Palei có gì lạ không em? Chuyển tiếp

Em Nhưng-04

* Em Những của tôi – Photo KM.

Sáng hôm qua tôi đã về đến palei. Nhà em gái làm Rija Harei cho anh Đạm đang nằm viện. Rỗi, tôi đọc lướt qua bảy chương tiểu thuyết. Đọc kĩ các phản hồi, và cả email gửi riêng.

Palei có gì lạ không em? rất khác với tiểu thuyết Em có gì mới hãy mail cho anh của Nguyễn Viện. Nhưng do tôi để cho nhân vật “em” hỏi: – Giống như Em có gì mới hãy mail cho anh của Nguyễn Viện hả anh? – Em hỏi. [đây là cách đưa độc giả vào thế bị đánh lừa]. Rồi khi cả nhân vật “anh” cũng ra vẻ đồng ý: – Gần như thế. Còn tên tiểu thuyết, anh tạm xài tên bài thơ Nguyên Sa: “Paris có gì lạ không em?”

Cho nên, vài độc giả cứ bám vào đó mà đọc.

K on 24.01.2013 at 22:02 said:

Rất tò mò và đón đợi tiểu thuyết của Sara sẽ “mở” đến đâu, (tuy nhiên mượn ý tưởng của Nguyễn Viện nên cũng hơi… thất vọng)

Dù sau đó, tôi có ‘đính chính’:

Sara on 25.01.2013 at 03:53 said:

K thân mến.

Lối vận hành tiểu thuyết hậu hiện đại như kiểu Nguyễn Viện thế giới đã làm, trong tiếng Việt, NV là người đầu tiên. Mượn, để làm chuyện khác.

Palei có gì lạ không em? động cập đề tài khác, và đương nhiên cách xử lí nghệ thuật sẽ hoàn toàn khác, để mở ra nhiều hướng đi khác.

Nhưng độc giả K – qua email – vẫn cứ đọc Palei có gì lạ không em? qua đối sánh với tiểu thuyết hậu hiện đại của Nguyễn Viện. Nguyễn Viện: Em, tôi: Palei, khác về nội dung đã đành; “hãy mail cho anh” với “có gì lạ không em?”, là khác về lối viết. “Anh” không yêu cầu “em” mail, mà họ đối thoại trực tiếp.

Đây là lối đọc sai misreading, nhưng cần thiết. Cũng là một cách mở cho một tác phẩm văn chương.

 

Palei có gì lạ không em?

Ý định ban đầu của tác giả là để cho nhân vật “anh” và “em” qua cách khoảng không gian đối thoại về các vấn đề mới nhất nảy sinh trong xã hội Chăm hiện tại. Chúng đang xảy ra, ở palei Chăm, mỗi ngày. Để các độc giả quan tâm cùng tham gia thảo luận, đồng sáng tạo. Vậy thôi. Mãi khi nhân vật “cei Sara” xuất hiện, tiểu thuyết mới thành vấn đề. Nhất là từ chương 5. Nhân vật “cei Sara” đã kéo ý định ban đầu của tác giả trở lại chuyện cũ. Các vấn đề cũ. Ở đây độc giả K rất đúng:

K on 28.01.2013 at 08:48 said:

“Cei Sara kể như trả bài cho thầy vậy”.
Có một vài chuyện Sara kể đi kể lại (hoặc người đọc đã đọc được nhiều lần ở đâu đó) nên tạo cảm giác hơi “nhàm” Sara đừng để bạn đọc nghĩ mình 55t đã già nhé.

Càng đúng nữa, khi độc giả Chế Mân nhận định:

Chế Mân on 29.01.2013 at 07:48 said:

Phải so sanh mới nhìn ra vấn đề.

Chân dung Cát nói về tính song trùng của người Chăm (tốt và xấu, phiêu lưu và bảo thủ, dũng cảm và hèn nhát…).

Hàng mã ký ức thì nói một bề tốt thôi: tâm hồn con người Chăm và tinh thần văn hóa Chăm, như nhà thơ Inrasara từng trả lời phỏng vấn. Đó là chuyện lớn.

Còn cuốn này Palei có gì lạ không em? chủ yếu nói về chuyện nhỏ: phân mảnh, như anh hay nói.

Theo tôi xét thấy, có thể nhiều độc giả người Việt không thích (họ thích Inrasara phải mới mẻ như chính anh hay làm cái gì đó mới mẻ) nhưng người Chăm thì cần nhà thơ “quyết toán nợ nần” cũ trước khi “về hưu”. Dù tác giả mới đi được một phần, nhưng tôi cảm thấy như vậy. Chính tôi cảm thấy tiểu thuyết này cần thiết được viết ra.

Lạ là, tôi nhất trí cao với cả hai. Tôi nghĩ các vấn đề cũ cần phải được xới lại lần nữa, quyết toán chúng một lần cho mọi lần, mới hi vọng đặt ra vấn đề mới để hướng đến tương lai. Qua gợi hứng và gợi ý từ bạn đọc Chế Mân, tôi mới làm “dàn bài” như sau:

Inrasara-03

* Cầu cho anh Đạm tai qua nạn khỏi – Photo KM.

