng vàng của các mạnh thường quân.

Nhà tài trợ chính là Khu du lịch sinh thái Khánh Sơn tại Cần Giờ, thuộc tập đoàn Khánh Sơn Corp. Chương trình nhận được sự tài trợ về địa điểm, lễ vật phục vụ ẩm thực, âm thanh-ánh sáng, bảo đảm an ninh trật tự,…

Lễ hội kết hợp hình thức sinh hoạt dã ngoại cho đông đảo sinh viên, thu hút sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của chính quyền thành phố.

Địa điểm tổ chức lễ hội là huyện Cần Giờ, nằm ở phía Đông và là huyện ngoại thành xa xôi, gần Khu căn cứ cách mạng Rừng Sác.

Sinh viên được phân làm 2 nhóm để đến với nơi sẽ tổ chức lễ hội. Nhóm đi xe buýt và nhóm đi xe gắn máy.

Đúng 10 giờ thứ bảy ngày 12/5, hầu hết các bạn đều hội tụ về, sau một quãng đường dài hơn 60 km di chuyển.

Để đảm bảo an ninh trật tự cho chương trình được trôi chảy thuân lợi, mỗi bạn sinh viên được phát một thẻ thành viên, vì lễ hội diễn ra ở nơi dân cư có nhiều thành phần phức tạp.

Khoảng 11 giờ trưa, Jaka-cựu thành viên BCH, làm quản trò hướng dẫn các bạn sinh viên nhiều trò chơi vui nhộn, thích thú, trong sự ngạc nhiên, chú ý của những vị khách mời và cả vẻ dáo dác ở “vài nhiếp ảnh gia” đặc biệt.

Trò chơi diễn ra khoảng hơn một tiếng đồng hồ thì kết thúc. Sau đó, các bạn dùng cơm trưa, nghỉ ngơi và chuẩn bị bước vào một buổi chiều bận rộn.

Khoảng 3 giờ chiều, buổi lễ múa Rija Nưgar được sân khấu hóa, chính thức mở màn. Thạc sĩ Trương Văn Món (Sakaya) – Giảng viên Trường ĐH KHXH và NV, giới thiệu tổng quát về lễ hội Rija Nưgar. Tiếp theo là chương trình biểu diễn lễ của các bạn sinh viên Chăm.

Lễ hội Rija Nưgar là một lễ hội múa đầu năm (theo Chăm lịch), quy mô rộng khắp các xứ sở plei Chăm, và có thể ví như Tết Nguyên Đán” của các bạn người Kinh. Nhưng ngày nay, không ít nhà nghiên cứu văn hóa trong nước cũng như các bạn ngoại tộc đã nhầm lẫn lễ hội này với lễ hội Ka-tê của người Chăm.

Mục đích của lễ hội này là nhằm ôn lại và tống khứ những chuyện rủi ro, vận hạn đen đúa từ thiên nhiên, nhơ nhớp xấu xa từ yếu tố con người của năm cũ về với trời biển muôn trùng. Đồng thời, cầu nguyện và hi vọng thần linh thấu hiểu đem đến an lành, hạnh phúc và may mắn nhiều hơn nữa trong năm mới.

Buổi lễ múa được sân khấu hóa vừa xong, trời bỗng đổ một trận mưa lớn, tưới mát vẻ oi bức mấy ngày qua rực nắng của thời tiết và cũng tưới mát cả lòng người nhiều chộn rộn, lo âu.

Sự linh ứng nhanh chóng và ngay lập tức này, khiến nhiều người ngạc nhiên. Những người khác thì lấy làm lạ và khó hiểu. Có người lạ lại bảo ” chuyện ngẫu nhiên thôi mà”.

Sau phần múa lễ, là phần giao lưu giữa các nhà khoa học người Chăm như Phó Giáo sư-Tiến sĩ Thành Phần, Thạc sĩ Sakaya Văn Món, Tiến sĩ Phật học Thông Thanh Khánh với đông đảo sinh viên, xoay quanh chủ đề Lễ hội Rija Nưgar và Lịch sử du nhập Phật giáo vào Vương quốc Chămpa. Buổi giao lưu diễn ra sôi nổi, ý nghĩa và gợi mở nhiều ý tưởng mới làm đề tài luận văn tốt nghiệp của các bạn sinh viên cũng như ở những bậc học cao hơn sau này.

Góp phần làm tăng vẻ đẹp lãng mạn, phong phú cho không khí giao lưu, là các tiết mục đọc thơ, ca hát của Nghệ sĩ Trà Vigia và Nhà thơ Đồng Chuông Tử. Các bạn cũng thử tài khách mời bằng cách thách đố làm thơ về xứ Cần Giờ trong vòng 3 bước. Và phần nào các bạn cũng thỏa nhãn, sau phần đọc thơ ứng khẩu và trổ tài ca hát bấc đắc dĩ của Đồng thi sĩ, sau khi Nghệ sĩ Trà Vigia lặn lội đường xa từ Ninh Thuận đến tham dự, “quyết tâm” nhường lại cơ hội hiếm hoi.

Khoảng 5 giờ, kết thúc phần giao lưu. Mọi người hớn hở bước vào dùng bữa cơm chiều, sau một ngày an lành, linh ứng và nhiều bổ ích.

Khoảng 8 giờ tối, chương trình văn nghệ khai mạc. Đó là các tiết mục múa hát, đọc thơ cây nhà lá vườn, mà các bạn sinh viên đã khổ luyện. Khổ luyện nhất là Kiều Dung, với bài hát Haluw agha (Nguồn cội), đã bỏ ra gần 3 tháng để tập dượt.

Dẫn chương trình: Ja Vinh-MC tài năng, duyên dáng trong trang phục truyền thống của đàn ông Chăm.

Dàn nhạc: Nhóm Sáng-Lâm-Linh-Lang.

Các bài hát quen thuộc như Bhum adei, Apsara-vũ nữ Chăm, Kak tian ka anưk nau bac,…lại vang lên đầy xúc cảm Chăm của các nhạc sĩ: Đàng Năng Quạ, Amư Nhân, Tantu… nhắc nhớ các bạn sinh viên biết yêu thương cha mẹ nơi quê nhà dầm sương dãi nắng, và sẵn sàng động viên, chia sẻ khó khăn, đùm bọc nhau cùng học tập tiến bộ, trở thành những công dân có ích.

Nghệ sĩ Trà Vigia và Nhà thơ Đồng Chuông Tử tiếp tục được mời lên sân khấu đọc thơ và ca hát.

Khoảng 10 giờ 30, kết thúc chương trình văn nghệ.

Sáng ngày 13/5, bế mạc lễ hội. Tất cả các bạn lên xe buýt và xe gắn máy về lại thành phố, trong trạng thái luyến tiếc, hứa hẹn và hi vọng ở những lễ hội sau nữa sẽ lại gặp nhau ở Cần Giờ.

Sáng 16-5-2012, tại Trường Đại học Văn Hiến

Khoa Ngữ văn – TP Hồ Chí Minh

Lưu Tấn Thành đã bảo vệ thành công Đề tài khoa học:

Tên đề tài: TÌM HIỂU PHONG CÁCH NGHỆ THUẬT THƠ INRASARA

Giảng viên hướng dẫn: Trần Nữ Phượng Nhi

Đã được cấp giấy chứng nhận, giấy khen của Trường.

Được biết về thơ Inrasara, đến này đã có 6 Luận văn Thạc sĩ và hơn 20 Khóa luận nghiên cứu, nhưng đây là lần đầu tiên thơ của nhà thơ dân tộc Chăm này là đối tượng nghiên cứu khoa học của một sinh viên người Chăm.

Xin chúc mừng Lưu Tấn Thành.

Mong bạn đạt nhiều tiến bộ và thành công.

Tôi không thể sống qua một ngày mà không có âm nhạc, sắc đẹp, thi ca. Đó sự an tâm của tôi, sự sống còn của tôi. Việc đồng hành với các bậc cao minh mang lại cho tôi cảm giác hãnh diện và biết ơn vô cùng. Tôi muốn cảm ơn họ. Bằng cách thuộc lòng họ. Không ai có thể lấy mất những gì chúng ta học thuộc lòng. Kiểm duyệt không, cảnh sát chính trị không, thứ nghệ thuật vô vị, bất nhã cũng không. Học thuộc lòng là cách đi vào chính tác phẩm: “Ngươi sẽ sống trong ta, ta sẽ sống cùng ngươi.”