Inrasara

Palei có gì lạ không em?

[tiểu thuyết mở]

01. Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Chăm có kết nối cộng đồng?

02. Hiện tượng con gái mẫu hệ phiêu bạt & mối tình của Mây được kể lại

03. Múa Apsara, thánh thiện hay nhục dục?

04. Ứng xử văn hóa với di tích văn hóa

05. Sinh mệnh Tagalau ngày mai

06. Đại nạn Email nặc danh gửi chung & bí quyết rũ bỏ nó của nhà thơ Inrasara

07. Mối tình của nhân vật “anh” và “em” trong tiểu thuyết

08. Bằng giả bằng thật trong lu & chuyện buồn cười cấp quốc tế

09. Người trẻ Chăm có nên làm thơ không?

10. Hôm nay có đám thiêu Cả sư Bà-la-môn, anh ạ

11: Chàm giả, Chàm gian & chó săn

12. Mây tự kể chuyện tình của mình

13. Đứa con lai Chăm Việt sẽ về đâu?

14. Dường như bà con ta hết sợ Điện Hạt nhân rồi, anh yêu ơi

15. Nhà văn có nên quan tâm nạn mất cắp gà không?

16. Tinh thần tùy tiện Chăm  đã nâng tầm cao mới

17. Tinh thần tùy tiện Chăm & sinh mênh Akhar thrah

18. Hãy chú ý chuyện nhỏ hay Triết lí tiền lẻ kì 2

19. Truyền thống & đội quân nhân danh

20. Tại sao Chăm hải ngoại không viết bằng tiếng Anh đi?

Làm “đề cương” xong, tôi khoái như thể Nietzsche tình cờ bắt gặp Dostoievski ấy! Thế nhưng, khi đã hiểu ra nguyên do tại sao hai nhân vật “anh” và “em” đã phải phone hỏi nhau “Palei có gì lạ không em?” mỗi sáng, [khởi đầu tiểu thuyết tôi còn chưa biết gì về cuộc tình trái khuấy này], tôi thấy đề cương cần phải sửa đổi. Còn thay đổi thế nào, cả tôi – Inrasara, người viết tiểu thuyết Palei có gì lạ không em? – cũng chưa biết được. Cho nên mới có phần “Chuyển tiếp” này, để minh giải thêm.

Vậy là, chỉ mới qua bảy chương, tôi ba lần thay đổi cách đặt vấn đề cho tiểu thuyết con đẻ của mình. Nhiều nhà văn ảo tưởng mình đã đặt dấu chấm cho mọi câu chuyện và cách xử lí nghệ thuật ngay khi khởi sự viết, là lầm to! Vô thức  dự phần vào công cuộc, có khi còn nhiều hơn lí trí bạn đến mấy lần. Lắm lúc, tác giả không thể điều tiết diễn biến theo ý muốn chủ quan được nữa.

NamKhuong7-2011.4

* Chiều thành phố huyền ẩn Nam Kương – Photo Thanh Lê.

Sau vài chương, có độc giả phone hỏi tôi “anh”, “em”, T, Y… có phải là nhân vật này nọ ngoài xã hội không? Tôi nói, ai đoán mò sao cũng được. Nhân vật đó có thể là ai đó bất kì. Còn nếu nó không mang dáng dấp hay tính cách một ai đó, thì tiểu thuyết thất bại rồi còn gì! Nữa, thành phố Nam Kương ở đâu? Có phải là đồi cát Nam Cương – Ninh Thuận? Đúng.

Khi Champa đang đến hồi chung cục, trí thức Chăm lúc ấy không tính lập thủ đô mới [ở Phan Thiết hay bất kì đâu] nữa. Họ biết chắc thế nào cũng bị xâm chiếm và tàn phá. Người Chăm đã dựng thủ đô ở giữa hai ngôi sao: Sao Rua và Sao Cày! Cho mọi đứa con Cham lưu lạc bốn phương trời hằng đêm có thể nhìn thấy. Và sống và làm việc và sáng tạo và hi vọng. Đoạn cuối thi phẩm Ariya Glang Anak:

Ngap bal di Mưlithit đa ka ra laung

Hajiơng yuw nan ka tarakaung praung di ppo debita

Hajiơng ra ngap nưm di ngauk tara

Ppak akieng takai kara di tưh thaik lingal

Dựng thủ đô ở Phan Thiết thì e người công

Nên mới cho cổ họng mình [còn hay mất] là ở Đấng Chí tôn

Nên người mới đánh dấu giữa khoảng không

Bốn phương: ngay dưới chân sao Rua và giữa sao Cày

Đó là sáng tạo đặc kì của thi hào Glang Anak.