Georges Steiner, Nguyễn Duy Bình dịch

Tiếng trống vang

Báo hiệu mùa xuân

Mong chờ tình yêu

Chiếc khăn nhjăm thương nhớ

Mộng tình dài hư không.

2.

Lễ tẩy trần sạch

Trên dòng Mương Nhật

Nguyện không yêu ai

Vị thần đã chết

Linh hồn trong tôi.

3.

Tình đời ư

Nến sáp tan dần

Em tuổi trăng tròn

Tháng sầu e thẹn

Bên anh thủy chung.

4.

Hoa xương rồng héo

Tâm tư in màu sắc

Tôi khẽ nhìn quanh

Bầu trời rỗng không

Nắng vàng chứa chan.

5.

Cánh đồng Tà Rôn

Nước mưa lã tã

Rơi xuống vực sâu

Gió mùa xuân đến

Thấm đượm quê hương.

6.

Bắt đầu yêu em

Anh mang hình bóng

Hoa hồng trong anh

Sông  Lu sâu anh vượt

Ôi dòng nước tinh mơ.

Lấy chua xua tanh.

Lấy chua át tanh.

582.    Mưk hala jơm bauh, mưk kađauh jơm asar

Lấy lá che quả, lấy vỏ giấu hạt.

583.    Mưklơm mưta gila hatai

U tối con mắt, dại khờ trái tim.

584.    Mưgru akhar mưthrơm katih

Học chữ tập toán.

585.    Mưng kal lak dak de

Từ đời xửa đời xưa.

586.    Mưng sang tơl glai

Từ nhà đến rừng.

~ Trong nhà (cũngnhư) ngoài chợ.

587.    Mưng laik di tian amaik

Từ thuở lọt lòng mẹ.

588.    Mưng Mưkah Danah

Từ La Meque Medinah. (Rất xa).

589.    Mưnhum yuw urang tuh ia di jơk

Uống như đổ nước vào lu.

= Uống như hũ chìm.

590.    Mưta glaung mưta bier

Mắt cao mắt thấp.

= Mắt la mày lét.

*

582. Vì có một số chi tiết mờ ám hay không trong sáng, nên trong khi trình bày câu chuyện, đối tượng vẫn còn có ý che giấu chúng đi trước mặt tập thể.

1. Tchernobyl

Ngôi nhà trống trong thành phố trống

thành phố vừa bị bỏ lại

cái bàn trống trong ngôi nhà trống

tờ giấy và cây bút bỏ quên  trước chiếc ghế         trống

kí ức một gia đình                bị đánh mất, chắc thế

cũng có thể là những                        câu thơ

bỏ quên

khi thành phố bị bỏ lại

đang trống                             hoang

ở một góc trái đất                 đã rất              già.

2. Fukushima

Những chiếc ô tô

những ngôi nhà và những biệt thự

một khu cư xá đầy nhóc người & rồi

một thị trấn

trôi

như đồ chơi của bọn trẻ con

trong bàn tay bà mẹ thiên nhiên giận dữ.

3. Ninh Thuận 1

Số phận một dân tộc

số phận một nền văn minh

số phận một vùng đất

đang bị lôi vào                      cuộc chơi

ngu ngốc.

Ndalin viết một lượt 5 phản hồi liên tục trên vài bài khác nhau. Điều này nói lên là bạn ấy lâu lâu mới ghé website này. Tôi đoán thế thôi. Hay bạn có ý mới bất đồ hiện ra trong đầu nên viết một lượt liên tù tì như thế.

Tôi nghĩ bạn ấy còn trẻ. Xin đừng nghĩ tôi phân biệt già trẻ ở đây, hay cho là tôi xoa đầu trẻ.

Trẻ, tôi nghĩ hay xốc nổi. Và bạn Ndalin cũng vậy.

- Nhưng các bác các bạn phản ứng lại cũng hơi ghê. Chê nhau ngu như vậy thì không nên, hay kêu trời phật như Chay Mala cũng không hay lắm. Có lẽ vì bức xúc do Ndalin chuyện quá đơn giản mà không hiểu, không hiểu mà phê phán người khác, từ đó các bác các bạn đã phản ứng. Nhưng nếu ta tìm chữ khác để nói thì hay hơn. Bạn trẻ này sẽ dễ nghe hơn chăng?

- Nói về chuyện chữ nghĩa thì thật khó. Ngay ngôn ngữ thôi, có cả từ điển thuật ngữ ngôn ngữ học, dày mấy trăm trang. Học thuộc thôi cũng đủ ngoẻo. Nên tôi mới thấy có vài trí thức Chăm ta ưa nói chữ dùng chữ rất sai, nhất là chữ nghĩa ngôn ngữ học.

Ndalin dùng sai là chuyện thường. thế nhưng hãy khiêm tốn và đừng vội phê phán người khác.

- Nói về BBS. Ban này là cả hội đồng nhiều thế hệ khác nhau, toàn những người giỏi không hà. Chứ không phải như vài người ngày nay đâu. Bạn chưa hiểu nhiều mà phê phán họ là có lỗi với bậc cha chú, ông bà mình đó. Còn chuyện con người làm sai là bình thường. Sai thì sửa, nếu có sai thiệt.

- Bạn hỏi ngụ ngôn Chay Mala là chuyện thật hay do tác giả tưởng tượng ra, thì rất sai. Hỏi vậy là bạn chưa hiểu văn chương là gì cả. Ngụ ngôn thuộc thể loại văn học, nó đúng là tưởng tượng ra đó. Ví như chuyện Đẽo cày bên đường của Việt Nam, hay chuyện Ông, cháu và con lừa của La Fontaine. Ngụ ngôn dựa vào hiện thực đời sống mà tưởng tượng thêm, để cho người đời bài học về lẽ sống.

Tôi thấy Chay Mala viết ngụ ngôn rất hay, hay và vui nữa.

Jalo_panrang bình luận rất sắc sảo:

Các bài ngụ ngôn của Chay Mala rất tếu. Đây đích thực là trào phúng Chăm hiện đại – điều hiếm thấy trong văn học Chăm. Mặc dầu ít thấy trong văn học nhưng trong sinh hoạt đời sống Chăm, đôi lúc cũng gặp nhiều “tay” có thể làm cho bạn cười đến tè ra cả quần. Rất dí dỏm, huyên náo và rất Chăm (Chăm nghèo nhưng không thiếu tiếng cười).

Chay Mala cũng tếu rất Chăm nhưng, đặc biệt hơn ở chỗ táo bạo hơn trong tư tưởng, thời sự hơn – ngay cả ở những vấn đề nhạy cảm trong Chăm hiện nay. Vì vậy, cũng khiến độc giả cười không thật thoải mái mà phải suy ngẫm lại.

Nó chưa hẳn là thật, nhưng nó nói được vấn đề của đời sống Chăm mình. Còn truyện này có tồn tại mãi mãi không thì không biết được.

Nói riêng với Chay Mala, các đối thoại của Chay về hôn nhân khác tộc, dù không ít điều thời sự nóng được nêu ra đúng lúc, nhưng có vài bài vô duyên lắm.

Thuk siam!

(BBT: Có vài phản hồi viết kĩ lưỡng, dài và có vài ý hay, lâu này BBT có xin phép tác giả được đăng làm bài chính. Bài này cũng vậy)