Tôi thì khác. Khi những đứa con của Đất lần nữa bị định mệnh đe dọa, tôi tìm và “khám phá” ra thành phố huyền ẩn Nam Kương, thành phố nằm giữa hai vùng đất đặt Nhà máy Điện Hạt nhân: Ninh Thuận 1 (Vĩnh Trường) và Ninh Thuận 2 (Thái An). Thành phố nằm sâu dưới lòng đồi cát Nam Cương. Sau khi tất cả palei Chăm theo gương T’maung đã dựng xong hầm trú ẩn (tiểu thuyết Tcherfunith). Và khi xảy ra sự cố hạt nhân, nếu các hầm nhỏ lẻ này không thể kham nổi sức công phá của nó, mọi đứa con của Đất sẽ nhanh chóng tản đến thành phố Nam Kương sống.

Nó là bất tử và vĩnh cửu.

Tôi cho đó là sáng tạo vĩ đại nhất của tôi gửi lại cho các thế hệ Chăm mai sau.

Chứ không phải Tháp nắng hay Lễ Tẩy trần tháng Tư

không phải Chân dung Cát hay Hàng mã kí ức

không phải các tác phẩm khảo cứu nặng bao tải về ngôn ngữ và văn học

càng không phải các tập tiểu luận phê bình thơ Việt đương đại

Tôi đã một lần lên đồi cát Mũi Né, một lần rồi thôi không trở lại nữa. Với Nam Cương thì khác. Tôi đến đó cả trăm lần mà vẫn còn thèm đến. Sáng, trưa, chiều, tối… Nhiều đêm tôi nằm đó một mình, với hồn ma quanh quất.

Năm ngoái tôi cũng đã làm xong trường ca về nó: Sầu ca trên đồi cát Nam Kương.

Tôi sẽ còn trở lại với Nam Kương, ngàn lần rồi muôn ngàn lần nữa, kiếp này và triệu kiếp sau…

VN:F [1.9.22_1171]
Rating: 10.0/10 (1 vote cast)
VN:F [1.9.22_1171]
Rating: +2 (from 2 votes)
Palei có gì lạ không em? Chuyển tiếp, 10.0 out of 10 based on 1 rating

3 bình luận về “Palei có gì lạ không em? Chuyển tiếp

  1. Tuyệt vời quá nhà thơ Inrasara. Viết như chơi mà hay đến lạnh cả người:

    Tôi thì khác. Khi những đứa con của Đất lần nữa bị định mệnh đe dọa, tôi tìm và “khám phá” ra thành phố huyền ẩn Nam Kương, thành phố nằm giữa hai vùng đất đặt Nhà máy Điện Hạt nhân: Ninh Thuận 1 (Vĩnh Trường) và Ninh Thuận 2 (Thái An). Thành phố nằm sâu dưới lòng đồi cát Nam Cương. Sau khi tất cả palei Chăm theo gương T’maung đã dựng xong hầm trú ẩn (tiểu thuyết Tcherfunith). Và khi xảy ra sự cố hạt nhân, nếu các hầm nhỏ lẻ này không thể kham nổi sức công phá của nó, mọi đứa con của Đất sẽ nhanh chóng tản đến thành phố Nam Kương sống.
    Nó là bất tử và vĩnh cửu.
    Tôi cho đó là sáng tạo vĩ đại nhất của tôi gửi lại cho các thế hệ Chăm mai sau
    .

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)
  2. Palei có gì lạ không em? rất khác với tiểu thuyết Em có gì mới hãy mail cho anh của Nguyễn Viện. Nhưng do tôi để cho nhân vật “em” hỏi: – Giống như Em có gì mới hãy mail cho anh của Nguyễn Viện hả anh? – Em hỏi. [đây là cách đưa độc giả vào thế bị đánh lừa]. ”

    Nếu là động tác giả chỉ để lừa người đọc thì S có lẽ đã thành công rồi! Rõ ràng tác giả không chỉ thay đổi “đề cương” mà còn thay đổi cả mục đích (mượn NV chỉ để lừa độc giả thôi), nếu thế tôi nghĩ và hi vọng “Palei…” sẽ có cái mới và cái lạ đáng để đọc hơn.

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)
  3. người Chăm có cách suy nghĩ lạ lắm. Ông Inrasara giải thích càng rất lạ nữa, lạ mà có lý vô cùng:
    “Khi Champa đang đến hồi chung cục, trí thức Chăm lúc ấy không tính lập thủ đô mới [ở Phan Thiết hay bất kì đâu] nữa. Họ biết chắc thế nào cũng bị xâm chiếm và tàn phá. Người Chăm đã dựng thủ đô ở giữa hai ngôi sao: Sao Rua và Sao Cày! Cho mọi đứa con Cham lưu lạc bốn phương trời hằng đêm có thể nhìn thấy. Và sống và làm việc và sáng tạo và hi vọng.”

    tác phẩm này sẽ không hấp dẫn đâu, theo cái mòi này, nhưng điều được là nó đặt nhiều vấn đề bứt xúc xã hội. Mà có lẽ chỉ có ông Inrasara viết ra được.
    Cố lên!

    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0.0/5 (0 votes cast)
    VA:F [1.9.22_1171]
    Rating: 0 (from 0 votes)

Gửi phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>