Đã muộn cho ngày sinh

mặt trời đến hơi sớm

thế kỉ đến hơi sớm, người cùng thời bỏ đi

cũng có thể thiên kỉ này, hoặc vạn kỉ sau

Đã muộn cho một cuộc tình

em vừa lên xe, anh thì đến chậm

chậm gánh hoa bà bán hoa rong chậm

hồng trên tay không héo

Vĩnh viễn muộn

nhếch môi hụt hẫng

câu thơ bâng quơ, cái nhìn chạng vạng

muộn tiếngkêucứucuốicùng

vẫytaycuốicùng sau hồi còi tàu hụ

bàn thắng muộn ở phút 91+ hết cứu vãn tình thế

Đại đội tiếp viện muộn cho chiến cuộc sắp kết thúc

một lá cờ hạ xuống, lá cờ khác vừa kéo lên

thực khách sau cùng đã rời bàn tiệc

li rượu tàn rót muộn

đứng như đưa tang một nền văn minh

Muộn cho ngày chết, có lẽ

mi tìm nhờ vuông đất nương thân

khi ngày muộn và giờ muộn

hơi thở cuối cùng không đúng hẹn.

2. Tiếng nói

Có lẽ chúng ta đã quá chậm để học nói

tiếng nói thật đầu tiên

quá chậm cho Auschwitz hay Hiroshima cho

Việt Nam, Iraq, Syria và hơn nữa

3.000.000, 300.000, 64.000 hay 1.250 mạng người không là con số

98 hay 1 cũng không chỉ là con số

chúng ta đã quá chậm cho Dreyfus cho Nadia Anjuman

cho bước đi nóng vội của lịch sử

vẫn còn chưa chuẩn bị để học nói, chắc thế

tiếng nói mạnh mẽ hơn dứt khoát hơn

chúng ta quá chậm cho bất cập Dự án Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận cho

bấp bênh thủy điện Sông Tranh cho

bất công Tiên Lãng

tính mệnh một cộng đồng một gia đình một sinh thể

chúng ta đã quá chậm cho

một tiếng nói

trên bờ đập thủy điện Sông Ba chiều hè nắng đẹp

đám nhà văn đứng tạo dáng lấy ảnh kịp cho tin buổi tối

những tấm ảnh đẹp, chắc thế

chúng ta quên năm ngoái buôn Êđê dưới kia vừa hứng trận lũ kinh hoàng

kí ức bị bỏ quên

tiếng nói bị bỏ quên

sự nín lặng kéo dài quá lâu biến chúng ta thành đám nhà văn ú ớ

trước bất an của sinh phận bên lề

bởi

chúng ta đã quá quen với sự giả để có thể nói

tiếng nói thật cuối cùng.

*

Chú thích:

Alfred Dreyfus: nạn nhân của vụ vi phạm tư pháp năm 1894, là nguyên nhân khủng hoảng chính trị nghiêm trọng ở Pháp dưới tên vụ Dreyfus (1898-1906); Auschwitz: trại tập trung lớn nhất của Đức Quốc xã dựng tại Ban Lan với số người bị giết rất lớn, đến nay vẫn chưa được biết chính xác; Nadia Anjuman: nữ thi sĩ trẻ Afghanistan bị gia đình chồng bức hại đến chết, chỉ vì tội làm thơ.

3. Chờ

Không phải làn sóng dân chủ đang tràn vào mùa Xuân Ả Rập

không phải nguy cơ xung đột ngoài Biển Đông

năm vấn nạn ở Tây Nguyên không phải

tham nhũng giáo dục kéo lùi Việt Nam không phải

nền phê bình văn học vừa xuống cấp

xâm chiếm chúng ta

không phải

thông tin mỗi giây phút làm thế giới chật chội hơn

tràn lên           đè nặng          lướt qua chúng ta

để

từ Nhạn Tháp lên làng Ia Bia từ Đồi Thơm xuống Bãi Xép

từ phòng văn sang restaurant qua & lại mỗi ngày

chúng ta chờ

bao giờ chiến tranh Iran Israel nổ ra không phải

bao giờ khủng hoảng nhân đạo Syria kết thúc không phải

bao giờ Cham Ninh Thuận bị lùa đi

không phải

chúng ta                     chờ

không             gì                     cả

gió Vũng Rô vừa lạc qua cánh cửa khép hờ

ngọn gió đầu tiên

không gì cả                tôi                   chờ

không phải nửa tứ thơ lạ không phải                     một cuốn sách mới

tin nhắn của Kamay không phải

điện thoại Hani gọi từ Sài Gòn không phải

tiếng gõ cửa của bạn văn

không gì cả                một điều gì đó sẽ xảy ra

đây                  hay                  kia

không phải tư tưởng

không phải kinh tế không phải chính trị

không phải cá nhân hay tập thể lớn hay bé hi vọng hay tuyệt vọng

không phải quốc gia hay quốc tế không phải trái đất sắp nổ tung không phải

chờ                  không gì cả

một điều gì đó           như một kết cục                    sắp xảy ra

có lẽ.

Có phải vậy không? Và có dễ dàng như thế không?

Ông bà Chăm quan niệm akhar là tri thức (Hu akhar caik di rup Có chữ, kiến thức cất trong mình). Con người không tri thức thì như khúc gỗ mục, chỉ đáng vứt đi, cho nên trong đám tang có lệ Jot akhar, thầy Paxeh đọc to từng chữ cái – đọc ngược đọc xuôi ba lần vào lỗ tai người chết để xóa mù cho họ. Còn hôm nay, tri thức ư? Thu thập qua ngôn ngữ nào mà chẳng được. Tiếng Việt, tốt; tiếng Anh càng tốt hơn.

Hay mới đây, bà con nghĩ Thei thuw akhar bbơng ngauk dauk dahluw Ai biết chữ thì được ăn trên ngồi trước. Cũng xưa rồi! Chữ Anh, chữ Việt thì được, chứ chữ Chăm thì đừng hòng. Càng giỏi tiếng Anh thì ta chiếm chỗ ngồi càng cao, ta càng được trọng vọng hơn.

Vậy, sao phải học tiếng và chữ Chăm?

Về kinh tế, ừa, so với tiếng Việt hay tiếng Anh, chữ Chăm kém thế với lép vế hoàn toàn, đến trẻ con cũng thấy. Xin miễn bàn. Nhưng nghĩ rằng, cho con cái học và nói tiếng Việt ngay từ còn bập bẹ, để trẻ con tập trung giỏi một thứ tiếng (Việt) trước, sau đó học lại tiếng mẹ đẻ (Chăm) cũng không muộn, là lầm to! Đã có vài phụ huynh trẻ nghĩ và làm như thế, ngay giữa làng Chăm, giữa lòng cộng đồng Chăm. Và thực tế, hãy nhìn vào thành tích học văn của đám trẻ đào tạo từ “lò” gia đình nhân dân tiến bộ Chàm này!

Trong khi đó, các nhà tâm lí học cho biết: học song ngữ bilingual vừa giúp trẻ con vận dụng trí não tối đa, từ đó giúp kí tính của chúng phát triển, bởi chúng thường xuyên so sánh hai thứ tiếng. Cạnh đó, biết hai thứ tiếng giúp cho trẻ sở hữu nhiều cách nghĩ qua so sánh đối chiếu giữa lối nghĩ, lối nói của hai dân tộc. Ví dụ, chúng tò mò muốn biết tại sao người Việt nói trời đất ơi, trong khi người Chăm kêu trời biển ơi lingik tathik lơy.

Về mặt tâm lí xã hội, hai chiều mặc cảm diễn ra có vẻ phức tạp hơn. Không ít người cảm thấy xấu hổ khi nói tiếng Chăm với người ngoài, sợ bị phát hiện mình dân tộc thiểu số, nhất là mấy thanh niên choai choai lúc tán gái Việt; ngược lại, đại đa số trẻ em lại mặc cảm giữa cộng đồng, khi xung quanh bé mọi người nói tiếng Chăm, còn bé thì bập bẹ chính tiếng mẹ đẻ của nó. Mặc cảm này ngày càng lớn dậy khi chúng trưởng thành.

Trưởng thành, thế nào rồi ta cũng phải một, hai lần nhìn lại bản thân ta. Ta biết lí lịch ta: dân tộc Chăm, quốc tịch Việt Nam. Qua Mỹ hay Pháp, ta vẫn khai ta Chăm. Chăm như một dấu thập đóng, in trên trán ta – không thể chối, không thể xóa. Dù nhất quyết [đánh vẫn] không khai, ta cũng bị phát giác qua thể tạng của ta: với dân Tây, ta thấp bé, da vàng, mũi tẹt… với cộng đồng dân tộc Việt Nam, ta da nâu nè, miệng rộng nè, lông mày rậm với mái tóc pauh jien rất oách nữa… Giấu sao mà giấu! Căn cước tính luôn theo đuổi và đeo bám ta cho đến chết.

Vậy, khi không thể chối, bất khả xóa bỏ, tốt hơn là ta phải học tiếng Chăm.

Đẩy vấn đề tiến xa hơn, biết song ngữ thì ta sở đắc được hai văn hóa bicultural, từ đó ý thức liên văn hóa được khơi dậy trong ta, nó làm cho đời sống ta phong phú hơn, ta không phải đối xử phân biệt với nền văn hóa khác ta, qua đó tinh thần dân chủ được nảy nở và mở rộng.

Bạn thấy đó, thế giới đang nỗ lực bảo vệ sự đa dạng sinh học bằng bảo tồn loài vật quý hiếm. Ngôn ngữ dân tộc thiểu số trên thế giới như một “loài” quý hiếm nhất trong những loài quý hiếm, bởi nó mất đi thì bất khả phục hồi. Đa dạng ngôn ngữ, đa dạng văn hóa cũng là ý hướng quan yếu của chiến lược hành động của UNESCO.

Bạn còn mặc cảm không? Tiếng và chữ Chăm có đáng cho bạn mặc cảm không?

Dân tộc Chăm biết sử dụng chữ viết từ khá sớm. Bia Võ Cạnh (Nha Trang) – năm 192 sau Công nguyên, là bia kí đầu tiên bằng chữ Phạn ở Đông Nam Á. Cũng vậy, bia Đông Yên Châu cuối thế kỉ thứ IV, là minh văn bằng chữ bản địa có mặt sớm nhất khu vực. Ông bà Chăm hãnh diện về điều đó.

Hôm nay, các bạn Chăm có hãnh diện về truyền thống đó, không?

Sa-ai pơng bithruk dom ayamưn dalam tian

Sa-ai nan sa urang dauk cang

Liwik harei bilan pieh pơng panwơc nan

Adei đom biak khơh ralo ranơm

Sa-ai on bwei pakal anit ranơm

Ranơm biak yamưn oh mưthơm

Harei mưlơm sa-ai chơh chai

Lac adei oh ginaung di sa-ai

Adei jang takrư sa-ai yuw harei siam

Ngap ariya sa-ai wak dom pakal

Anit ranơm tung tian biak ligaih mưkrư

Oh palai dom yawa sa-ai buh tamư

Harei ni adei takrư dom panwơc sa-ai đom

Ralo harei sa-ai caung đom

Lang ayamưn hu dom kađah kađaiy

Sa-ai oh klak rup jang raiy

Ayamưn drei jang waiy ngap di sa-ai pađik

Mưrat twei sa-ai hu harei mưgik

Ayamưn dauk dakik min jang hu ghơh

Ra caung harei tian tapơh

Ayamưn drei hu drơh yuw sa-ai dauk maung?

Tâm tình đẹp

Yêu lắm giọng em nói!

Anh nghe thỏa lòng với bao ngọt ngào.

Anh đấy người mong đợi

Nhiều tháng ngày mong nghe lời đó.

Em nói ngọt ngào bao yêu thương

Anh vui mừng với niềm yêu thương

Yêu lắm ngọt lòng chẳng chua.

Ngày đêm anh thích thú

Rằng em không bỏ anh

Em vẫn mến anh như ngày nào.

Làm thơ anh viết bao điều,

Yêu thương lòng anh trong đẹp;

Chẳng phụ hơi sức anh bỏ vào,

Hôm nay em thích mấy lời anh nói.

Nhiều ngày anh mong nói

Cắt nghĩa cuộc tình bao vướng vấp.

Anh không từ bỏ người cũng rã rời,

Cuộc tình mình cũng cong queo làm anh đau nhói!

Gắng lòng theo đuổi có ngày anh bên em?

Ân tình tuy ít nhưng vẫn đẹp

Mình trông ngày thuận lòng

Ân tình mình có được như anh mong?